RTMdan sas-sado chiqmagach, vazirlikning o‘ziga rasmiy so‘rov yubordim. 15 kun ichida javob berilishi kerakligini ham eslatib qo‘ydim. Agar vazirlik ham paysalga solsa, hammani o‘g‘zi bir.

👉 @TESTLIDER

“Vestgot-langobard” masalasida yozilgan postlardan so‘ng bir obunachimiz qiziq izoh yozibdi:

“...nimaga bunchalik maydalashiyapmiz... shu xatosidan keyin ataylab keyingi attesttatsiyada savollarni oson qilib quydiku qancha o'qituvchi yuqori ball oldi shuni o'zi ham ular xatosi uchun bergan uzuri emasmikan”.

Shu izohdan so‘ng oldinroq yozgan “adolat o‘z-o‘zidan paydo bo‘lib qolmaydi” sarlavhali postim esimga tushib ketdi. Unda quyidagi jumlalar ham qayd etilgan edi:

“Hayotda ko‘pincha shunday: hamma adolat va yaxshilik bo‘lishini xohlaydi, ammo ko‘pchilik bularni boshqa kimdir olib kelishini kutadi. Eng qizig‘i – o‘sha adolat va yaxshilik kurash va kimlarningdir jur’ati natijasida kelganini unutib, go‘yo u o‘z-o‘zidan paydo bo‘lganday his qilishadi. Va eng og‘ir paytda, malomat toshlari yog‘ilganda – uni olib kelganlarni yoki u uchun kurashganlarni qo‘llashni bilishmaydi...”

👉 @TESTLIDER

Kafeda ovqat yeb zaharlansangiz, o‘zingiz aybdor bo‘lasizmi?

Ikkinchidan, “uzr” aytildimi-yo‘qmi, bilmadim-u, lekin bu masala ko‘tarilganda menga: “bu o‘qituvchilarning aybi”, “eplab topish mumkin edi”, “o‘qituvchilar xalqaro testologiyaga tayyor emas ekan” degan gaplar aytilgan ayrimlar tomonidan (bu eng yaxshilari hali).

Uchinchidan, hali Baholash markazi buni hech qanaqa “xatolik” deb tan olmadi. Tarixiy ilmiy haqiqat sifatida da’vo qilmoqda.

To‘rtinchidan, bu savolda “vestgot” javobini belgilab, 84 ball bo‘lib qolganlarning o‘zini ayblash – xuddi ovqatdan zaharlangan odamni – kafe ma’muriyati, oshpaz qola turib – o‘zini ayblab ketishga o‘xshaydi. Bechoraning aybi kafening “Biz xalqaro oshpazlik mezonlari asosida ovqat pishiramiz”, degan gapiga ishonib, kafega kirganimi endi?

Beshinchidan, gap faqat da’vogar bo‘lgan 4 nafar o‘qituvchida ham emas. Aytaylik, men bu ishda umuman bevosita manfaatdor shaxs emasman (attestatsiya topshirmaganman). Hatto 100 nafar o‘qituvchining haqqi poymol bo‘lgan bo‘lsa ham, muammo faqatgina shunda emas. Eng katta xavf – jamiyatga “xato bo‘lsa ham baribir shuni yodlash kerak” degan signalning berilayotganida. Bu esa tarix fanini fikrlash fani emas, quruq yodlash faniga aylantiradi. Nahotki bu yondashuv tarix fanining jamiyatdagi qadrini tushirib yuborishini, oxir-oqibat butun ta’lim tizimini go‘rga tiqishini tushunmaslik mumkin?

Oltinchidan, yuqorida aytilganidek, gap “vestgot” javobini belgilagan 100 nafar o‘qituvchida emas. Gap – vazirlikning o‘qituvchiga bo‘lgan munosabatida. Qadimgi Misrda qullar piramidalarni qurgan, kunlik ovqatini olgan. Ammo ularning gapirish huquqi deyarli bo‘lmagan, gapirgan taqdirda ham fikri inobatga olinmagan, hech kim izoh ham berib o‘tirmagan. Biz esa hozir Qadimgi Misrda emas, demokratik O‘zbekistonda yashayapmiz-ku, menimcha.

Yettinchidan, bu jarayonlar sud tizimining haqiqiy qiyofasini ham ko‘rsatib beradi. Ko‘ramiz. Agar adolat qaror topmasa, umidlar so‘nadi.

👉 @TESTLIDER

Pedagogning qul bo‘lgan zamonlari

Pedagog so‘zi bizgacha Qadimgi Yunonistondan kelgan. O‘sha vaqtlarda bu atama bolani maktabga olib borib-olib keladigan qulga nisbatan qo‘llangan. Ya’ni pedagog bugungi ma’nodagi o‘qituvchi bo‘lmagan, u aristokrat qatlamning QULI bo‘lgan.

Vaqt o‘tishi bilan pedagog tushunchasi kengaydi: Rim davlati davridan boshlab u bilim beruvchi shaxs ma’nosini ola boshladi, Yevropa ta’lim tizimi shakllanishi bilan esa bu mazmun mustahkamlandi.

Zamonaviy dunyoda esa ayrim davlatlar bu so‘zning qadimgi “qul” ma’nosini butunlay unutishga jur’at topdi.

Masalan, Finlandiyada pedagogga hukumat tomonidan katta ishonch bildirilgan. Darsni qanday o‘tishni uning o‘zi hal qiladi. Deyarli tekshiruvsiz ishlaydi. Chunki u qul emas – u mutaxassis.

Singapurda pedagoglarni “millat quruvchilari” deb atashadi. Qizig‘i, bu gap faqat bayram tabrigida aytilmaydi. Amalda ham shunday: o‘qituvchi maoshi hech qanday ustama-yu, imtiyozlarsiz IT mutaxassisi maoshi bilan bemalol bellasha oladi.

Germaniyada esa o‘qituvchini hatto kansler ham ishdan bo‘shata olmaydi. Ya’ni Germaniyadagi pedagoglarga “arizangni qaytarib olmasang ishdan bo‘shatamiz” deb hech kim tahdid sola olmaydi.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Yangi guruhda darslar boshlanmoqda...

Natija qilaman degan odam baribir bir kun keladi! Vaqtida keling :)

• “TEZKOR GURUH”da darslar 5-fevralda boshlanadi.
• To‘lov 300 ming so‘m (bir martalik)
• Karta: 9860010133910371

To‘lovni amalga oshirib, chekni @jalolboltayev_kurs'ga jo‘nating.

👉 @TESTLIDER

Chiqdi!

👉 @TESTLIDER

7-sinf “Jahon tarixi” (2022) darsligi bo‘yicha “KUNDALIK-OPTIMAL” test to‘plamim nashrdan chiqdi.

👉 @TESTLIDER

5-fevraldan boshlanadigan “TURBO GURUH”da:

1. Yangi, tesha tegmagan “Milliy sertifikat” testlari ishlanadi.
2. Mavzular tezkor tartibda o‘rganib chiqiladi.
3. Ehtimoliy materiallar beriladi.

va boshqalar...

Kursga kirish uchun 9860010133910371 kartasiga 300 ming so‘m to‘lovni o‘tkazib, @jalolboltayev_kurs'ga chekni jo‘nating. Sizni qo‘shib qo‘yaman.

👉 @TESTLIDER

TOPINGLAR-CHI!

1233. “Loy jangi”da yuz bergan shiddatli jalani akademik fan vakillari bo‘lgan zamonaviy tarixchilar ko‘proq qanday talqin qilishadi?

1) qadimgiy turkiy va mo‘g‘ul xalqlarining mifologik tarixiga xos “Yada” toshining sehrli kuchi natijasida yuzaga kelgan mo‘jiza sifatida;
2) Amir Husaynning strategik xatosi tufayli daryo o‘zanlarining jang maydoniga burib yuborilishi natijasida yuzaga kelgan sun’iy ofat sifatida;
3) mintaqaning iqlimiy xususiyatiga ko‘ra may oyi seryog‘in kelishi natijasida yuz bergan tabiiy hodisa sifatida;
4) jangda mo‘g‘ul jangchilari tomonidan qo‘llangan poroxli vositalarning atmosferaga ta’siri natijasida kelib chiqqan hodisa sifatida;
5) Ilyosxo‘janing ob-havo o‘zgarishini oldindan sezib, “ilohiy kuchlar biz tarafda” degan iddao bilan askarlar ruhini ko‘tarishga qaratilgan harakati sifatida.

(c) Jalol BOLTAYEV

8-sinf “O‘zbekiston tarixi” (2023) bo‘yicha kelasi oyda nashr qilinishi kutilayotgan “KUNDALIK-OPTIMAL” test to‘plamidan...

👉 @TESTLIDER

Vanga bilan bitta maktabda o‘qiganimni bilishmaydi bular :)

👉 @TESTLIDER

“LOY JANGI” VA YADA MAROSIMI

Bu savolni men bejiz joylamagandim.
“Loy jangi”da yuz bergan shiddatli jala zamonaviy tarixchilar tomonidan ko‘proq qanday talqin qilinadi?

Bu savol ortida real bir voqea turibdi:
Bir necha yil oldin bir tanishim meni maktabdagi ochiq darsiga taklif qilgan edi. 7-sinf o‘quvchilari, “Amir Temur” mavzusi. Dars davomida o‘qituvchi “Loy jangi”ni tushuntirar ekan, yada marosimi haqida gapira boshladi va buni qadimgi e’tiqod sifatida emas, balki hukm o‘laroq, ya’ni haqiqat sifatida bayon qildi.

Kutilganidek, o‘quvchilardan biri “ustoz, shunda yada toshi haqiqatan ham shunday sehrli kuchga ega bo‘lganmi?” deb savol berdi. O‘qituvchi esa “ha” deb javob berdi.

O‘sha o‘qituvchi bilan shaxsiy adovatim yo‘q. Aytaylik, bo‘lganida, darsiga chaqirmasdi ham. Dars tugagach, bu masalani o‘sha o‘qituvchiga tushuntirdim. Tushundi. Biroq keyinroq angladimki, bu yondashuv boshqa o‘qituvchilar orasida ham bor. Hatto bu yerda ham 300 dan ortiq odam 1-variantni belgilagan.

Fan nima degani?
Fan – real voqelikka asoslangan, tekshirish mumkin bo‘lgan, tajriba va kuzatuv bilan tasdiqlanadigan bilimlar tizimi. Fan afsona, rivoyatni madaniy hodisa sifatida o‘rganishi mumkin, ammo ularni real sabab-oqibat mexanizmi sifatida qabul qilmaydi.

Shu sabab savolda ataylab yanada aniqlik kiritib, “akademik fan vakillari bo‘lgan zamonaviy tarixchilar” degan ibora ishlatganman. Ha, biz Nizomiddin Shomiy, Sharafiddin Ali Yazdiy asarlarini o‘qir ekanmiz ular yada marosimining chinligiga chin dildan ishonganini ko‘ramiz. Bu tabiiy. Bu o‘sha davr odamining dunyoqarashi. XIV–XV asr uchun bu normal holat.

Lekin zamonaviy ilm-fan har qanday sehr-joduni inkor qiladi. Yomg‘irning yog‘ishi iqlimiy, atmosfera va geografik omillar bilan izohlanadi. “Loy jangi”dagi jala ham aynan shunday talqin qilinadi: mintaqaning iqlimiy xususiyatiga ko‘ra may oyining seryog‘in kelishi natijasida yuz bergan tabiiy hodisa sifatida.

Bundan tashqari Ilyosxo‘ja ob-havo o‘zgarishini, aytaylik, bulutlarga qarab turib ilg‘agan bo‘lishi mumkin va shu asosda “ilohiy kuchlar biz tarafda” degan iddao bilan askarlar ruhini ko‘tarishga muvaffaq bo‘lgan. Ya’ni u go‘yoki “marosim o‘tkazyapti”, oradan ko‘p o‘tmay yomg‘ir yog‘yapti. Askarlar esa buni “ilohiy ishora” deb qabul qilib, ruhiy ustunlik bilan jangga kiryapti. Bu yerda sehr emas, psixologiya va harbiy taktika ishlayapti.

Yada marosimini haqiqat sifatida tasdiqlash, mantiqan olganda, xuddi: “Atlant Yerni yelkasida ko‘tarib turgan”, “Zilzilalar Poseydonning g‘azabi tufayli bo‘lgan” degan gapni ilmiy haqiqat sifatida qabul qilish bilan barobar.

Bu mavzuni o‘tayotganda o‘quvchiga “Turkiy xalqlarda yomg‘ir chaqirish maqsadida yada marosimi bo‘lgan. Sizningcha, bu real hodisa bo‘lishi mumkinmi?” deb savol bergan ma’qulroq. Mana shu yondashuv o‘quvchining tanqidiy fikrlashini sinaydi, rivojlantiradi va fan bilan afsona o‘rtasidagi farqni anglatadi.

Fan, jumladan, tarix fani ham, afsonalarni ilmiy haqiqat sifatida tasdiqlamaydi. Ularni tushuntiradi.

Oxirigacha o‘qiganlar, sog‘ bo‘lasla :)

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

FAN NIMA?

Oxford English Dictionary (Oksford ingliz tili lug‘ati)
Fan – bu fizik va tabiiy olamning tuzilishi hamda xulq-atvorini kuzatish va tajriba (eksperiment) o‘tkazish orqali tizimli o‘rganishni qamrab oluvchi intellektual va amaliy faoliyatdir.

Merriam-Webster Dictionary (Merriam-Vebster lug‘ati)
Fan – bu umumiy haqiqatlarni yoki umumiy qonuniyatlarning ishlashini qamrab oluvchi bilimlar tizimidir; bu bilimlar, ayniqsa, ilmiy metod yordamida olingan va tekshirilgan (testdan o‘tkazilgan) bo‘lishi shart.

Cambridge Dictionary (Kembrij lug‘ati)
Fan – fizik olamning tuzilishi va xulq-atvorini sinchiklab o‘rganishdir, bu jarayon kuzatish, o‘lchash va tajribalar o‘tkazish orqali amalga oshiriladi.

Encyclopedia Britannica (Britannika ensiklopediyasi)
Fan – bu fizik olam va undagi hodisalarga tegishli bo‘lgan har qanday bilimlar tizimi bo‘lib, u xolis (subyektiv bo‘lmagan) kuzatuvlarni va tizimli eksperimentlarni talab qiladi.

👉 @TESTLIDER

Darslar boshlanmoqda...

2 oylik to‘lov 300 ming so‘m.

Karta: 9860010133910371

To‘lovni amalga oshirib, chekni @jalolboltayev_kurs'ga yuboring.

👉 @TESTLIDER