Inolchiq (G‘oyirxon)ning Chingizxon savdogarlarini o‘ldirishiga nima sabab yoki bahona bo‘lgan?

Abulg‘oziy Bahodirxonning “Shajarayi turk” asarida quyidagicha yoziladi:
“…bozirgonlar ani ko‘ra bordi. Onlarning orasinda bir kishi bor erdi, Inolchiqning (eski) oshnosi erdi. Ul G‘oyirxon demay, Inolchiq dedi. Uning ul so‘zi yomon kelib, savdogarlarni tutub, Sulton Muhammadga bir guruh kishi josuslikka kelibdi, deb xabarchi yubordi.”

Bu parchada tarixiy fojianing nozik nuqtasi ochiladi. “Inolchiq” so‘zi G‘oyirxonga shunchalik yomon ta’sir qiladi va natijada yuzlab odamlar hayotdan ko‘z yumadi, minglab voqealar zanjiri boshlandi. Har holda “Shajarayi turk”da shunaqa yozilgan.

“Inol” – bu so‘z qadimgi turkiy tilga oid bo‘lib, shahzoda, ya’ni hukmdor naslidan bo‘lgan kishi degan ma’noni bildiradi. “-chiq” esa kichraytiruvchi qo‘shimcha bo‘lib, Inolchiq – “kichik shahzoda” degani. G‘oyirxonni yoshligidan yaqinlari, do‘st-u birodarlari “Inolchiq” deb atashgan. Ya’ni bu bolalikdagi ism (aniqrog‘i, laqab) bo‘lgan.

“G‘oyirxon” nomi esa tarixiy manbalarga ko‘ra, Inolchiqqa Sulton Muhammad Xorazmshohning o‘zi tomonidan berilgan va bu unvon G‘oyirxonning saroydagi yuqori maqomini bildirgan. “G‘oyirxon” “qudratli hokim” degan ma’noni bildiradi.

Demak, “Inolchiq” – G‘oyirxonning yoshlikdagi yoki oddiy insonlikdagi ismi bo‘lsa, “G‘oyirxon” – bu uning hukmronlik maqomidagi rasmiy va sharafli unvoni bo‘lgan.

Nega G‘oyirxon g‘azablandi?
G‘oyirxon (Inolchiq) – bu vaqtda yirik shahar O‘trorning hokimi, harbiy boshliq va sultonning eng ishonchli amaldorlaridan biri edi. U o‘zini katta unvon bilan “G‘oyirxon” deb atashga o‘rgangan va bu ixtiyoriy emas, ijtimoiy-marosimiy talab edi («Orqadog‘», «muhtaram» deyish “dress-kod” bo‘lib qolgan-ku, shunga o‘xshagan gap-da buyam...)

Uchrashuvda savdogarlardan biri uni oldingi ismi bilan “Inolchiq” deb ataydi (“Shajarayi turk”da ushbu savdogar hind savdogari bo‘lib, Inolchiqni azaldan taniganligi yozilgan). Bu oddiy hol kabi ko‘rinsa-da, tarixiy kontekstda bu – hurmatsizlik, protokolga zid murojaat, G‘oyirxonning siyosiy sha’nini mensimaslik, hatto tahqir deb tushunilgan.

Abulg‘oziy “uning bu so‘zi yomon keldi” deb aynan shuni anglatadi: so‘z tanlovi – bu yerda siyosiy muammoga aylangan.

Masalani yanada chuqurroq tahlil qilish mumkin. Ba’zi tarixchilar (masalan, Rashididdin va Juvayniy) G‘oyirxon bu so‘zdan ranjibgina qolmay, bu holatni bahona qilib, savdogarlarni josuslikda ayblab, qirib tashlaganligiga ishora qilgan.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

“Inolchiq” bo‘yicha

👉 @TESTLIDER

“Inolchiq” bo‘yicha

👉 @TESTLIDER

Natijalarga bir e’tibor bering-a...

Raqobat yonyapti 🔥
100/100

Bunday sifatli quiz testlarni har yerda ham uchratavermaysiz. Guruhimda Lobar Yildirim, Shuxrat ustoz Makvin, Sardorbek Krish kabi ishtirokchilar bor...

NEGA?

Kontaktlarim orasida “... (Durdonaning dugonasi)” yoki “... (Mashhura ustozning o‘quvchisi)” tarzida saqlanganlar juda ko‘p.

Nega deb o‘ylaysiz?

Chunki Jalol BOLTAYEV o‘zini piar qilish, sun’iy hayp ko‘tarish yoki arzon narsani qimmat qilib ko‘rsatish bilan shug‘ullanmaydi. :) Kursimga kelganlarning aksariyati tavsiya orqali qo‘shilgan.

Har kuni ish va darslarimiz jiddiy kechadi. Men esa yangi darsliklar asosida yanada samarali materiallar tayyorlash bilan bandman.

Xullas, buni “sarafan marketing” deyishar ekan. Kim tavsiya qilgan bo‘lsa, kontaktga yozib qo‘yaman.

Siz natija qildingiz, Xudo xohlasa, keyingi ishonchni ham oqlaymiz!

(c) Jalol BOLTAYEV – repetitor, testolog

👉 @TESTLIDER

🔥“KUNDALIK-OPTIMAL” TEST TO‘PLAMI (10-sinf “O‘zbekiston tarixi” – 2022) YANA “UZUM”DA!

O‘tgan gal “Uzum”da eng tez sotilgan kitob bo‘lgandi. Endi yana qayta qo‘yilibdi. Hozir 15 dona bor. Tezroq ulgurib qoling.

https://uzum.uz/product/1735633?utm_source=sharing&utm_medium=product_page_android&utm_campaign=native

“Boshqa guruhlarda...” “Boshqa guruhlarda...” deb har gapida yozib, osilib katta bo‘ladiganlar bor-da...

Xo‘p, mayli, “boshqa guruhlarni” konkret xatosi topa olasanmi, argument bera olasanmi?

Yo yoshlikdan “osilib katta bo‘lish” tarbiyasini olganmisan?

To‘g‘risi, o‘shandaylar bilan o‘zi hech kimni ishi yo‘q. Shunchaki e’tiborni o‘ziga tortishni istaydi.

Masalan, men kim bilandir konkret masalada munozara qilishim mumkin. Lekin bu yerdayam shaxs emas, fikr muhokama qilinadi.

“Ustozim-ustozim” deb yurgan har qanday shaxsga ham ishonavermaslik kerakligini o‘rgatadi bular :)

Ex, o‘shalarga yozib, o‘zimni darajamni pastga tushirganimga afsuslanaman-u, ommani manipulyatsiya qilib, men haqda atayin noto‘g‘ri taassurot uyg‘otishlarini ham xohlamayman.

https://t.me/TESTLIDER/4205

👉 @TESTLIDER