⚡️Attestatsiyadagi savollardan yana biri xato(mi?), Langobardlar Ispaniyani olganmi?

Attestatsiya imtihonida shunday savol tushdi deyishyapti: “Yustinian I vafotidan so‘ng qaysi qabila butun Ispaniyani egallagan?”. Javob sifatida “Langobardlar” varianti berilgan bo‘lishi mumkin. Agar javoblarda “vestgotlar” varianti berilmagan bo‘lsa, ushbu savolda umuman to‘g‘ri javob yo‘q va apellyatsiya berib, 2 ball olish mumkin.

Chunki Langobardlar Ispaniyani hech qachon bosib olmagan. 2022-yilda 7-sinf “Jahon tarixi”ning “Kundalik-optimal” testini tuzish jarayonida darslikdagi bu ma’lumot meni shubhalantirgan edi. Boshqa manbalarni qarab, “xato ketgan shekilli” deb qo‘ygan edim. Hozir esa “o‘sha payti balki adashgandirman”, deb yana qaradim: “Semyonov”, britannica.com va inglizcha vikipedianing tegishli mavzularida Ispaniya va langobardlarning aloqadorligi haqida gap-so‘z yo‘q (britannica.com’dagi maqola; vikipediyadagi maqola – ushbu maqolada vestgotlarning Liuvigild ismli hukmdori Ispaniyaning katta qismini nazoratga olganligi haqida gap ketgan).

Xullas, Yustiniandan so‘ng Ispaniyada vestgotlar hukm surgan. Biroq men professional tarixchi emasman. Balki adashyotgandirman. Lekin men topayotgan manbalarda langobardlar va Ispaniyaning umuman aloqadorligi chiqmayapti, Yustinian I dan so‘ng Ispaniyada vestgotlar hukm surganligi yozilgan.

Testologiya nuqtayi nazaridan test savollari aynan to‘g‘ri va ishonchli ma’lumotlarga asoslanishi shart. De-yure test topshiriqlari alohida bir darslik matniga emas, balki o‘quv dasturi va/yoki spetsifikatsiya asosida tuzilishi lozim. Albatta, buni mendan ham yaxshiroq bilishadi. Shuningdek, nafaqat testologiyada, qonunchilikda ham shunday.

Ya’ni “darslikda shunday yozilgan-ku” degan gap o‘tmaydi. Darsliklar o‘quv dasturini tushuntirish uchun ishlatiladi, lekin ular test uchun yagona manba bo‘la olmaydi. Agar test tuzish jarayonida biz foydalanayotgan ma’lumot shubhali tuyilsa, uni nufuzli va ishonchli manbalar bilan solishtirib ko‘rish lozim. Bu mening shaxsiy fikrim emas, testologiyada va qonunchilikda shunday.

***
Shuningdek, tarixshunoslik, manbashunoslik, testologiya tamoyillari bo‘yicha hozircha hech bir sun’iy intellekt apellyatsiyali bunday masalalarda manba bo‘la olmasligini bilsam-da, ChatGPT'dan ham so‘rab ko‘rdim. U ham “langobardlar va Ispaniya aloqador emas” mazmunida javob berdi.

“Jalol, testologiyada ChatGPT manba bo‘la olmaydi” deyishmasin deb (haqiqatan shunday), ikki-uchta manba ham keltirdim.

O‘ylashimcha, bu savol ham xato (agar vestgotlar varianti berilmagan bo‘lsa) va bu apellyatsiya bo‘yicha mutasaddilar e’tiroz bildirib o‘tirmasa kerak. Chunki Baholash markazi O‘zbekistondagi 2 ta asosiy testologiya bo‘yicha tashkilotlaridan biri...

***
BMBAda ham shunga o‘xshash holat yuz bergan edi: ya’ni Olimpiadaning respublika bosqichida gannoverlar sulolasining 1714–1901-yillarda hukm surganligini bilishni talab etadigan test tushgan. 8-sinf “Jahon tarixi”da esa bu xato yozilgan. O‘sha testda 8-sinf “Jahon tarixi”ga tayanib, noto‘g‘ri javobni yozgan olimpiadistlar emas, balki aynan to‘g‘ri ma’lumotni bilgan holda javob yozgan o‘quvchining javobi qabul qilingan.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Kimdir sezganmi-yo‘qmi, “zo‘rlik” yoki “tengsizlik” qabilidagi yozilgan izohlarga, shaxsiyga shunday mazmunda kelgan xabarlarga layk bosmayman, kanalga chiqarmayman odatda. Ba’zi istisnoslar bor, albatta. Masalan, yuqoridagi kursim ishtirokchisi yozgani va ustoz Sharofiddin Nurmahammadov oldinroq kommentariyamga yozgani. Shu paytgacha “eng kuchlilik” jumlasi aks etgan izoh yoki shaxsiyga kelgan xabarlardan adashmasam shu ikkisini chiqarganman, xolos.

Lekin har ikkisida ham sabablar bor. Ustoz Sharofiddin Nurmuhammadov aynan shu sohaning eng tajribali vakillaridan biri bo’la turib, shunaqa so‘zlar bilan e’tirof etgani menga o‘zgacha faxr bergan edi o‘shanda (Sharofiddin Nurmuhammadov O‘zbekistonda tarix fani bo‘yicha “testologiyani boshlab bergan” kitob hammualliflaridan biri).

Yuqorida onlayn kursim ishtirokchisi yozganini chiqarganimning ham alohida sababi bor. BUNI KECHROQ YOZAMAN.

Lekin haqiqatan “siz eng zo‘rsiz” qabilidagi izohlarga odatda layk bosmay o‘tib ketaman, kanalga chiqarmayman. Buning o‘ziga xos sabablari bor.

***
Onlayn kurs bo‘yicha @JalolBOLTAYEV'ga yozing, bugun kechgacha javob qaytaraman.

👉 @TESTLIDER

Men u yerdagi ijt. fanlarning testologlariga qaraydigan odamni hurmat qilaman. Kursdoshim. Qing‘irlikka, x-variant kabi masalalarga qarshi turishi, ayniqsa, hurmatga loyiq. Pedagog va inson sifatida yaxshi odam deb hisoblayman. Gap shunchaki 1-2 savol haqida ketyapti. Xato qilmaydigan odamning o‘zi yo‘q. Apellyatsiya yozsangiz ham ortiqcha, jahlni qo‘zg‘ovchi gaplarni yozmaslikni maslahat beraman.

EIZ bo‘yicha savol boshqacha tushgan ekan. Testologiyada har bir jumla muhim. Javobga ta’sir ko‘rsatadi. “Vestgotlar”dan esa hali umid bor.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

🔥 ONLAYN TA’LIMDAGI NATIJA KAFOLATI UCHUN ILK QADAM

Oflayn kursimda rasman natija uchun «Kafolat» beraman (repetitorlikni boshlagandan beri, 9 yildan beri). Onlayn kursda ishtirokchilarni nazorat qilish bilan bog‘liq tabiiy cheklovlar mavjudligi tufayli bunday qilolmasdim (bilishimcha, hech kim qilolmasdi). Lekin shu paytgacha bu loyiha ustida ishlab keldim, oxirgi 2 oyimda shunga ko‘proq vaqt sarfladim. Ishni yakunladim. Endi nazoratga ola olaman. Shuning uchun «6 oylik» kursda ma’lum talablar doirasida “Milliy sertifikat”da kamida A, attestatsiyada 86 % lik natija uchun rasman kafolat berishni o‘ylayapman (natija uchun).

Kursimda ko‘p materiallar bilan ishlanadi. Lekin kafolatga hamma narsani bog‘lamayman. Talablar oddiy:
1⃣Har kunlik FORMS testlarni ishlash (qayta-qayta ishlab bo‘lsa-da, yuqori foiz qilish kerak);
2⃣Har kunlik QUIZ testlarni ishlash (qayta-qayta ishlab bo‘lsa-da, yuqori foiz qilish kerak);
3⃣Imtihongacha bo‘lgan savol-javoblarning 70 % ida “o‘rtacha” darajada ishtirok etish. Buni sun’iy intellektning o‘zi aniqlaydi. Darajalar “Super faol”, “Faol”, “Yaxshi”, “O‘rtacha”, “Yomon”ga bo‘linadi. Qarang, sizdan hech bo‘lmasa, “o‘rtacha” qatnashish so‘ralyapti, xolos.

➕Kursda TMS testlari, “Kundalik-optimal” testlari ham ishlanadi. Bular tom ma’noda o‘sishga juda katta hissa qo‘shadi. Shunday bo‘lsa-da, yuqoridagi 3 ta talabni qo‘ymoqchiman.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Tizimli tayyogarlik uchun tizimli material kerak, tizimli material tayyorlamasdan turib, tizimlilik haqida gapirish kerak emas umuman

👉 @TESTLIDER

TARIXNI TIZIMLI O‘RGANING!

Ushbu test to‘plami oddiy savollar jamlanmasi emas, balki testologiya tamoyillariga asoslangan, har bir topshiriq ortida metodik maqsad yotgan, tahlil qilish va tanqidiy yondashuvni shakllantirishga xizmat qiluvchi, testolog va repetitor Jalol BOLTAYEV tomonidan ishlab chiqilgan ilmiy asosga ega materialdir.

Ushbu test to‘plamini to‘liq bajargan o‘quvchi uchun:
• 10-sinf “O‘zbekiston tarixi”dagi tushunchalar va faktlarda muammo qolmaydi,
• darslikdagi bilimlar sun’iy yodlashsiz, tizimli va ongli tarzda xotiraga o‘rnashadi,
• tarixiy ma’lumotlar “ko‘rilgan” emas, “tushunilgan” va “his qilingan” bilimga aylanadi.

TEST TO‘PLAMIDAN NAMUNA

Kitobni xarid qilish uchun nashriyot xodimi bilan bog‘laning:
@Spectrum_nashriyoti
33-446-11-22; 94-622-71-33

“Uzum” orqali xarita qilish uchun quyida havola ustiga bosing.
https://uzum.uz/uz/product/10sinf-ozbekiston-tarixi-testlar-toplami-1696056

👉 @TESTLIDER