Tarixdan soʻnggi «Milliy sertifikat»da tushgan savol: Belorussiyaning Pisarevo qishlog‘iga qaysi oʻzbek jangchisining nomi qoʻyilgan?
Javob: Mamadali Topiboldiyev

NOTOʻGʻRI va BMBAning javob berishi juda oson boʻlgan e’tiroz: «Tasdiqlangan test tuziladigan» darslikdan tashqari tushdi.
JAVOB: Test topshiriqlari darsliklar asosida emas, oʻquv dasturlari doirasida tuziladi. Bu haqda Vazirlar Mahkamasining qarori va Prezident qarori bor.

Ana shu bilan keyingi eʼtirozlarga oʻrin qolmaydi, mavzu shu yerda yopiladi. Bizning zararimizga. Gap bu yerda bir-ikki ball haqida ketmayapti. Agar vaziyat oʻzgarmasa, bu «istiqbolli zarar» hisoblanadi.

TOʻGʻRI e’tirozlardan biri: ushbu savol «eslab qolish» koʻnikmasidan tashqari yana qaysi koʻnikmani baholab (oʻlchab, tekshirib) bera oladi? Axir testologiya boʻyicha test topshiriqlari valid boʻlishi kerak, yuqori darajadagi kognitiv koʻnikmalarni – qoʻllash, tahlil qilish, baholash koʻnikmalarni oʻlchab (tekshirib) berishi kerak-ku... Tarixchining vazifasi darslikdagi faktik maʼlumotni «eslab qolish» emas-ku...

***
Aytaylik, shu maʼlumot «Usmonov»da emas, tavsiya etilgan darsliklar roʻyxatidagi 10-sinf «Oʻzbekiston tarixi» darsligida boʻlganida nima oʻzgarardi? Oʻsha testdan olingan xulosa toʻgʻri boʻlib qolarmidi, yaʼni bu testni topgan odam «bilimliroq», yo topolmagan odam «bilimsiz» boʻlib qolarmidi, «eslab qolish»dan tashqari qaysidir koʻnikmani tekshirib bera olarmidi?

***

Aslida bugun «BMBA-huquqshunoslik ishi»ga oʻxshash holat tarix fanidan oʻtkazilgan soʻnggi «Milliy sertifikat» imtihonida ham kuzatilgan. Balki, oʻsha payti muhokamalarda testologiya boʻyicha ekspert Komil Jalilov aytganidek, “urgʻuni toʻgʻri qoʻya olganimizda” bugun huquq fanida bunaqa holat kuzatilmasmidi... Afsuski, mana, hozirgi holatda ham urgʻu notoʻgʻri qoʻyilyapti koʻpchilik tomonidan (oʻziyam birinchi shu eʼtirozdan boshlashyapti-da...)

Oʻzi kamchilik odamlargina haqiqatni, tom maʼnoda jamiyatga yaxshi boʻlishini istashyotgandek tuyila boshladi negadir. Koʻpchilik shunchaki piar uchun, xalqqa yaxshi koʻrinish uchun qilayotgandek...

Baʼzilar umuman mavzuga aloqador boʻlmagan gaplarni ayta boshlaganidanam shunday xulosaga kela boshladim.

Qonunchilikda nima uchun «oʻquv dasturlari asosida» deyilgan? Bu aslida toʻgʻrimi? Toʻgʻri boʻlsa, nima uchun? Buni ham tushuntirib berardim-u, hali birinchi gapni tushunmayapti aksariyat. Ha, bu toʻgʻri. Testologiya fanida shunday va bu qonunchilikka koʻchgan. Yana bir muhim masala bor: qonunchilikdagi va testologiyadagi bu jihat bizda toʻgʻri ishlayaptimi? Qonunchilikdagi bu norma, testologiyadagi bu qonuniyat “rasman to‘g‘ri” ishlayapti.

Bir odamga undagi bor kamchilikni aytmay, oʻzida yoʻq kamchilikni aytsangiz (yaʼni uni kamchiligini xato aytsangiz) sizdan yo ozgina xafa boʻladi, yo umuman eʼtibor bermaydi, yo kulib javob beradi. Lekin undagi kamchiliklarni aniq va toʻliq aytib tashlasangiz, ikki xil kutilma bor: xatolarini toʻgʻrilaydi, ikkinchisi – ishi siz bilan boʻladi! Aytmoqchimanki, toʻgʻri eʼtiroz bildirish haqiqatan qiyin narsa. Koʻpchilik qoʻllab-quvvatlasa, nisbatan osonroq boʻladi. Hozir esa baʼzi odamlarga yo shunchaki piar kerakligi uchun meni «yomonga» chiqarishyapti, yo oʻzi shartmas unga ortiqcha boshogʻrigʻi. Oʻzi kelishvoladi.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Mutaxassislik fani odamning xarakteriga ta’sir qiladi, deb o‘ylayman (agar haqiqatan yaxshi uqqan bo‘lsa)

O‘ylashimcha, tarix fani bilan shug‘ullanadigan odamda kibr, manmanlik, g‘alabadan keskin ruhlanish (ya’ni “bo‘ldi endi, men eng zo‘riman” deb o‘ylash) jihatlari u qadar ko‘p bo‘lmaydi. Nima uchun?

Chunki tarixchi biladiki, dunyoni qo‘lga olgan imperiyalar ham parchalanib ketdi, hammani zir titratgan, hammadan oliyman deb o‘ylaganlaram bir konteynerda bir zumda yonib kul bo‘ldi. Bugungi g‘alaba uzoq davom etmasligi, bitta xato bilan hammasi chilparchin bo‘lishi yoki vaqt o‘tib, odamda shunchaki kuch va energiya qolmasligi mumkin... Bunga tarix guvoh. Tarixni uqib, kibrni sindirish mumkin.

To‘g‘ri, buning pozitiv tomonlari ham bor. Bugungi g‘am-qayg‘u ham muvaqqat, o‘tib ketadi.
Napoleon o‘lgani bilan Fransiya yashayveradi.
G‘am ham o‘tkinchi.

Juda bo‘lmasa, o‘lib qutulasan 😁

Menda-chi, fan xarakterimga ta’sir o‘tkazganmi? Ha, albatta. Lekin to‘laqonli “tarixchiga xos xarakter” shakllanib ulgurgan deyolmayman. Masalan, tarixchi tushkunlikdan tezroq chiqa olishi kerak. Lekin menda juda bir unaqamas. Demak, tarixni hali yaxshi uqmaganman.

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Ha, oldin aytganimdek, men populist emasman.

Qaytangga, aksariyatga e’tirozni qanaqa bildirish kerakligini tushuntirib qo‘ydim, endi adashmaysizlar degan umiddaman! Rost, bizga tub islohotlar kerak. Urg‘uni KATTA KO‘PCHILIGIMIZ to‘g‘ri qo‘ysak, umid bo‘lishi mumkin.

👉 @TESTLIDER

“QR kod ishlamayapti”, “darslikdan tushmadi” va shunga o‘xshash savollarga javob berish oson. “QR kod” ishlamasa, haqiqatan ham buning BMBAga nima aloqasi bor? BMBA darslik chop etmaydi-ku

Ijtimoiy tarmoqlardagi bir e’tiroz o‘rinliroq edi (“sanksiyadan tushdi”dan tashqari. Lekin afsuski ko‘pchilik eng katta e’tirozni, birlamchi e’tirozni “darslikdan tushmadi”ga qaratgani qo‘l kelib ketdi): diagnostik testlardagi topshiriqlar nima uchun faqat “tavsiya etilgan darsliklar”dagi ma’lumotlardan tuzilgan? Bu o‘quvchida “faqat darslikdagi ma’lumotlardan tushadi” degan o‘y shakllanishiga olib kelmaydimi? (aslida olibam kelgan, va hatto qonunchilikda ham shunday – darslikdan tushadi deb yozilgan, deya o‘ylab qolgan).

Biroq bu ham masalaning mohiyati, nuqtasi, urg‘usi bo‘lolmaydi. Aytaylik, diagnostik testlarda “darslikdan tashqari” “eslab qolish” konstruktini sinab beradigan savollar bo‘lgani bilan nima o‘zgarib qolardi?

“Kim, nima, qachon, nechada, qayer” stilidagi savollar bo‘lsa, nima o‘zgaradi?

https://youtu.be/pX-bZeMB_Ew?si=As0ZvSnr7AoJxqP5

👉 @TESTLIDER

Men xonada emasman, men Misr piramidasidaman. Eng cho‘qqisida 😁

👉 @TESTLIDER

Sizga real natija kerak bo‘lsa, PRO kurslarimizga qo‘shiling. Bizda son va gapdan ko‘ra, mehnat va samaradorlik omili ustun turadi.

Har bir o‘quvchimizning real natijasi uchun mehnat qilamiz (1000 tadan 100 tasi tortib beradi, bo‘ldi shu, shuni reklama qilamiz, degan qarash bizda mavjud emas).

Kursga qo‘shilish uchun:
@JalolBOLTAYEV

👉 @TESTLIDER