Ishoning. Darslikdan tashqari tushdi, deb e’tiroz umuman bildira olmaysiz. Jahon testologiya tajribasida shunday. Imtihon muayyan darsliklar bilan cheklanmaydi. Masalan, IELTS imtihoniga qarang. Har kim o‘zi xohlagan kitobdan tayyorgarlik ko‘raveradi (ingliz tili boshqa, tarix boshqa, to‘g‘ri. Lekin IELTSni o‘zbeklar ham biladi, shunga shuni misol qilyapman. Tarix va boshqa ijtimoiy fanlar bo‘yicha boshqa test tizimini misol qilsam, siz uni ko‘rmagansiz, bilmaysiz. Shunga IELTSni misol qilishga majburman).

Yoki aytaylik, sizga “faqat mana shu darsliklardan tushadi” deb, 10, 11 larning “eski”, “yangi”larini ham, “Lafasov”, “Usmonov”larni ham ro‘yxatini chiqarib bersa, “ha, endi zo‘r bo‘ldi” deganimas! Agar yodlash kerak bo‘lsa, o‘sha ro‘yxatdagi kitoblarni o‘quvchining o‘qib chiqishi va xotirasida saqlashi murakkab. Ko‘p ma’lumot juda.

Shuning uchun testlar qaysi kitobdan tushmasin mantiqiy yondashgan, mulohaza qilgan, fikrlagan holda topa olish imkoniyati bo‘lgani yaxshiroq bo‘ladi. Faqat xotiraga tayaniladigan bo‘lsa, yuqoridagi darsliklarni barini o‘qib (yodlab) chiqish 11-sinf o‘quvchisiga juda murakkablik qiladi.

***

1. “Aniq muayyan darsliklar/ro‘yxat bilan cheklanishi” de-yure hech qachon bo‘lmaydi. Bu testologiyaning mohiyatiga zid!

2. Test topshiriqlarini fikrlab, mulohaza qilib topishga undaydigan qilib shakllantirsa bo‘ladi (masalan, esse ham qo‘shilsa...).

3. O‘zi qaysi biri muhimroq? Xotira yoki fikrlash? Odam xotira bo‘yicha gadjetlardan ustun bo‘la olmaydi hech qachon. Lekin uni jonlantirish, talqin qilish, fikrlash – shu jihatdan ustun hozircha.

4. O‘zi qaysi biri osonroq? Bu kungacha yodlashni fikrlashdan osonroq deb hisoblardim. Yodlash oson ish. Lekin natija uchun juda ko‘p ma’lumotni yodlash talab etilsa, ikkalasi teng bo‘lib qolishi mumkin ekan (lekin shunda ham tarozining pallasiga qo‘ysak, yodlash oson kelsa kerak).

5. Agar kimdir “Oliy ta’lim majburiy emas! U faqat bilimlilar, potensiallilar uchun” deydigan bo‘lsa, bugungi zamonda xotiraning bilimga u qadar aloqasi yo‘q. Bitta yozuvchining 20 ta asarining nomini yoddan bilgandan ko‘ra, uning bitta asariga taqriz, munosabat yoza oladigan darajada o‘qish, o‘sha asarning mohiyatini, asar orqali yozuvchi qanday “fidbek” bermoqchi bo‘lganligini anglay olish muhimroq bo‘lishi mumkin.

(c) Jalol Boltayev

Davomi bo‘lishi mumkin...

Mayli, shuncha gap aytibman. Bunday o‘ylab qarasam, o‘zimgayam hozirgi standartlar, qarashlar asosida repetitorlik qilish osonroq. 😁 Standartlar asosida baza shakllantirish osonroq va shakllantirib ham qo‘yibman! Men testologman, qanday standartlar bo‘lmasin, qolipga tusha olaman. O‘zim aytgan tizim o‘zimgayam murakkab (repetitor sifatida, testolog sifatida) ☺️

Tarixchilar orasida odatda “Qamariddin” (yoki “Usmonov”) nomi bilan ataladigan darslikning PDF shakli (1-qism). Ko‘pchilik obunachilarimiz so‘ragani uchun joylayapman.

👉 @TESTLIDER

Tarixchilar orasida odatda “Qamariddin” (yoki “Usmonov”) nomi bilan ataladigan darslikning PDF shakli (2-qism). Ko‘pchilik obunachilarimiz so‘ragani uchun joylayapman.

👉 @TESTLIDER

Tarixchilar orasida odatda “Lafasov” nomi bilan ataladigan darslikning PDF shakli (1-qism).

👉 @TESTLIDER

Tarixchilar orasida odatda “Lafasov” nomi bilan ataladigan darslikning PDF shakli (2-qism).

👉 @TESTLIDER

Testologiyada “Washback” deganda baholash tizimining ta’lim ishtirokchilariga ta’siri tushuniladi. 7-apreldan keyin “Washback” ta’siri salbiy tus oladi deb o‘ylayman. Ya’ni endi ko‘pchilik “Usmonov”larni yodlashga o‘tib ketishi mumkin (juda katta faktik, statistik ma’lumotlar bazasi). To‘g‘ri, mas’ullar istalgan statistik ma’lumotdan savol tuzmas, lekin “washback” katta ehtimol bilan shunday ta’sir etadi. Bu esa yomon.

Kechagi suhbatda “sizni tushunyapman” deganlarning haligacha tushunib yetganligiga shubham bor (ba’zilardan tashqari, boshida qarshi chiqqan ikki inson tushundi, bundan juda xursandman).

Qarang. Agar testolog faqatgina xotirani emas, tarixiy tafakkur, tahlil, fikrlash, analiz qilish, xulosa chiqarish konstruktlarini o‘lchaydigan/baholaydigan test tuzish vazifasini olgan bo‘lsa, muayyan bir kitobdagi, masalan, “Usmonov”dagi duch kelgan faktik ma’lumotni olib, uni savol qilib bera olmaydi.

Kecha shuncha gapdan keyin «ha, shunda siz “Lafasov”, “Usmonov” o‘qishi kerak abituriyentlar deyapsiz», deganlarida ispancha uyat hissini tuydim lekin. Nahotki eshitib tushunish, o‘qib tushunish shunchalik qiyin bo‘lsa...

Oldingi natijalarimizni ko‘rish uchun quyidagi linkka o‘taverasiz.

👉 “Quadro” natijalari

Hayit ayyomingiz muborak bo‘lsin, azizlar, hammaga samimiyat, insof bersin.

(c) Jalol BOLTAYEV

Bitta tarix fani ustozi bor. Repetitor emas, oldin repetitorlik qilgan. U repetitorlikdagi ko‘pgina metodika tizimini hech oqlamaydi. Men uni yomon ko‘ramanmi? Yo‘q, men uni hurmat qilaman, ustoz sifatida ko‘raman. Chunki uning aksariyat gaplari to‘g‘ri. U tajribali va mahoratli tarix fani o‘qituvchisi bo‘lganligi uchun uning qarashlarini o‘qib boraman, repetitorlikda ham integratsiya qilishga harakat qilaman. Uning aytishi bo‘yicha ham yodlash asosiy planga chiqmaydi. Qizig‘i, u o‘qitgan o‘quvchilarda repetitorlikdagi usullarni qo‘llamasa-da, effekt yuqori bo‘ladi (tarixni o‘qitishdan ko‘zlangan asl maqsadga erishish ma’nosida).

To‘g‘ri, mavjud standartlar va o‘z pedagogik qobiliyatlarimizdan kelib chiqqan holda moslashamiz. Bu yerda asosiy narsa – men u kabi o‘qitolmayman. Shuning uchun o‘z ko‘nikmalarimdan kelib chiqib, moslashaman. Bunda muammo menda, unda emas (yo faqatgina tizimda emas*).

*Tizimdagi muammoni istisno qilmayman. Lekin aybni faqat unga yuklay olmayman.

Kecha obunachilardan biri “mnemonikaga qanday qaraysiz?”, mazmunida savol berdi.

Javob:
Mnemonikani kezi kelganda repetitorlikda qo‘llash mumkin. “Quadro” jamoasi a’zosi Ilyosxo‘ja Bekmirzayevning “Qulay qo‘llanma” nomli o‘quv qo‘llanmalarida mnemonikadan keng foydalanilgan. Bu kitoblar birinchi marta 2017–2018-yillarda rasmiy nashriyotdan chiqarilgan. Hozirgacha kitob do‘konlarida sotilib kelinmoqda. Qolaversa, mening muallifligimda “Tarixni o‘rganamiz” nomli qo‘llanmada ham mnemonikadan foydalanilgan (eski nashrlar bo‘yicha). Mnemonik usulni ancha (bir necha o‘n yillardan beri) qo‘llab kelayotgan tajribali ustozlarimiz ham bor.

Lekin biz mnemonikani yoxud yodlashni ASOSIY PLANga olib chiqmaymiz. Bu industrial-agrar, agrar-industrial degan gapga o‘xshaydi.

Tarix o‘qitish metodikasi bo‘yicha allaqachon bir qancha tadqiqotlar olib borilgan, hozir ham olib borilmoqda. Ularda ba’zi usullar tanqid ostiga olingan, kamchiliklari ko‘rsatib berilgan. Faqat yodlashga xizmat qiluvchi bir necha usullarga ham to‘xtab o‘tilgan. Shuning uchun o‘sha tadqiqotlardagi va tarix sohasida yetak salohiyatga ega bo‘lgan ustozlarning tavsiyalari asosida tarixni tom ma’noda o‘rgatishga qaratilgan usullarni repetitorlik tizimiga ham integratsiya qilgan holda o‘qitishga harakat qilamiz. Va “bu orqali ham natijaga erishish mumkinmi?”, degan savolga javobimiz, albatta, “HA. Katta natijalarga erishish mumkin”.

Ko‘rishingiz mumkin:
“Quadro. Natijalar”.

Kimdir yodlashni asosiy planga olib chiqsa, o‘zi biladi. Yurtimizda har xil uslubda dars berib kelayotgan ustozlar bor. Bu yerda yana bir asosiy omillardan biri – mehnat omili. Kimdir haqiqatan mehnat qilyaptimi, unga shunchaki asossiz gapirishdan yiroq bo‘lish lozim. Hammadan ko‘proq mehnat qilyapman yoki eng birinchi qilyapman, deb o‘ylashdan oldin bu sohada ancha yillar ter to‘kib qo‘ygan ustozlaram borligini, qolaversa, yoshroq bo‘lsa-da, qattiq mehnat qilayotgan, tajribasini progressiv sur’atda orttirib borayotgan yoshlar yetilib chiqayotganligini inobatga olish lozim, menimcha, unday gaplarni aytishdan oldin.

Mana bu voqeani ham qayta eslab o‘tishni joiz bildim: https://t.me/TESTLIDER/2346