Yuqoridagi test «TESTLIDER» turkumidagi test hisoblanadi. Variantlari ham xuddi shunday bo‘lgan testni boshqa kanalda yo guruhda ko‘rgan bo‘lsangiz, do‘stlarimiz ichki guruhdagi namunaviy testimizdan foydalanishgan.

Xullas, test plagiat emas. Noto‘g‘ri variantlar ham «TESTLIDER» mualliflari ijod mahsuli.

Bittasi plagiatda ayblagani uchun yozdim, bo‘lmasa yozmasdim. Shunga xafa bo‘lmangiz, do‘stlar. :)

Vaqti-vaqti bilan kanalda «Zakovat» savollarini berib borishni reja qildim. Ushbu savollar muallifi o‘zim, «Zakovat»dagi jamoam a’zolari yoki savoli qiziqarli bo‘lsa, boshqa odamlar bo‘lishi mumkin (muallif nomi yoziladi).

Hozircha murakkabroq, aniqrog‘i maktab darsliklariga daxldor bo‘lmagan savollarni joylab turaman. Keyinchalik aynan maktab darsliklaridan yoki ularga daxldor bo‘lgan savollarni ham joylayman (xullas, vaqtimga va loyihaning rivojlanishiga qarab ish tutaman).

Hozir bitta savol joylayman. To‘g‘ri javobni 21:00 da e’lon qilaman. Javobni topganlarning ism-familiyasi kanalda e’lon qilib boriladi. Javoblaringizni @JalolBoltayev_TLbot'ga jo‘natasiz.

👉 @TESTLIDER

✅ 1-savolning to'g'ri javobi: Bismillahir Rohmanir Rohim (asl nusxa surati quyida ilova qilindi).

Qabul emas: Bismillah. Chunki, birinchidan, "so‘zlar" deyildi, ikkinchidan, Immanuel Kant o‘z dissertatsiyasiga "Bismillahir Rohmanir Rohim" so‘zlarini to‘liq shaklda arabcha yozuvda yozgan.

Izoh: Qur'oni Karimning faqat Tavba surasida "Bismillahir Rohmanir Rohim" so‘zlari aks etmagan. Qolgan 113 ta sura ushbu muborak so‘zlar bilan boshlanadi. Shuningdek, bunday tarzda, ya'ni kitobdagi dastlabki sahifaning eng tepasiga yozish musulmonlar orasida tarqalgan. Lekin qizig‘i shundaki, Immanuel Kant musulmon emas, agnost bo‘lgan. Kant dissertatsiyasiga nega bu so‘zlarni yozgani hozirgacha olimlarni o‘ylantirib kelmoqda.
Musulmonlar e'tiqodiga ko‘ra Alloh nomi bilan boshlangan ish xayrlidir. Biz ham birinchi savolni mazkur savol bilan boshlaganimiz bejiz emas!

ℹ️ Manbalar

👉 @TESTLIDER — ziyolilar kanali!

📝 BILASIZMI?

6-sinf “Qadimgi dunyo tarixi” darsligida Spitamanning ko‘chmanchi qabilalar boshliqlari tomonidan xoinlarcha o‘ldirilganligi qayd etilgan.

Shuningdek, Spitamanning o‘limi haqida antik davr tarixchilari yana bir ma’lumot qoldirgan: Spitamanning xotini uni mast qiladi va boshini kesib, Aleksadrga olib boradi. Aleksandr ayol kishining bunday vahshiyligi boshqalarga o‘rnak bo‘lmasin, deb uni haydab yuboradi. Asosiy va ishonchliroq bo‘lgan ma’lumot esa Spitaman o‘z ittifoqchisi bo‘lgan skif-massagetlar tomonidan mil. avv. 328-yilda o‘ldirilganligidir.

#bilasizmi? #qiziqarli_tarixiy_maʼlumot

👉 @TESTLIDER — ziyolilar kanali!

#Zakovat_Nemesis

2-savol. Dublet. Savol muallifi Jalol Boltayev

Diqqat! Dubletning har ikkala savolida savolida almashtirishlar mavjud.

Dubletning 1-savoli:
Stiv Jobning biografiyasida yozilishicha, Jobs yangi mahsulotlar sotuvi boshlangan kunda odatda Apple do'koniga borardi. U yerda to‘plangan muxlislar uni "Alfa-elchi"ni kutib olgandek kutib olishardi.

Diqqat, savol: "alfa-elchi" so‘zi qaysi so‘z bilan almashtirilgan?

Dubletning 2-savoli:
Iphone I namoyish etilganida blogerlar uning o'sha davr uchun ko‘plab mo‘jizaviy xususiyatlaridan kelib chiqib, Iphone I ga «"betta-elchi" telefoni» laqabini qo‘yib olishdi.

Diqqat, savol: "betta-elchi" so‘zi qaysi so‘z bilan almashtirilgan?

📩 Javoblaringizni @JalolBoltayev_TLbot'ga jo‘nating.
🔔 To‘g‘ri javob va javobni topganlar 21:00 da e’lon qilinadi.

👉 @TESTLIDER — ziyolilar kanali!

✅ 2-savolning to'g'ri javobi: 1) Muso; 2) Iso.

Qabul: Muso, Iso ismlari yonida kelgan izohlovchili javoblar. Masalan, Muso alayhissalom, Iso Masix.

Izoh: elchi so'zlarini sizni to'g'ri javobga yo'natirish uchun qo'llagan edik. Shuningdek, "mo'jizaviy" jumlasi ham Iso alayhissalomga ishoradir. Iso alayhissalomning ko'zi ojiz va moxovlarni da'volagani, o'liklarni tiriltirgani kabi rivoyatlar keng tarqalgan.

ℹ️ Manbalar:
1. Uolter Ayzekson. Stiv Jobs. - T.: "Nihol", 2019. 501-b.
2. https://www.wsj.com/articles/SB118308453151652551
3. https://en.wikipedia.org/wiki/Jesus

👉 @TESTLIDER — ziyolilar kanali!

#test_tuzish_metodikasi #testologiya

Ancha paytdan beri tarix fanidan test tuzish metodikasi haqida yozaman deb yurgan edim. Chunki ko‘pincha shaxsiyga bu borada murojaatlar kelib tushadi. Aslida test tuzish metodikasi haqida ko‘plab ma’lumotlar, qo‘llanmalarni topish mumkin. Men ham barchasini bo‘lmasa-da, shunday qo‘llanmalarni o‘qib, o‘rganib chiqqanman. Ammo sifatli va to‘g‘ri test tuzishga bu qo‘llanmalarning o‘zi kamlik qilishi mumkin. Ya’ni unga amal qilish sizdan boshqa ko‘nikmalarni ham talab etadi. Masalan, “testning ilmiy jihatdan to‘g‘ri tuzilganligi” kriteriyasi mavjud bo‘lib, bu sizdan bilim yoxud xafsala, sabr talab etadi (“sabr” nega kerakligi haqida keyinroq yana yozaman).

#testologiya xeshtegi bilan ba’zi-ba’zida ma’lumotlar yozib turishni reja qildim. Vaqt masalasi tufayli barchasini bittada yoza olmayman.

Ushbu kichik maqola barchaga tushunarli bo‘lishi uchun “rasmiy til”dan chekingan holda yozilgan. Shuningdek, amaliyotda yo‘l qo‘yilayotgan real xatolardan kelib chiqilgan.

“So‘z o‘yini”ga asoslangan testlarni tuzmagan ma’qul.

1-holat. Masalan, 6-sinf “Qadimgi dunyo tarixi” darsligida “to‘quvchilik va kulolchilik neolit davrining muhim kashfiyotlaridir” degan ma’lumot mavjud. Ushbu ma’lumotdan kelib chiqqan holda “Qaysi javobda neolit davrining kashfiyotlari berilgan?” degan mazmundagi savolni tuzish mumkin. Ammo “Neolit davrining muhim kashfiyotlarini toping” mazmunidagi testni tuzib, noto‘g‘ri variantlarda esa ikkalasi ham darslikdagi neolit davrining boshqa kashfiyotlari bo‘lgan javobni qo‘yish mumkin emas, bu xato hisoblanadi. Ya’ni ushbu ma’lumotda kulolchilik va to‘quvchilik neolit davrining boshqa kashfiyotlari: dehqonchilik, chorvachilik, o‘troq turmush tarzi va boshqalardan ko‘ra muhimroq, degan mazmun berilmagan. “Neolit davrining muhim kashfiyotlarini toping” degan mazmundagi testni tuzsangiz, noto‘g‘ri variantlarda hech bo‘lmasa bittasiga paleolit, mezolit, eneolit, bronza davrlarining ixtirosini qo‘yishingiz kerak. Ammo noto‘g‘ri variantlarda ikkalasiga ham darslikdagi neolit davrining boshqa kashfiyotlarini qo‘yilsa (masalan, dehqonchilik va chorvachilik), test “so‘z o‘yini”ga asoslangan bo‘lib qoladi va «xato test» hisoblanadi (ikkita javob to‘g‘ri kelishi evaziga).

2-holat. Ushbu holat asosan test tuzish bilan endi shug‘ullanayotgan odamlarda kuzatilishi mumkin. 6-sinf “Qadimgi dunyo tarixi” darsligi 12-mavzusining “savol va topshiriqlar” qismida “Shumer o‘quvchisi zamonaviy maktab o‘quvchisi singari erta bilan maktabga shoshilardi, u darsga kech qolishdan qo‘rqardi, maktabga kelib... Hikoyani davom ettiring” degan topshiriq berilgan. Ushbu ma’lumotdan kelib, “Qayerlik o‘quvchi ertalabdan maktabga shoshgan?” degan mazmundagi savolni umuman tuzib bo‘lmaydi. Muhokamaga o‘rin qoldirmaydigan, xatoligi aniq bo‘lgan savol. Bu ham “so‘z o‘yini”ga asoslangan savoldir.

👉 @TESTLIDER — Jalol BOLTAYEV

#test_tuzish_metodikasi #testologiya

Ba’zida “DTM testni kitobdan tuzadi-ku” degan gapni aytishadi. Ammo DTM testolog ekspertlari test tuzish metodikasiga amal qilishadi, sifat darajasini ham yildan yilga oshirib borishmoqda (tarix, geografiya fanlarida shunday. Boshqa fanlarda ham shundayligiga shubhalanmayman). Yuqoridagi ikki holat esa test tuzishga qo‘yilgan “testni ilmiy jihatdan to‘g‘ri tuzish” talabiga to‘g‘ri kelmaydi. Testni ilmiy va mantiqiy jihatdan to‘g‘ri bo‘lmasligi, «so‘z o‘yini»ga asoslanib qolishi o‘quvchini noto‘g‘ri o‘qish tizimiga burib yuborishi mumkin. Agar test sifatli bo‘lsa, xotirasi uncha yuqori bo‘lmagan o‘quvchilar ham imtihonda maksimal natija ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Chunki «so‘z o‘yini»ga asoslangan savollar o‘quvchini kitobni tushunmay, «yodlash»ga undaydi. Eng yomoni – mantiqiy, tanqidiy fikrlash darajasini tushirib yuboradi. Tabiiyki, xotirasi vunderkindlarniki kabi yuqori bo‘lmagan o‘quvchi ham shunday savollar tufayli «yodlash» tizimiga o‘tib ketishi evaziga imtihonda yuqori natija qayd eta olmaydi (shu o‘rinda izoh berib ketmoqchiman: xotirasi kuchli degani, bu – bilimli degani emas. Mohiyatni anglay olish, mantiqiy, tanqidiy fikrlash va tasavvur qila olish kabi qobiliyatlar undan ko‘ra muhimroq).

“«So‘z o‘yini»ga asoslangan savollar xotirasi kuchli, “vunderkind” o‘quvchiga zarar qilmaydi, u baribir imtihonda yuqori natija qayd etadi”, deb o‘ylashingiz mumkin. Ammo shunday savollar tufayli ushbu “vunderkind”ning mantiqiy, tanqidiy fikrlash darajasi, tasavvur qobiliyati pasayib ketishi ehtimoli yuqori.

3-holat. Qoidalarga ko‘ra, “toping”, “aniqlang” kabi so‘zlardan so‘ng so‘roq belgisi qo‘yilmaydi, bu kabi so‘zlar bilan tugagan test topshiriqlarida nuqta qo‘yish kerak! Bu texnik xatolikday tuyilsa-da, bu xatoni muntazam takrorlash yaxshi emas!

👉 @TESTLIDER — Jalol BOLTAYEV

 Ustoz... Bayramingiz muborak bo‘lsin!
Men uchun eng ulug‘ kasb – O'qituvchilik!

Barcha ustozlarimizni 1-oktyabr – "O‘qituvchi va murabbiylar kuni" bilan tabriklayman.

Oilangizda xotirjamlik, hayotingizda sog‘lik, baxt, ishingizda rivoj doimo hamroh bo‘lsin!

ⓒ Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER – Tarixchi o‘qituvchilar va abituriyentlar kanali!

📝 BILASIZMI?

“DOMLA” NIMA DEGANI?

DOMLA – diniy maktab va madrasalarda talabalarni o‘qituvchi shaxs; din va shariat peshvosi. “Domla” so‘zi qachon iste’molga kirgani haqida biron ishonchli manba yo‘q. Lekin “domla” “mullo” so‘zidan olinib, uning asosida sanskritcha “dodo” (ota) so‘zi yotadi. Dastlab “mullo” so‘zi oldiga “dodo” so‘zi qo‘shilib “dodomullo” deyilgan, so‘ng qisqartirib “domullo” (“katta mulla”) bo‘lgan.

“Buxoro xattot” Telegram kanalidan olindi.

👉 @TESTLIDER — tarixchilar kanali!

📜 BILASIZMI?

«Sen hammi, Brut!?» — Shekspirning «Yuliy Sezar» tragediyasida o‘lim talvasasidagi Sezar shu ibora bilan do‘stiga murojaat qilgan. Bu voqea tarixiy ildizlarga ega.

Mil. avv. 44-yilda Sezarga qarshi fitna uyushtiriladi. Fitnachilar ichida Sezar o‘zining tarafdori va yaqin do‘sti deb bilgan Brut ham bor edi. Fitnachilardan biri Sezarga xanjar sanchgach, u nafas ololmay, tili kalimaga kelmay qoladi. Brut ikkinchi marta Sezar badaniga xanjar urish uchun u tomonga kelayotganini ko‘rib, imperatorning hayratdan ko‘zlari ochilib ketadi va «bolam, nahotki sen ham ular bilan birgasan?» deb yuboradi, degan mazmundagi ma’lumot antik davr Rim tarixchilari asarlarida uchraydi (ammo, Plutarx Sezar hech nima demaganligini qayd etgan).

Shekspir tarixchilarning gapini ozgina o‘zgartirib talqin qilgan «Sen hammi, Brut!?» iborasi yaqin do‘stlarning xoinligini ifoda etuvchi mashhur iboraga aylangan.

Manbalarda, fitnada jami 60 ga yaqin odam ishtirok etib, ulardan 20 tasi Sezarga 23 marta xanjar sanchganligi qayd etilgan.

#bilasizmi? #qiziqarli

👉 @TESTLIDER — tarixchilar kanali!

Хатосиз ёзиш ҳақида.

Инсоннинг ёзуви унинг савияси ва билимини дарров ошкор қилиб қўяди. Ҳарчанд ўзини билимли ва зукко қилиб кўрсатмасин, ёзуви уни барибир "сотади". Афсуски, жонажон Ўзбекистонимиз аҳолисининг деярли 60 фоизи (балки кўпроқ ҳамдир) бу борада ўта саводсиз. Буни кўча-кўйдаги, ижтимоий тармоқлардаги ёзувлар исботлайди.

Бунақа одамларга "тўғри ёзгин" десангиз, "мен диктант ёзмаяпман", "мен имтиҳонда эмасман" ва ҳоказо баҳоналарни рўкач қилишади. Бу билан ўзингизни алдайсиз, саводсизлигингизни яширасиз холос. 101 фоиз кафолат билан сиз имтиҳонда диктант ёзсангиз ҳам, тўғри ёза олмайсиз! Чунки инсон бир хилда ёзади, ёзув эса унинг билимига қараб такомиллашиб боради.

Хатосиз ёзадиган, жумлаларни тўғри туза оладиган одам тез кўзга ташланади ва унинг саводли одам эканлиги қандайдир бошқа бир текширувга ҳожат қолдирмайди. Баъзи ҳолатларда одамларнинг ёзувидан билимли ёки билимсиз экани борасида хулосалар чиқарилади, шу боис уларга кўпчилик ишини ишониб топширади. Бунга мисоллар келтириб ўтиришнинг ҳожати йўқ, ҳаммага аён нарса.

Нима қилиш керак?

Китоб ўқиш керак! Тўғри ёзишда сиз она тили ва адабиёт фанларидан мутахассис бўлишингиз шарт эмас, айнан КЎП КИТОБ ўқийдиган одам бўлишингиз керак! Телефонга ажратган вақтингизни китоб ўқишга ажратсангиз, масала ҳал бўлади.

Қаёқдаги на дунёга ва на охиратга фойдаси бўлган нарсаларни томоша қилишни бас қилиш керак! Бу қийин иш эмас, қунт керак холос. Фойдасиз нарсаларни томоша қилиш билан сиз ўзингизга берилган УМР неъматини исроф қиляпсиз, ҳавога совуриб юборяпсиз.

Ўзбекистонда неча фоиз аҳоли китоб ўқийди ўзи? Биладиганлар борми?

👉 @shaxsiy_fikrlar_blog