اشاره گر : متغیری است که آدرس خانه های سیستم را در خود نگه می دارد (آدرس هر متغیر در حافظه اشاره گر است) .

متغیر هایی را که تا کنون با هم تعریف کردیم جدای از نوعشان همگی در خانه های حافظه ذخیره می شوند و هر کدام با توجه به طول نوع تعدادی از خانه ها را در حافظه اشغال می کنند .

آدرس خانه های حافظه : حافظه کامپیوتر از مجموعه ای از بایتهایی که هر کدام شامل 8 بیت هستند تشکیل شده است. برای دسترسی به هر یک از این بایتها که به آنها خانه های حافظه گفته می شود شماره آدرسی وجود دارد که به ترتیب به هر یک داده می شود. به این شماره ردیف ها آدرس خانه حافظه گفته می شود .

آدرس متغیر : آدرس اولین بایت از حافظه که به یک متغیر اختصاص می یابد آدرس آن متغیر نامیده می شود .

می دانیم که متغیر ها در حافظه ذخیره می شوند اما مقدار حافظه مورد نیازشان با یکدیگر متفاوت است :

char : 1 Byte

int : 2-4 Byte

float : 4 Byte

double : 8 Byte

مثلا اگر ما متغیری از نوع int را تعریف کنیم 2 یا 4 بایت را اشغال می کند و به این معنی است که تعداد 4 تا 8 خانه پشت سر هم از حافظه را اشغال می کند که آدرس آن اولین آدرس خانه حافظه در نظر گرفته خواهد شد .

در مورد مزایای استفاده از اشاره گرها در C++ یا زبانهای برنامه نویسی دیگر همین قدر باید بگم که چیز خوبیه و سرعت، کارایی، دسترسی و ... را بالا می برد .

آدرس حافظه را فقط می توان در یک متغیر از نوع اشاره گر تعریف نمود :

Type *Name;

int *P;

چنانچه در بالا می بینیم برای تعریف متغیری از نوع اشاره گر، ابتدا نوع آن و سپس نام که از قانون نامگذاری برای متغیرها تبعیت می کند استفاده خواهیم کرد با این تفاوت که قبل از نام از علامت * برای نشان دادن تعریف اشاره گر بهره می گیریم .

تعریف اشاره گر بالا را می توان به طریق زیر تفسیر نمود :

p متغیر اشاره گری از نوع int است .

p آدرس خانه هایی از حافظه را نگهداری می کند که محتویات آن خانه ها، مقادیری از نوع int هستند .

p متغیری است که به محل هایی از حافظه که محتویاتی از نوع int دارد اشاره می کند .

دقت کنید که نوع یک اشاره گر به نوع متغیرهایی که به آدرس آنها اشاره می کند بستگی دارد و باید با آن یکسان باشد. یعنی نوع اشاره گری که به آدرسهایی که شامل متغیر هایی از نوع duoble است نمی تواند int یا char یا هر چیز دیگری غیر از همان duoble باشد .

عملگرهای اشاره گر در C++ : عملگر & : این عملگر دارای یک عملوند است و آدرس عملوند خود که نام یک متغیر است را مشخص می نماید . عملگر * : این عملگر هم دارای یک عملوند است و محتویات (مقادیر) جایی که عملوندش (نام اشاره گر) به آنجا اشاره می کند را مشخص می کند .

int *pointer;
x = 9;
pointer = &x;
y = *pointer

int *pointer; // تعریف یک اشاره گر از نوع int int x,y; x =9; pointer = &x; //قراردادن آدرس متغیر x y = *pointer; // قراردادن اشاره گر در متغیر y

در کد C++ بالا در خط اول و دوم 3 متغیر از نوع int که یکی از آنها یک اشاره گر است تعریف شده اند. خط سوم مقدار 9 را در متغیر x قرار می دهد. متغیر x با مقدار 9 در جایی از حافظه ذخیره شده است که خط چهارم آدرس آن محل را در متغیر اشاره گر pointer قرار می دهد یعنی pointer به جایی اشاره می کند که متغیری بنام x و از نوع int که مقداری برابر 9 را دارد اشاره می کند. در آخرین خط محتویات جایی که آدرس آن در اشاره گر pointer ذخیره شده است در متغیر y قرار می گیرد یعنی مقدار 9 .

عملیات روی اشاره گرها

کلا 3 نوع عمل را می شود بر روی pointer انجام داد :

1. انتساب اشاره گر ها به همدیگر
2. اعمال محاسباتی جمع و تفریق
3. مقایسه

انتساب اشاره گرها به همدیگر :

وقتی دو اشاره گر (pointer) را برابر با یکدیگر قرار دهیم با 2 حالت مواجه خواهیم شد، یکی آدرس و دیگری مقدار است. به کد زیر دقت نمایید :

int *p1, *p2, *p3, a, b, c;
a = 50;
b = 100;
c = 200;
p1 = &a;
p2 = &b;
p3 = &c;
*p1 = *p2;
p1 = p3;

در کد بالا و در خط 5 اشاره گر p1 به جایی که متغیر a در حافظه ذخیره شده اشاره می کند بنابراین *p1 برابر با مقدار آن آدرس یعنی 50 خواهد شد. در دستور خط بعدی آدرس جایی که متغیر b در آنجا ذخیره شده درون اشاره گر p2 قرار می گیرد یعنی به آن آدرس اشاره می کند و چون محتویات آن آدرس برابر با 100 است پس مقدار *p2 برابر با 100 می شود. در سطر 8 با نوشتن این دستور فقط محتویات جایی که p1 به آنجا اشاره می کند درون درون جایی که p2 به آنجا اشاره می کند ریخته می شود و آدرس دو اشاره گر تغییر نخواهد کرد. اما در سطر 9 آدرس جایی که p3 به آنجا اشاره می کند در اشاره گر p1 قرار می گیرد، بنابراین جایی که p1 به آنجا اشاره می کرد برابر با جایی می شود که p3 اشاره می کند که به ازاء این تغییر بنابراین محتویات جایی که p1 به آنجا اشاره می کرد به مقدار 200 تغییر می کند

اعمال جمع و تفریق :

به تصویر زیر دقت کنید

وقتی اشاره گری را افزایش یا کاهش می دهیم در واقع اینکار را با آدرسها انجام خواهیم داد و متناسب با طول آن متغیر کم یا زیاد می کنیم. در شکل بالا p متغیری از نوع int است پس با هر واحد افزایش، pointer 2 خانه یعنی 2 بایت در حافظه پیش خواهد رفت و متغیر char از نوع char در نظر گرفته شده که با هر واحد افزایش یا کاهش فقط یک خانه کم یا زیاد می شود .

مقایسه اشاره گرها :

وقتی در مورد اشاره گرها صحبت می کنیم ذهن خود را به سمت آدرس حافظه ببرید. وقتی دو اشاره گر با یکدیگر برابرند که هر دو به یکجا اشاره نمایند، در این صورت هر تغییر در آن آدرس منجر به تغییر هر دو اشاره گر خواهد شد اما اگر مفدار آدرس دو اشاره کر برابر نباشد هر چند که محتویات آن دو آدرس مختلف با هم برابر باشد نمی توان گفت که آن دو با هم برابر هستند زیرا با تغییر در محتوا یا آدرس یکی از آن دو دیگری تغییری نمی کند .