ترک طبابت - قسمت دوم: آیا پزشکی یک‌شبه و خودبخود تغییر خواهد کرد؟

در قسمت قبل، به این نتیجه رسیدیم که گذشته، لزوما پیش‌بینی‌کنندهٔ آینده نیست و آیندهٔ پزشکی، با پیشرفت‌های تکنولوژی، قطعا شبیه به گذشته‌اش نخواهد بود. اما حالا سوال اینه که آیا آینده‌ای که درموردش حرف می‌زنیم، اولاً یک‌شبه، و ثانیاً خودبه‌خود به‌وجود خواهد آمد؟ پاسخ به هر دو سوال منفیه.

تغییرات معمولا یک‌شبه اتفاق نمی‌افتند. در مثال قوی سیاه هم هدف ما توضیح «امکان» تغییر روند بود، و نه یک‌شبه بودنش. تاثیر هوش مصنوعی بر طبابت هم هرگز یک‌شبه اتفاق نخواهد افتاد و این تغییر، از دهه‌ها قبل شروع شده است. مثلا وقتی در سال ۱۹۸۹ اولین شبکه‌های عصبی پیچشی مبتنی‌بر backpropagation (یا به اختصار CNN) معرفی شدند، اولین حدس‌ها (Conjectures) راجع‌به آیندهٔ کار رادیولوژیست‌ها و... هم زده شد و در سال‌های بعد هم کاربردهای این تکنولوژی (Applications) - با سرعت بسیار کمی - معرفی شدند. با گذشت زمان، سرعت توسعهٔ این کاربردها هم بیشتر شد، و غالب مقالات امروز ما در ۲۰۲۶، دیگه دربارهٔ معرفی کاربرد هوش مصنوعی در فلان زمینهٔ پزشکی نیستند. بلکه مثلا به بررسی وضعیت استفادهٔ بیماران از مدل‌های زبانی برای خوددرمانی یا چیزهایی این‌چنینی پرداخته‌اند! این حقیقتیه که نمی‌شه کتمان کرد، و روزبه‌روز هم واقعی‌تر می‌شه.

درمورد خودبخودی بودن تغییرات هم لازم به توضیحه که - حداقل فعلا و تا چند سال آینده - این انسان‌ها هستند که بیشتر زحمت توسعهٔ این کاربردها و تکنولوژی‌ها را بر عهده دارند، و «انسان‌ها» هم واژهٔ بی‌معنی و گُنگیه. در واقع، این من و شما هستیم - و یا لااقل باید باشیم - که داریم کاربرد هوش مصنوعی در پزشکی را توسعه می‌دهیم و اتفاقی که منتظرش هستیم - یعنی حد اعلای استفاده از تکنولوژی در سیستم سلامت و بیشینه‌کردن فایده برای بیمار (Patient Outcome) بواسطهٔ آن - جز با حضور فعالانه و مشارکت من و شما محقق نخواهد شد. پس خودبخودی هم نیست. این خیلی مهمه، چون ما معمولاً عادت داریم که درمورد تغییراتی که در زمان و مکان دیگری به‌وجود اومده صحبت کنیم، و نه تغییراتی که به‌وجود آوردیم. اهمیت اولی رو باید صفر در نظر بگیریم و فقط روی دومی تمرکز کنیم. برای «ساختن» هم باید از جای درست شروع کرد‌ و نباید بیست سال بگذره و تازه بفهمیم که ماه از مریخ نزدیک‌تر بوده! در قسمت‌های بعدی در این باره هم خواهم نوشت.

درمورد سرعت پیشرفت‌ها هم وقتی کسی تازه با فضای هوش مصنوعی در پزشکی آشنا می‌شه، در همون ابتدا، احساس می‌کنه که سرعت توسعه‌ها «بسیار» بالاست - که الحق و الانصاف بالا است. اما معتقدم سرعت توسعه «آن‌قدرها هم که باید» بالا نیست. چون صرفا بالاتر از بخش‌های دیگر پزشکی - که متاسفانه هنوز با دیدگاه مهندسی توسعه نمی‌یابند - است، ما این سرعت را دست‌بالا (Overrated) در نظر می‌گیریم، وگرنه حالا که سال ۲۰۲۵ هم گذشته، هنوز رادیولوژیست‌ها سوار ماشین غیرخودران می‌شن و تصاویر را تفسیر می‌کنن و گزارش‌اش را هم خودشون می‌نویسن! اندازهٔ بازار (Market Size) هوش مصنوعی در رادیولوژی هم - در سراسر دنیا - هنوز بسیار کوچک است و حتی می‌شه گفت که «هنوز هیچ اتفاق به اندازهٔ کافی بزرگی نیفتاده است.»

پس به‌عنوان نتیجهٔ این بخش هم به این می‌رسیم که سرعت تغییر در پزشکی، به حضور و مشارکت جدی ما وابسته است و اگر این تغییر را مطلوب می‌دانیم - که منطقاً چنین است - مشارکت فعال و جدی، لازمهٔ سرعت هرچه بیشترش است و مشارکت نکردن هم به نتیجهٔ خاصی - جز irrelevantشدن خود شخص در سال‌های آینده - نمی‌انجامه. پس یا باید چیزی که درسته رو ساخت، و یا باید نظاره‌گر ساخته‌شدن اون چیزها بود و مسیر دوم، هیچ فایده‌ای نداره. جملهٔ زیر هم به خوبی این تلگنر را به ما می‌زنه:

"Once a new technology rolls over you, if you're not part of the steamroller, you're part of the road."
ترجمه: وقتی یک فناوری جدید می‌آید، اگر بخشی از غلتک نباشید، بخشی از جاده خواهید بود.

این تلنگر کلا خوبه، اما معمولا منجر به نتیجه‌ای رایج اما اشتباه می‌شه که در قسمت بعدی به آن خواهیم پرداخت...

@sinusealpha_channel

ترک طبابت - قسمت چهارم: با حضور هوش مصنوعی، آیا پزشکی منسوخ خواهد شد؟

در قسمت قبلی به این نتیجه رسیدیم که هوش مصنوعی، می‌تواند تمام کارهای تشخیصی و درمانی و... یک بیمارپزشک را در حد اعلا و بی‌نیاز از او انجام دهد. اما در چنین شرایطی، آیا کل طبابت به معنای فعلی‌اش از بین خواهد رفت و اصطلاحاً منسوخ (Obsolete) خواهد شد؟ پاسخ منفی است.

پزشکی یا طبابت، به معنای واقعی کلمه - شامل انجام کارهایی برای رسیدن به تشخیص و درمان افرادی که بخش یا کل سلامت (شامل تمام انواع) آن‌ها مشکلی پیدا کرده و... - غیرقابل اجتناب است. به این معنا که انسان‌ها از ابتدای تاریخ تا حداقل امروز، بیمار می‌شده و می‌شوند و لازم، منطقی، اخلاقی و ارزشمند است شرایطی را فراهم آوریم که بیماران، بهبود یابند. این را به‌عنوان یک فرض می‌پذیریم و با این فرض، به بررسی موضوع می‌پردازیم.

با توسعهٔ روزبه‌روز تکنولوژی و کاربردش در طبابت، ممکن و محتمل است به جایی برسیم که بیماران - که با معنای فعلی، کسی است که برای درمان به جایی که آن‌را بیمارستان می‌نامیم مراجعه می‌کند - بسیار کمتری داشته باشیم. شواهد هم این را نشان می‌دهند که روند برخی بیماری‌های واگیردار به کلی متوقف شده و بیماری‌های غیرواگیردار هم در حال کاهش هستند. بیماری‌های مزمن به کمک Telemedicine درحال حل و بیماری‌های حاد و اورژانسی هم با کمک تصمیم‌یارها و ربات‌های مستقر در اورژانس می‌توانند به کلی بی‌نیاز از حضور انسان‌ها شوند. در کل، روند بسیار امیدوار کننده است، و حتی فارغ از کمترشدن یا نشدن خود بیماری‌ها، شکل طبابت بسیار به سمت استفادهٔ هرچه کمتر از انسان‌ها در «هرجایی که می‌شود» و کاهش نیاز به اقدامات حضوری می‌رود و این، منطقا مفید است.

اما منسوخ‌شدن پزشکی - به معنای واقعی کلمه - اگر نگوییم غیرممکن، بسیار دورتر از تصورات ما به نظر می‌رسد. دقت کنید که بحث درمورد خود «طبابت» است و نه طبیبان فعلی. همچنین قابل ذکر است که هوش مصنوعی، قول درمان «تمام» بیماری‌ها و بیماران را داده است، اما قول «بیمارنشدن افراد جدید»، مشابه درمان‌شان نیست، و متاسفانه نیازمند تغییرات عظیمی در سبک و نحوهٔ زندگی انسان‌ها و محیط آن‌ها است و اصولا محصولاتی که به چنین مسیری دست زده‌اند و قصد تغییر عادات و سبک زندگی را داشته‌اند، بسیار به ندرت موفق شده‌اند. لذا طبابت را - حداقل در میان‌مدت و به‌عنوان فرض - غیرقابل منسوخ‌شدن در نظر می‌گیریم.

حالا سوال این‌جاست که طبابت - به معنای عمومی آن - چه شکل تازه‌ای پیدا خواهد کرد؟ پاسخ من این است که در کوتاه‌مدت، هیچ شکلی! واقعا در کوتاه مدت، تغییری در شکل پزشکی اتفاق نخواهد افتاد و حضور یک یا دو دستگاه و استفاده از چند اپلیکیشن و...، «شکل» پزشکی را تغییر نخواهند داد. برای تغییر این صنعت راکد، نیاز به سیستم و زیرساخت تازه‌ای داریم که توسعه‌اش طول خواهد کشید. چرا که فواید حاصل از کاربرد تکنولوژی‌های فعلی، در سیستم و زیرساخت فعلی، نمی‌توانند بیشینه شوند. چنانچه ماشین‌های خودران هم نمی‌توانند وسط جاده‌ای پر از ماشین و موتور و دوچرخه و... که توسط انسان‌ها در حال هدایت هستند به بیشینهٔ فایده‌شان برسند. یا به قول سم آلتمن خود هوش مصنوعی هم توسط تلفن‌های همراهی که مانعی چون Screen دارند، به حد اعلای فایده‌اش نخواهد رسید و به زودی متوجه خواهیم شد که این UI، چقدر غیربهینه بوده است. بدیهی است که حل این چنین مشکلات سیستمی، به مراتب مهم‌تر از حل مشکل یک تسک و یک رشته است!

در این مرحله، معمولا این سوال پیش می‌آید که روند تغییرات با کدام رشته‌های زیرمجموعهٔ پزشکی آغاز خواهد شد و به چه شکل پیش خواهد رفت و ما چه کاری می‌توانیم انجام دهیم تا همچنان relevant بمانیم. در قسمت بعدی به این موضوع خواهیم پرداخت...

@sinusealpha_channel