بیشتر ایرانیان این نکته را نمی‌دانند که یکی از تأثیرگذارترین بناهای یادبود زرتشتی به جای ایران،ازبکستان و یا تاجیکستان،در شهر شی‌آنِ چین قرار دارد.
تابوت‌سنگِ مقبره «شی‌جون»که قدمت آن به ۱۴۰۰ سال پیش(دودمان«جوئو شمالی») برمی‌گردد به یک سغدیِ اهل سمرقند تعلق داشت که در دربار یکی از پادشاهان چینی به مقام«سابائو»یا رئیسِ بازرگانان رسیده بود.
ازجمله نقش‌مایه‌های روی دیواره‌های سنگی آن عبارتند از:
🔥 موبدانِ با دهان‌های پوشیده
🕊️ «سروش»در هیئتِ نگهبانی با سرِ پرنده
🌉 پل چینوت(صراط)و صحنه داوریِ روح
🍇 ضیافت زیر سایه تاک‌ها
🐫 کاروان‌های شتر در حال عبور از پهنه اوراسیا
✍️ کتیبه‌ای دوزبانه به خطوط چینی و سغدی
این اثر، صرفاً«هنرِ وام‌گرفته شده از یک کشور بیگانه» نیست، بلکه گواهی است بر اینکه مردمان فارسی‌زبانِ آسیای مرکزی، باورها، زبان و هنر خود را تا شهر «چانگ‌آن» با خود برده بودند و چینی‌ها آن را روی سنگ جاودانه ساختند.
برای ایرانیان،جاده ابریشم تنها بخشی از تاریخ نیست،بلکه بخشی از خاطرات گذشته خود آنان نیز هست.
👉 با ایستادن در برابر این تابوت‌سنگ،چه حسی به شما دست خواهد داد: غرور، حس بیگانگی،یا حسِ بازگشت به خانه؟