🔻روایتی از گفت‌وگوی لیلی گلستان با بهمن محصص به‌مناسبت انتشار «حال حیرت»

🔺حیرت از این روزگار

✍️ شیما بهره‌مند

🔹خاطرات، یادداشت‌ها، مصاحبه‌ها و تمامِ نوشته‌های کتاب «حال حیرتِ» لیلی گلستان که اخیرا در نشر چشمه منتشر شده‌است، به‌‌تعبیر خودش «برآمدی از روزگار ماست؛ روزگار حال ما و حیرت از این روزگار». در میانِ این حسب حال، گفت‌وگویی متفاوت با بهمن محصص آمده که بی‌شک به قدر و اعتبار این مجموعه افزوده است. در این گفت‌وگو، محصص مانند نقاشی‌هایش، نامتعارف و پیشرو و در عین حال، تلخ و تیزبین و واقع‌گرا است. از ادای دِین به هستی که سخن می‌گوید، لحنی شاعرانه دارد: «من در ازای نوری که از دوردست کهکشان می‌گیرم و در ازای نمکی که از اعماق زمین می‌گیرم به اندازه وسع خودم چیزی می‌دهم. این ادای دین من به هستی به معنای کلی است».

🔹محصص در این گفت‌وگو از نبود شرافت انسانی گلایه می‌کند و می‌گوید: «من از نبود شرافت انسانی و یا بهتر بگویم از نبود شرافت زندگی در انسان متأثرم». دیدگاهِ محصص با اینکه اصرار دارد از هرگونه نحله و حزب و جناحی مبرا باشد، آشکارا ضد سرمایه‌داری و مصرف‌گرایی و جانبداری از عدالت و آزادی اجتماعی است. «ما در دنیای بانک-مصرف زندگی می‌کنیم و رباخواری حاکم است. این رباخواری به معنای قرض با انتفاع پول نیست، بلکه طرز تفکر متبلورشده‌ای است که در آن پول به‌عنوان مطلق مطرح است و این سبب دورویی و نفرت و جنایت و پستی می‌شود. جامعه بانک-مصرف زندگی را با این معیار می‌سنجد و به همین سبب تمام ارزش‌های زندگی نفی می‌شود. به‌ناچار آدمی که چنین جامعه‌ای را قبول می‌کند نمی‌تواند سربلند و شریف باشد و به‌ناچار نسبت به زندگی بیگانه می‌ماند».

🔹محصص تأکید می‌کند که رژیم‌های موجود در جهان بی‌معنی و مخصوصا بی‌فرهنگ‌اند، در حالی که فرهنگ به آزادی احتیاج دارد. «منظورم آزادی فردی نیست، چراکه آزادی نه پرواز مگسی است، نه پوشیدن پیراهن قرمز و نه رفتن بالای درخت. منظورم آزادی اجتماعی است. یعنی شرکت و دخالت آگاهانه در اجتماعی که در آن داریم زندگی می‌کنیم». او مفهومِ «آزادی» را از تلقیِ سیاست‌های سرمایه‌داری و نولیبرال به آزادی، یکسر جدا می‌کند و می‌گوید «آزادی فردی ولنگاری است و نمونه‌اش را بسیار در دنیا می‌بینید. اما آزادی اجتماعی امکان ندارد مگر این‌که اول به مردم فرهنگ و آگاهی داده شود».

🔹محصص روایتِ رادیکال و متفاوتی از سیاست و هنر سیاسی دارد و سیاست را نه به معنای معمول آن بلکه به معنای نوعی عصیان علیه ظلم درک می‌کند، و به این اعتبار است که باور دارد «تمام کارهای من سیاسی‌اند. ولی سیاست نه آن معنایی که معمول است. یعنی متعلق به چپ یا راست بودن یا وابسته به حزب و مسلکی بودن. سیاست به معنای آگاهی به محیط اطراف و به معنای عصیان علیه ظلم و نظام موجود. و باز نه به معنای آگاهی به محیط خاص یا شهری یا کشوری، آگاهی نسبت به دنیا». و بلافاصله تأکید می‌کند که در این دوره حرف زدن درباره جایی مشخص احمقانه است، چراکه مسائل به هم مربوط‌اند: «وقتی تصمیم می‌گیرند که ملت فلسطین را قتل عام کنند و از بین ببرند... من به‌عنوان انسانی که در این دوره زندگی می‌کند نمی‌توانم بی‌اعتنا بمانم و به اندازه توانایی خودم اعتراض نکنم. هرچند اگر این اعتراضم از چهاردیواری اتاقم جلوتر نرود».

🔹محصصِ آوانگارد از قدرت تخیلِ انقلابی سخن می‌گوید از اینکه «امروزه انقلاب رسم روز شده است و همه انقلابی هستند، اغلب نقاشان خیال می‌کنند که اگر تابلو را پر از پرچم قرمز کنند کاری انقلابی کرده‌اند. نمی‌دانند که ونگوگ با رنگ زرد انقلاب کرد». کامو نیز در مقالۀ «خلاقیت و آزادی» با طفره رفتن از انتساب به هنر سیاسی، از اضطراری سخن می‌گوید که آثار هنرمند آوانگاردی همچون محصص را نیز با سیاست پیوند داده است. کامو معتقد است «ما شاید به‌عنوان هنرمند ضرورتی نداشته نباشد که در امور جاری زمانمان دخالت کنیم... اما به‌عنوان انسان چرا...».

🔹در وضعیتی که به‌قولِ محصص «قرون وسطای دوم» است اما این بار بدون هیچ امیدی، چه باید کرد؟ پاسخ محصص این است: «باید این جامعه بانک-مصرف و این تمدن جهود-مسیحی از بین برود. باید ارزش طبیعت و احترام زندگی و موجود زنده و مقدس‌بودن فکر و هوش و به‌طور کلی هستی شناسانده و شناخته شود و آدمیزاد به‌ناچار باید شریف و سربلند باشد وگرنه لایق زندگی نیست».

💢بیشتر بخوانید👇

https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1117185


@sharghdaily
sharghdaily.com