تازه‌های علمی
714 subscribers
38 photos
3 videos
2.11K links
🔹 پوشش آخرین یافته‌ها از اعماق کیهان‌ و فیزیک تا دنیای ژنتیک، نوآوری‌های مهندسی، باستان‌شناسی و هوش مصنوعی، همه به زبانی قابل فهم.
Download Telegram
تازه‌های علمی
🔺 فرانسه با شکستن رکورد همجوشی هسته‌ای، چین را شوکه کرد 🔹 فرانسه موفق شده رکورد جدیدی در زمینه همجوشی هسته‌ای به دست بیاورد. این دستاورد بزرگ در راکتور «وست» (WEST) واقع در شهر کاداراش فرانسه اتفاق افتاده. راکتور WEST توانسته برای مدت ۶ دقیقه پلاسمای داغ…
🔺 طرح جدید رآکتور همجوشی آمریکا: گامی بزرگ به سوی انرژی پاک و نامحدود

🔹 شرکت «Type One Energy» از طرح جدید رآکتور همجوشی خود به نام «Infinity Two» رونمایی کرده است. این طرح جاه‌طلبانه که با موفقیت توسط یک هیئت متخصص مستقل بررسی شده، قصد دارد ۳۵۰ مگاوات برق پاک تولید کند که گامی مهم در مسیر تجاری‌سازی انرژی همجوشی به شمار می‌رود.

انرژی همجوشی هسته‌ای چیست؟ این فرآیندی است که در قلب خورشید و ستارگان رخ می‌دهد. در این فرآیند، اتم‌های سبک (مانند ایزوتوپ‌های هیدروژن) تحت فشار و دمای بسیار بالا به هم جوش می‌خورند و اتم‌های سنگین‌تری مانند هلیوم را می‌سازند و در این بین، مقدار عظیمی انرژی آزاد می‌کنند. مزیت بزرگ آن، تولید انرژی بدون انتشار کربن و با زباله‌های رادیواکتیو بسیار کم‌عمر در مقایسه با شکافت هسته‌ای است.

🔹 طرح Infinity Two بر اساس فناوری «استلراتور» (Stellarator) ساخته شده است. این نوع طراحی به دلیل پایداری بالا و قابلیت عملکرد مداوم و پیوسته شناخته می‌شود و موفقیت دستگاه‌های آزمایشی پیشرفته مانند W7-X در آلمان، اعتبار این رویکرد را اثبات کرده است.

تفاوت استلراتور و توکامک چیست؟ هر دو دستگاه‌هایی برای محصور کردن پلاسمای داغ با میدان‌های مغناطیسی هستند. «توکامک» (Tokamak) که شناخته‌شده‌تر است، شکلی شبیه به یک دونات ساده دارد و از یک جریان الکتریکی قوی در داخل پلاسما برای کمک به محصورسازی استفاده می‌کند که حفظ آن برای مدت طولانی دشوار است. اما «استلراتور» (Stellarator) شکلی پیچیده و تاب‌خورده دارد و تمام محصورسازی را با آهنرباهای خارجی انجام می‌دهد که ساخت آن پیچیده‌تر، اما برای کارکرد پایدار و ۲۴ ساعته بسیار مناسب‌تر است.

🔹 این پروژه با همکاری «اداره دره تنسی» (TVA)، یکی از بزرگترین شرکت‌های برق ایالات متحده، در حال پیشرفت است که نشان‌دهنده علاقه جدی صنعت برق به این فناوری است. طراحی Infinity Two با در نظر گرفتن چرخه‌های عملیاتی دو ساله و دوره‌های نگهداری ۳۰ روزه، با هدف تجاری‌سازی و رقابت در بازار انرژی توسعه یافته است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#همجوشی_هسته_ای #انرژی_پاک #فناوری #فیزیک #استلراتور
🔺 یک مکمل غذایی علائم یک بیماری پیری زودرس را بهبود بخشید

🔹 نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید که در ژورنال معتبر Aging Cell منتشر شده، نشان می‌دهد که یک مکمل به نام «نیکوتینامید ریبوزید (NR)» توانسته است چندین شاخص کلیدی سلامت را در افراد مبتلا به «سندرم ورنر»، یک بیماری ژنتیکی نادر که باعث پیری سریع می‌شود، بهبود بخشد.

سندرم ورنر چیست؟ این یک اختلال ژنتیکی نادر است که به آن «پیری بزرگسالی» نیز می‌گویند. افراد مبتلا به این سندرم از سنین جوانی علائم پیری مانند چین و چروک پوست، سفیدی مو، پوکی استخوان و افزایش خطر ابتلا به سرطان و بیماری‌های قلبی-عروقی را تجربه می‌کنند. به همین دلیل، این بیماری یک مدل انسانی ارزشمند برای مطالعه فرآیندهای بیولوژیکی پیری است.

🔹 مطالعه جدید که به صورت دوسوکور، کنترل‌شده با دارونما و متقاطع انجام شد، نشان داد که مصرف روزانه ۱۰۰۰ میلی‌گرم از مکمل NR به مدت ۲۶ هفته، سطح مولکول حیاتی «NAD+» را در خون بیماران حدود ۱۴۰ درصد افزایش داد.

کوآنزیم NAD+ چیست و چرا اهمیت دارد؟ نیکوتینامید آدنین دی‌نوکلئوتید (NAD+) یک کوآنزیم حیاتی است که در تمام سلول‌های زنده یافت می‌شود. این مولکول برای تولید انرژی سلولی (متابولیسم) و فعال کردن آنزیم‌هایی که مسئول ترمیم DNA آسیب‌دیده هستند، ضروری است. سطح NAD+ با افزایش سن و همچنین در برخی بیماری‌های مرتبط با پیری مانند سندرم ورنر، کاهش می‌یابد. NR یکی از پیش‌سازهایی است که بدن می‌تواند از آن برای ساخت NAD+ استفاده کند.

🔹 نتایج کلیدی این مطالعه شامل موارد زیر بود:
- بهبود سلامت عروق: سختی شریان‌ها، که یک عامل خطر برای بیماری‌های قلبی است، به طور قابل توجهی کاهش یافت.
- بهبود سلامت پوست: اندازه زخم‌های پوستی در بیماران کاهش یافت، در حالی که در گروه دارونما وضعیت زخم‌ها بدتر شده بود.
- ایمنی: هیچ عارضه جانبی شدید یا متوسطی گزارش نشد.

🔹 این یافته‌ها نشان می‌دهد که افزایش سطح NAD+ می‌تواند یک استراتژی درمانی امیدوارکننده برای سندرم ورنر و شاید دیگر بیماری‌های مرتبط با پیری باشد. با این حال، محققان تاکید می‌کنند که این یک مطالعه کوچک بوده و برای تایید این نتایج به تحقیقات گسترده‌تری نیاز است.

[منبع] [منبع]
🆔 @Science_Focus
#پزشکی #ژنتیک #پیری #زیست_شناسی
🔺 چگونه بر اهمال‌کاری غلبه کنیم؟ یک اصل روان‌شناسی که انگیزه را ایجاد می‌کند

🔹 بسیاری از ما با اهمال‌کاری، به‌ویژه در مواجهه با کارهای بزرگ و مهم، دست و پنجه نرم می‌کنیم. اغلب منتظر می‌مانیم تا «انگیزه» برای شروع کار به سراغ ما بیاید. اما یک اصل کلیدی در روانشناسی بهره‌وری می‌گوید: انگیزه از عمل کردن می‌آید، نه برعکس.

🔹 این ایده، چرخه معیوب اهمال‌کاری را می‌شکند. وقتی کاری را به تعویق می‌اندازیم، احساس بدی پیدا می‌کنیم و این حس بد، ما را بیشتر به سمت بی‌تحرکی سوق می‌دهد (چرخه منفی). اما اگر خود را وادار به برداشتن حتی یک قدم بسیار کوچک کنیم، یک چرخه مثبت آغاز می‌شود: اقدام می‌کنید ← حس خوبی از پیشرفت پیدا می‌کنید ← انگیزه بیشتری برای ادامه دادن پیدا می‌کنید.

🔹 برای مثال، اگر با یک وظیفه پیچیده مانند نوشتن یک گزارش بزرگ روبرو هستید، به جای فکر کردن به کل کار، فقط روی اولین قدم ممکن تمرکز کنید: «فقط عنوان گزارش را می‌نویسم» یا «فقط یک پاراگراف از مقدمه را می‌نویسم». هدف در این مرحله، تمام کردن کار نیست، بلکه صرفاً «شروع کردن» و شکستن سکون است.

مکانیسم روان‌شناختی این پدیده چیست؟ این فرآیند یک «چرخه بازخورد مثبت» در مغز ایجاد می‌کند. وقتی شما حتی یک وظیفه بسیار کوچک را با موفقیت به پایان می‌رسانید، مغز شما مقدار کمی دوپامین (هورمون پاداش و انگیزه) آزاد می‌کند. این حس رضایت کوچک، به عنوان یک تقویت‌کننده عمل کرده و انرژی ذهنی لازم برای برداشتن قدم بعدی را فراهم می‌کند. در واقع، شما با این کار «انرژی فعال‌سازی» مورد نیاز برای ورود به حالت تمرکز و کار عمیق را به شدت کاهش می‌دهید.

🔹 بنابراین، دفعه بعد که برای شروع یک کار مهم انگیزه نداشتید، منتظر الهام نمانید. یک قدم فوق‌العاده کوچک و ساده برای خود تعریف کنید و فقط آن را انجام دهید. خواهید دید که انگیزه به دنبال آن خواهد آمد.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#روانشناسی #بهره_وری #توسعه_فردی #اهمال_کاری #مدیریت_زمان
🔺 یک پیچش داستانی بزرگ در فیزیک ذرات: آیا مهم‌ترین ناهنجاری علمی، ناپدید شده است؟

🔹 یکی از موردانتظارترین نتایج فیزیک ذرات سال‌های اخیر اعلام شد، اما با یک شگفتی بزرگ همراه بود. آزمایش «جی-منفی-دو میون» در آزمایشگاه فرمی آمریکا، دقیق‌ترین اندازه‌گیری تاریخ از «لرزش» یک ذره بنیادی به نام میون را ارائه داد. اما درست یک هفته قبل از این اعلام، یک محاسبه نظری جدید منتشر شد که ممکن است کل این «ناهنجاری» که سال‌ها امید فیزیکدانان برای کشف فیزیک جدید بود را از بین ببرد.

مدل استاندارد چیست و چرا به دنبال شکستن آن هستیم؟ مدل استاندارد بهترین و موفق‌ترین نظریه‌ای است که تاکنون برای توصیف ذرات بنیادی و نیروهای حاکم بر آن‌ها (به جز گرانش) داشته‌ایم. با این حال، این مدل ناقص است و نمی‌تواند پدیده‌هایی مانند ماده تاریک را توضیح دهد. فیزیکدانان به دنبال یافتن هرگونه «ترک» یا ناهماهنگی در این مدل هستند، زیرا هر ترک می‌تواند دریچه‌ای به سوی یک نظریه کامل‌تر و عمیق‌تر از واقعیت باشد.

🔹 میون، پسرعموی سنگین‌تر و ناپایدار الکترون، مانند یک فرفره کوچک مغناطیسی رفتار می‌کند. وقتی در یک میدان مغناطیسی قرار می‌گیرد، شروع به لرزیدن (حرکت تقدیمی) می‌کند. سرعت این لرزش را می‌توان با دقت بسیار بالایی توسط مدل استاندارد پیش‌بینی کرد. برای سال‌ها، اندازه‌گیری‌های تجربی نشان می‌داد که میون‌ها کمی سریع‌تر از پیش‌بینی نظریه می‌لرزند. این اختلاف، «ناهنجاری جی-منفی-دو» نام داشت.

ناهنجاری جی-منفی-دو به زبان ساده: تصور کنید مدل استاندارد می‌گوید سرعت لرزش فرفره میون باید عدد X باشد. اما آزمایش‌ها به طور مداوم عدد Y را نشان می‌دادند که کمی با X تفاوت داشت. این اختلاف (ناهنجاری) می‌توانست به این معنا باشد که یک ذره یا نیروی ناشناخته (خارج از مدل استاندارد) در حال هل دادن و سریع‌تر کردن این لرزش است.

🔹 حالا نتیجه نهایی آزمایش فرمی با دقتی بی‌سابقه، همان اختلاف را تایید می‌کند. اما همزمان، گروهی از نظریه‌پردازان با استفاده از یک روش محاسباتی جدید و بسیار قدرتمند (مبتنی بر کرومودینامیک کوانتومی روی شبکه)، پیش‌بینی نظری مدل استاندارد را دوباره محاسبه کرده‌اند و به عددی رسیده‌اند که با نتیجه تجربی جدید همخوانی دارد!

🔹 بنابراین، فیزیکدانان با یک پازل جدید روبرو هستند: آیا ناهنجاری واقعی است و روش محاسبه نظری جدید ایرادی دارد؟ یا محاسبه جدید درست است و ناهنجاری هرگز وجود نداشته است؟ این وضعیت، نمایشگر زیبایی از فرآیند واقعی علم است؛ جایی که پیشرفت در یک حوزه، حوزه دیگر را به چالش می‌کشد و پاسخ‌های قطعی به راحتی به دست نمی‌آیند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#فیزیک_ذرات #فیزیک #مدل_استاندارد #میون #کشف_علمی
🔺 چرا آرام کردن کودک با تبلت می‌تواند مشکل را بدتر کند؟ کشف یک «چرخه معیوب»

🔹 یک مطالعه جدید و گسترده که بزرگترین تحلیل در نوع خود محسوب می‌شود، نشان می‌دهد که استفاده از ابزارهای دیجیتال برای آرام کردن کودکان، یک «چرخه معیوب» خطرناک ایجاد می‌کند. بر اساس این تحقیق که در ژورنال معتبر Psychological Bulletin منتشر شده، صفحه نمایش نه تنها می‌تواند باعث مشکلات عاطفی و رفتاری شود، بلکه به پناهگاه اصلی کودکانی تبدیل می‌شود که از قبل با این مشکلات دست و پنجه نرم می‌کنند.

این «چرخه معیوب» چگونه کار می‌کند؟
۱. کودک دچار پریشانی (خشم، اضطراب یا ناراحتی) می‌شود.
۲. برای آرامش فوری، به صفحه نمایش (به‌ویژه بازی‌های ویدیویی) به عنوان یک «پستانک دیجیتال» پناه می‌برد.
۳. این کار مانع از یادگیری راه‌های سالم و واقعی برای مدیریت احساسات (مانند صحبت کردن یا فعالیت فیزیکی) می‌شود.
۴. در بلندمدت، توانایی کودک برای تنظیم هیجانات خود ضعیف‌تر شده و مشکلات عاطفی او تشدید می‌شود، که این خود منجر به پناه بردن بیشتر به صفحه نمایش می‌گردد.

🔹 نتایج کلیدی این پژوهش که حاصل تحلیل ۱۱۷ مطالعه بر روی حدود ۳۰۰ هزار کودک است، نشان می‌دهد:
- بازی‌های ویدیویی بیشترین نقش را دارند: در مقایسه با تماشای تلویزیون یا محتوای آموزشی، بازی کردن بیشترین تاثیر منفی را در ایجاد و تشدید این چرخه دارد.
- کودکان بزرگتر (۶-۱۰ سال) آسیب‌پذیرترند: برخلاف تصور عمومی، این گروه سنی به دلیل استقلال بیشتر در انتخاب محتوا و استفاده از دستگاه به عنوان یک «مسیر فرار عاطفی»، بیشتر در معرض خطر هستند.

چرا این پژوهش اهمیت ویژه‌ای دارد؟ این تحقیق یک «متاآنالیز طولی» است. یعنی به جای گرفتن یک عکس لحظه‌ای، نتایج ده‌ها مطالعه را که هر کدام «یک فیلم بلند از زندگی کودکان» را در طول زمان ثبت کرده‌اند، با هم ترکیب می‌کند. این روش به دانشمندان اجازه می‌دهد تا بفهمند کدام عامل اول رخ می‌دهد (آیا صفحه نمایش باعث مشکل می‌شود یا مشکل باعث استفاده از صفحه نمایش؟) و به پاسخ رسیده‌اند: هر دو!

🔹 راه‌حل، حذف کامل دستگاه‌های دیجیتال نیست. بلکه آگاهی والدین از این الگو است. وقتی متوجه شدید که صفحه نمایش به راه حل خودکار برای هر پریشانی کودک تبدیل شده، زمان آن است که به جای محدود کردن صرف، به ریشه مشکل عاطفی او رسیدگی کنید. ارتباط انسانی و یافتن راه‌های جایگزین برای مقابله با استرس، کلید شکستن این چرخه است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#روانشناسی #کودکان #فرزندپروری #صفحه_نمایش #سلامت_روان #فناوری
🔺 سیاه‌چاله‌ها آن‌طور که فکر می‌کردیم رفتار نمی‌کنند: کشفی جدید از تلسکوپ افق رویداد

🔹 مطالعه‌ای جدید با استفاده از داده‌های «تلسکوپ افق رویداد» (EHT) نشان می‌دهد که جت‌های قدرتمند پلاسمایی که از نزدیکی سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم به بیرون پرتاب می‌شوند، برخلاف تصورات قبلی، با دور شدن از مبدأ خود شتاب می‌گیرند. این یافته مدل‌های قدیمی و ساده در مورد رفتار سیاه‌چاله‌ها را به چالش می‌کشد.

هسته کهکشانی فعال (AGN) و جت سیاه‌چاله چیست؟ در مرکز بسیاری از کهکشان‌ها، سیاه‌چاله‌هایی با جرم میلیون‌ها یا میلیاردها برابر خورشید وجود دارد. وقتی این سیاه‌چاله‌ها در حال بلعیدن مقادیر عظیمی از ماده باشند، مرکز کهکشان بسیار درخشان می‌شود که به آن «هسته کهکشانی فعال» می‌گویند. بخشی از این ماده قبل از سقوط به سیاه‌چاله، به شکل دو فواره یا «جت» قدرتمند از قطب‌های آن با سرعتی نزدیک به سرعت نور به فضای میان‌کهکشانی پرتاب می‌شود.

🔹 مدل‌های قدیمی پیش‌بینی می‌کردند که این جت‌ها مانند یک فواره مخروطی شکل ساده رفتار می‌کنند؛ یعنی با فاصله گرفتن از سیاه‌چاله، انرژی خود را از دست داده، ضعیف‌تر و کندتر می‌شوند. اما مشاهدات جدید از ۱۶ هسته کهکشانی فعال نشان داد که در بسیاری از موارد، «دمای درخشندگی» جت‌ها با فاصله گرفتن از سیاه‌چاله افزایش می‌یابد. این پدیده نشان می‌دهد که ذرات پلاسما در طول مسیر در حال شتاب گرفتن هستند.

تلسکوپ افق رویداد (EHT): این یک پروژه انقلابی است که شبکه‌ای از تلسکوپ‌های رادیویی در سراسر جهان را به هم متصل می‌کند تا یک تلسکوپ مجازی «به اندازه کره زمین» بسازند. این کار به دانشمندان قدرت تفکیک بی‌سابقه‌ای برای تصویربرداری از محیط اطراف سیاه‌چاله‌ها می‌دهد؛ همان پروژه‌ای که اولین تصویر واقعی از یک سیاه‌چاله را در سال ۲۰۱۹ منتشر کرد.

🔹 این کشف نشان می‌دهد که واقعیت بسیار پیچیده‌تر از مدل‌های ساده است. این شتاب‌گیری ممکن است به دلیل نقش بسیار پیچیده‌تر میدان‌های مغناطیسی در تزریق انرژی به جت‌ها و یا تغییر در شکل و هندسه خود جت در طول مسیر باشد. دانشمندان اکنون باید مدل‌های خود را بازنگری کنند تا بفهمند این انرژی اضافی از کجا می‌آید و چگونه جت‌ها می‌توانند انرژی خود را در فواصل میلیون‌ها سال نوری حفظ کنند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#اختروفیزیک #سیاه_چاله #تلسکوپ_افق_رویداد #فضا #کهکشان
🔺 کشف «حس ششم» در حیوانات: خزندگان با عضو تعادلی خود ارتعاشات را می‌شنوند

🔹 تحقیقی جدید یک باور ۲۰۰ ساله در مورد شنوایی خزندگان را به کلی تغییر داده است. دانشمندان دریافته‌اند که مارمولک‌ها و احتمالاً بسیاری دیگر از خزندگان، از بخشی از گوش داخلی خود که مسئول حفظ تعادل است، به عنوان یک میکروفون حساس برای تشخیص ارتعاشات زمینی نیز استفاده می‌کنند؛ یک نوع «حس ششم» که به آن‌ها اجازه می‌دهد دنیای اطراف را به شکلی کاملاً متفاوت درک کنند.

ساکول (Saccule) چیست؟ این یک کیسه پر از مایع در گوش داخلی است که وظیفه اصلی آن در اکثر مهره‌داران، تشخیص جاذبه و حفظ تعادل است. این عضو به ما می‌گوید که سرمان در چه جهتی قرار دارد. کشف جدید نشان می‌دهد که این عضو تعادلی، کارکرد دوگانه‌ای به عنوان یک حسگر ارتعاش نیز دارد.

🔹 در این مطالعه که بر روی «گکوی توکای» انجام شد، محققان دریافتند که «ساکول» به ارتعاشات با فرکانس پایین (۵۰ تا ۲۰۰ هرتز) که از طریق زمین منتقل می‌شوند، به شدت واکنش نشان می‌دهد. این فرکانس‌ها بسیار پایین‌تر از چیزی هستند که پرده صماخ مارمولک قادر به شنیدن آن است. این یعنی گکوها دو کانال شنوایی موازی دارند: یکی برای صداهای هوابرد و دیگری برای ارتعاشات زمینی. این کشف توضیح می‌دهد که چگونه حیواناتی مانند مارها که «کر» به نظر می‌رسند، می‌توانند طعمه خود را از طریق لرزش‌های خفیف زمین پیدا کنند.

اهمیت فرگشتی این کشف چیست؟ باور عمومی این بود که مهره‌داران با آمدن به خشکی، حس تشخیص ارتعاشات آبی (که در ماهی‌ها قوی است) را از دست دادند و آن را با شنوایی مبتنی بر پرده صماخ جایگزین کردند. این تحقیق نشان می‌دهد که آن مسیر حسی باستانی هرگز از بین نرفت، بلکه در کنار شنوایی جدید باقی ماند و تغییر کاربری داد. فرگشت اغلب ابزارهای قدیمی را به جای دور انداختن، برای اهداف جدیدی به کار می‌گیرد.

🔹 این پدیده ممکن است برای انسان‌ها نیز بیگانه نباشد. نویسندگان مقاله به حس «احساس کردن» موسیقی در یک کنسرت راک پر سر و صدا اشاره می‌کنند؛ جایی که صدای بم آنقدر قوی است که کل بدن ما می‌لرزد. این احساس ممکن است ناشی از تحریک عضو تعادلی ما (سیستم وستیبولار) باشد که مرز بین «شنیدن» و «حس کردن» را کمرنگ می‌کند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#زیست_شناسی #فرگشت #خزندگان #حواس #عصب_شناسی
🔺 توقف «مرگ سلولی» می‌تواند کلید طول عمر و درمان بیماری‌ها باشد

🔹 بر اساس تحقیقی جدید از دانشگاه کالج لندن (UCL) و آژانس فضایی اروپا (ESA)، هدف قرار دادن یک نوع خاص از مرگ سلولی به نام «نکروز»، ممکن است کلید درمان بسیاری از بیماری‌های مرتبط با افزایش سن، از بیماری کلیوی گرفته تا آلزایمر، و حتی مقابله با پیری سریع در فضانوردان باشد.

مرگ سلولی خوب در برابر مرگ سلولی بد: سلول‌های بدن ما به دو روش اصلی می‌میرند. «مرگ برنامه‌ریزی‌شده» (آپوپتوز) یک فرآیند طبیعی، منظم و پاکیزه است که برای نوسازی بافت‌ها ضروری است؛ سلول به آرامی خود را جمع می‌کند و بدون آسیب به همسایگانش از بین می‌رود. اما «مرگ کنترل‌نشده» (نکروز) که در اثر عفونت، آسیب یا بیماری رخ می‌دهد، یک فرآیند انفجاری و کثیف است؛ سلول پاره شده و محتویات سمی خود را به بافت اطراف می‌ریزد.

🔹 این مطالعه که در ژورنال معتبر Nature Oncogene منتشر شده، استدلال می‌کند که نکروز فقط مرحله پایانی مرگ یک سلول نیست، بلکه یک عامل محرک اصلی برای پیری و بیماری است. وقتی سلولی دچار نکروز می‌شود، محتویات سمی آن باعث ایجاد یک واکنش زنجیره‌ای و التهاب گسترده در بافت اطراف می‌شود.

چرا نکروز اینقدر مخرب است؟ این فرآیند با هجوم ناگهانی کلسیم به داخل سلول آغاز می‌شود که مانند یک «اتصال کوتاه الکتریکی» عمل کرده و سلول را به هرج و مرج می‌کشاند. پارگی سلول و ریختن محتویات آن به بیرون، سیستم ایمنی را به حالت آماده‌باش درآورده و یک «مارپیچ التهابی» ایجاد می‌کند. این التهاب مزمن، به مرور زمان باعث تحلیل رفتن بافت، ایجاد زخم (فیبروز) و تسریع فرآیند پیری می‌شود.

🔹 این چرخه معیوب در بسیاری از بیماری‌ها نقش دارد. برای مثال، در بیماری مزمن کلیوی، استرس‌های مختلف نهایتاً به نکروز سلول‌های کلیه منجر شده و این فرآیند خود باعث تشدید بیماری می‌شود. محققان معتقدند اگر بتوانیم به جای مقابله با تک‌تک عوامل استرس‌زا، خودِ فرآیند نکروز را «متوقف» یا «کند» کنیم، می‌توانیم این چرخه مخرب را در نطفه خفه کنیم و حتی به بافت‌ها فرصت بازسازی بدهیم. این ایده می‌تواند راه را برای درمان‌های کاملاً جدیدی در آینده باز کند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#زیست_شناسی #طول_عمر #پیری #پزشکی #فضا
1
🔺 اندازه‌گیری زمان شکل‌گیری درهم‌تنیدگی کوانتومی برای اولین بار در تاریخ

🔹 دانشمندان در یک پیشرفت چشمگیر، برای اولین بار موفق شدند «مدت زمان لازم برای شکل‌گیری» حالت درهم‌تنیدگی کوانتومی بین دو ذره را با دقت آتوثانیه (یک میلیاردم یک میلیاردم ثانیه) اندازه‌گیری کنند. برخلاف عناوین هیجان‌انگیز رسانه‌ها، این پژوهش «سرعت» اثر درهم‌تنیدگی را اندازه‌گیری نکرده، بلکه به پرسشی بنیادی‌تر پاسخ داده است: چقدر طول می‌کشد تا دو ذره با هم درهم‌تنیده شوند؟

درهم‌تنیدگی کوانتومی چیست؟ این پدیده‌ای است که در آن دو یا چند ذره به گونه‌ای به هم مرتبط می‌شوند که سرنوشت آن‌ها به هم گره می‌خورد. اندازه‌گیری یک ویژگی در یک ذره (مانند اسپین)، به طور آنی بر ویژگی متناظر در ذره دیگر تأثیر می‌گذارد، حتی اگر میلیون‌ها کیلومتر از هم فاصله داشته باشند. این همان چیزی است که انیشتین آن را «کنش شبح‌وار از راه دور» نامید.

🔹 در این مطالعه که در ژورنال معتبر Physical Review Letters منتشر شده، محققان با تاباندن لیزرهای بسیار سریع به اتم‌ها، دو الکترون را از آن خارج و با هم درهم‌تنیده کردند. آن‌ها با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته توانستند زمان دقیق وقوع این فرآیند را اندازه‌گیری کنند.

تفاوت «سرعت اثر» و «زمان شکل‌گیری» چیست؟ «سرعت اثر» درهم‌تنیدگی به تأثیر آنی و فوری یک ذره بر دیگری پس از اندازه‌گیری اشاره دارد که به نظر می‌رسد سریع‌تر از نور است (اما نمی‌توان از آن برای ارسال اطلاعات استفاده کرد). اما «زمان شکل‌گیری» که در این تحقیق اندازه‌گیری شده، مدت زمانی است که طول می‌کشد تا دو ذره در اثر یک برهم‌کنش (مانند برخورد با فوتون لیزر) وارد این حالت درهم‌تنیده شوند. این پژوهش نشان داد که این فرآیند بسیار سریع است، اما آنی نیست و یک زمان قابل اندازه‌گیری (در حدود ۲۳۲ آتوثانیه) دارد.

🔹 این دستاورد یک شاهکار در زمینه اندازه‌گیری‌های فوق دقیق است و به دانشمندان اجازه می‌دهد تا برای اولین بار، دینامیک و «زمان‌بندی» فرآیندهای کوانتومی را به صورت مستقیم مشاهده کنند. درک این زمان‌بندی برای توسعه فناوری‌های آینده مانند کامپیوترهای کوانتومی و سیستم‌های ارتباطی امن ضروری است، زیرا کنترل دقیق زمان شکل‌گیری درهم‌تنیدگی، کلید ساخت مدارهای کوانتومی کارآمد است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#کوانتوم #فیزیک #درهم_تنیدگی_کوانتومی #آتوثانیه #اندازه_گیری
🔺 راز داغ ماه فاش شد: یک نیمه آن داغ‌تر از دیگری است

🔹 بر اساس داده‌های دقیق ماموریت GRAIL ناسا، دانشمندان دریافته‌اند که بخش داخلی نیمه نزدیک ماه (سمتی که همیشه رو به ماست) به طور قابل توجهی گرم‌تر از نیمه دور آن است. این کشف ثابت می‌کند که تفاوت دو روی ماه، فقط یک پدیده سطحی نیست و تا اعماق آن ریشه دارد.

🔹 محققان با استفاده از داده‌های گرانشی این ماموریت، میزان تغییر شکل ماه تحت تاثیر کشش جزر و مدی زمین را اندازه‌گیری کردند. آن‌ها دریافتند که نیمه نزدیک ماه، ۷۲ درصد بیشتر از آنچه برای یک کره کاملاً یکنواخت و متقارن انتظار می‌رود، «له» یا فشرده می‌شود. بهترین توضیح برای این «نرمی» و انعطاف‌پذیری بیشتر، این است که این بخش از درون گرم‌تر است.

چگونه از گرانش به دمای داخلی می‌رسیم؟ میدان گرانشی یک جرم آسمانی، بازتابی از توزیع جرم و چگالی در داخل آن است. ماموریت GRAIL با اندازه‌گیری دقیق این میدان، ناهنجاری‌هایی را کشف کرد که نشان‌دهنده عدم تقارن داخلی بود. مدل‌های کامپیوتری نشان دادند که یک توزیع دمای نامتقارن (یک سمت گرم‌تر و نرم‌تر) بهترین توضیح برای این ناهنجاری‌های گرانشی و میزان تغییر شکل ماه است.

🔹 این یافته جدید با مشاهدات قبلی نیز همخوانی دارد. می‌دانیم که نیمه نزدیک ماه دارای فعالیت‌های آتشفشانی بیشتری در گذشته بوده و سرشار از عناصر رادیواکتیو گرمازا مانند اورانیوم و توریوم است.

چرا ماه نامتقارن است؟ دلیل اصلی این عدم تقارن هنوز یک سوال بی‌جواب است، اما فرضیه اصلی به نحوه شکل‌گیری ماه باز می‌گردد. برخوردی عظیم که میلیاردها سال پیش ماه را به وجود آورد، ممکن است باعث توزیع نامتوازن این عناصر گرمازا شده باشد. این عناصر در طول زمان با واپاشی هسته‌ای، یک سمت ماه را بیشتر از سمت دیگر گرم کرده‌اند.

🔹 گام بعدی محققان، استفاده از داده‌های لرزه‌نگاری «ماه‌لرزه‌ها» برای تایید و درک بهتر این ساختار داخلی نامتقارن است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#فضا #ماه #ناسا #اختروفیزیک
🔺 برای اولین بار در تاریخ، محتویات معده یک ساروپاد کشف شد: غذایشان را نمی‌جویدند!

🔹 دانشمندان برای نخستین بار در تاریخ دیرینه‌شناسی، موفق به کشف محتویات فسیل‌شده معده یک دایناسور ساروپاد شده‌اند. این یافته استثنایی که متعلق به یک گونه به نام Diamantinasaurus matildae از ۹۵ میلیون سال پیش در استرالیا است، نشان می‌دهد که این غول‌های گیاهخوار، غذای خود را نمی‌جویدند و در عوض از یک «کوره گوارشی» داخلی برای هضم آن استفاده می‌کردند.

کولولیت (Cololite) چیست و چرا این کشف مهم است؟ کولولیت نام علمی محتویات فسیل‌شده دستگاه گوارش است. یافتن چنین فسیلی فوق‌العاده نادر است، زیرا محتویات معده و روده که بافت نرم هستند، تقریباً هرگز همراه با استخوان‌ها باقی نمی‌مانند. این کشف، مانند یک کپسول زمان، به ما اجازه می‌دهد تا به آخرین وعده غذایی یک دایناسور پس از میلیون‌ها سال نگاه کنیم و به طور مستقیم رژیم غذایی آن را مطالعه کنیم.

🔹 تجزیه و تحلیل این فسیل نشان داد که این ساروپاد از گیاهانی مانند مخروطیان و سرخس‌ها تغذیه می‌کرده است. اما نکته جالب‌تر این بود که بقایای گیاهان به صورت تکه‌های بزرگ و نجویده باقی مانده بودند. این موضوع تأیید می‌کند که ساروپادها مانند بسیاری از گیاهخواران بزرگ امروزی (مثل فیل‌ها و کرگدن‌ها)، غذای خود را به سرعت می‌بلعیدند و وظیفه هضم را به دستگاه گوارش عظیم خود می‌سپردند.

«کوره گوارشی» چگونه کار می‌کرد؟ این دایناسورها از فرآیندی به نام «تخمیر پس‌روده» استفاده می‌کردند. در این روش، توده‌های عظیم گیاهی در دستگاه گوارش توسط میکروب‌ها تجزیه می‌شوند. این فرآیند تخمیر، گرمای بسیار زیادی تولید می‌کند که به آن «کوره گوارشی» می‌گویند. این کشف یک فرضیه جالب را تقویت می‌کند: شاید یکی از دلایلی که ساروپادها گردن و دم بسیار درازی داشتند، استفاده از آن‌ها به عنوان رادیاتورهایی برای دفع این گرمای شدید داخلی بوده است (مانند گوش‌های بزرگ فیل).

🔹 این یافته نه تنها رژیم غذایی این موجودات را روشن می‌کند، بلکه دیدگاه ما را نسبت به نقش آن‌ها در اکوسیستم تغییر می‌دهد. ساروپادها در تمام مراحل زندگی خود، از نوزادی تا بزرگسالی، با اشتهای سیری‌ناپذیرشان مانند «مهندسان اکوسیستم» عمل کرده و محیط اطراف خود را به طور مداوم شکل می‌دادند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#دیرینه_شناسی #دایناسور #ساروپاد #فرگشت #فسیل
🔺 اپل از هوش مصنوعی اختصاصی و تحول بزرگ در سیستم‌عامل‌های خود رونمایی کرد

🔹 شرکت اپل در کنفرانس جهانی توسعه‌دهندگان خود (WWDC 2025)، از مجموعه‌ای از به‌روزرسانی‌های بزرگ برای پلتفرم‌های خود رونمایی کرد که مهم‌ترین آن‌ها، ورود جدی این شرکت به دنیای هوش مصنوعی با سیستم «هوش اپل» (Apple Intelligence) و ایجاد تحولی بنیادین در قابلیت‌های چندوظیفه‌ای iPad است.

🔹 معرفی «هوش اپل» (Apple Intelligence):
اپل سرانجام از سیستم هوش مصنوعی اختصاصی خود پرده‌برداری کرد. این سیستم به جای تمرکز بر سرورهای ابری، بسیاری از پردازش‌ها را روی خود دستگاه انجام می‌دهد تا حریم خصوصی کاربر حفظ شود. این هوش مصنوعی قابلیت‌هایی مانند جستجوی محتوای روی صفحه (Screen Search) و «ترجمه زنده» (Live Translation) مکالمات تلفنی، تصویری و متنی را فراهم می‌کند. اپل همچنین اعلام کرد که مدل‌های زبان بزرگ خود را در اختیار توسعه‌دهندگان قرار می‌دهد تا ابزارهای جدیدی خلق کنند.

«هوش اپل» چیست و چه تفاوتی دارد؟ این نام، چتر بزرگی برای مجموعه‌ای از قابلیت‌های هوش مصنوعی است که عمیقاً در سیستم‌عامل‌های اپل (iOS 26, macOS 26) ادغام شده‌اند. تفاوت کلیدی رویکرد اپل، تاکید بر «پردازش روی دستگاه» است. این یعنی اطلاعات شخصی شما برای پردازش به سرورهای ابری ارسال نمی‌شود که امنیت و حریم خصوصی بالاتری را به ارمغان می‌آورد. البته برای وظایف پیچیده‌تر، امکان استفاده از مدل‌های ابری مانند ChatGPT نیز فراهم شده است.

🔹 انقلاب در iPad با iPadOS 26:
مهم‌ترین به‌روزرسانی فنی شاید متعلق به آیپد باشد. با قابلیت‌های جدید مدیریت پنجره‌ها، کاربران سرانجام می‌توانند اندازه پنجره اپلیکیشن‌ها را تغییر دهند، آن‌ها را آزادانه در صفحه جابجا کنند و چندین پنجره را همزمان باز نگه دارند. این تغییر، iPad را از یک تبلت ساده به یک ابزار بسیار نزدیک‌تر به کامپیوترهای مک تبدیل می‌کند.

🔹 دیگر به‌روزرسانی‌ها:
طراحی جدید Liquid Glass: تمام سیستم‌عامل‌ها یک ظاهر بصری جدید با شفافیت بیشتر در دکمه‌ها و کنترل‌ها دریافت می‌کنند.
کنترلرهای PSVR2 برای Vision Pro: هدست واقعیت ترکیبی اپل اکنون از کنترلرهای پلی‌استیشن VR2 پشتیبانی می‌کند که امکان اجرای بازی‌های بیشتری را فراهم می‌آورد.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#هوش_مصنوعی #اپل #فناوری #WWDC25 #iPadOS
🔺 قانون اول نیوتون را ۳۰۰ سال اشتباه فهمیده‌ایم؟ یک کلمه لاتین همه چیز را تغییر می‌دهد

🔹 یک فیلسوف علم استدلال می‌کند که ما نزدیک به ۳۰۰ سال است که یکی از مشهورترین قوانین فیزیک، یعنی قانون اول حرکت نیوتون، را به دلیل یک اشتباه کوچک در ترجمه، به درستی درک نکرده‌ایم. این بازخوانی جدید، محاسبات فیزیک را تغییر نمی‌دهد، اما دیدگاه ما نسبت به نبوغ نیوتون را عمیق‌تر می‌کند.

🔹 ترجمه رایج و جاافتاده قانون اول می‌گوید: «یک جسم در حالت سکون یا حرکت یکنواخت در یک خط راست باقی می‌ماند، مگر اینکه نیرویی خارجی بر آن اثر کند.» این تفسیر یک مشکل بزرگ ایجاد می‌کند: در کجای جهان واقعی می‌توان جسمی را یافت که مطلقاً هیچ نیرویی (مانند گرانش یا اصطکاک) بر آن وارد نشود؟

🔹 دنیل هوک، فیلسوف دانشگاه ویرجینیا تک، با بازگشت به متن لاتین اصلی نیوتون، نشان می‌دهد که مشکل از ترجمه کلمه «quatenus» است. این کلمه به اشتباه «مگر اینکه» (unless) ترجمه شده، در حالی که معنای دقیق‌تر آن «تا جایی که» یا «از آن جهت که» (insofar as) است.

«مگر اینکه» در برابر «تا جایی که»: تفاوت در چیست؟
- نسخه رایج (بر اساس «مگر اینکه»): این قانون فقط برای اجسام ایده‌آلی به کار می‌رود که هیچ نیرویی به آن‌ها وارد نمی‌شود (وضعیتی که در عالم واقع وجود ندارد).
- نسخه اصلاح‌شده (بر اساس «تا جایی که»): این قانون یک ابزار جهانی است. به ما می‌گوید اگر حرکت یک جسم تغییر کرد (مثلاً سیاره‌ای که در مدارش می‌چرخد یا فرفره‌ای که کند می‌شود)، باید به دنبال نیروی مسبب آن بگردیم. این قانون دلیل «تغییر» را توضیح می‌دهد، نه یک وضعیت ایزوله بدون تغییر را.

🔹 این تفسیر جدید، قانون اول را از یک گزاره در مورد یک وضعیت غیرممکن، به یک اصل بنیادین و کاربردی تبدیل می‌کند. خود نیوتون برای توضیح این قانون، مثال «فرفره در حال چرخش» را می‌آورد؛ فرفره‌ای که به وضوح تحت تاثیر نیروی گرانش و اصطکاک هوا قرار دارد و به همین دلیل حرکتش تغییر می‌کند (کند می‌شود). قانون اول به ما می‌گوید که این تغییر حرکت، دقیقاً به دلیل وجود همین نیروهاست.

چرا این تفاوت ظریف مهم است؟ این بازخوانی نشان می‌دهد که قصد نیوتون، ارائه یک اصل قدرتمند برای استنتاج بوده است: «هر تغییری در حرکت، علتی (نیرو) دارد.» این دیدگاه، انقلابی بود زیرا قوانین حاکم بر اجسام زمینی (مثل فرفره) و اجرام آسمانی (مثل سیارات) را برای اولین بار یکسان در نظر می‌گرفت و به ما ابزاری برای فهم کل کیهان می‌داد.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#فیزیک #نیوتون #تاریخ_علم #فلسفه_علم
🔺 شرکت IBM از معماری جدیدی برای کامپیوترهای کوانتومی رونمایی کرد: گامی بزرگ به سوی ماشین‌های بدون خطا

🔹 شرکت IBM از یک معماری و پردازنده کوانتومی جدید رونمایی کرده است که ادعا می‌کند می‌تواند بزرگترین مانع بر سر راه ساخت کامپیوترهای کوانتومی قدرتمند، یعنی «تصحیح خطا»، را برطرف کند. این پیشرفت می‌تواند مسیر رسیدن به ماشین‌های کوانتومی مقاوم در برابر خطا را به طور چشمگیری کوتاه کند.

«تصحیح خطای کوانتومی» چیست و چرا اینقدر مهم است؟ کیوبیت‌ها، واحدهای اصلی محاسبات کوانتومی، به شدت شکننده هستند و به راحتی تحت تأثیر محیط، حالت کوانتومی خود را از دست داده و دچار خطا می‌شوند. یک کامپیوتر کوانتومی مفید نیازمند میلیون‌ها یا میلیاردها عملیات است و حتی یک خطای کوچک می‌تواند کل محاسبات را بی‌ارزش کند. تصحیح خطا، فرآیند شناسایی و جبران این خطاها بدون از بین بردن حالت کوانتومی سیستم است و بزرگترین چالش مهندسی در این حوزه محسوب می‌شود.

🔹 راه حل متداول برای این مشکل، استفاده از تعداد زیادی کیوبیت «فیزیکی» برای ساختن یک کیوبیت «منطقی» است که در برابر خطا مقاوم باشد. اما روش‌های قبلی (مانند کدهای سطحی) به حدود ۱۰۰۰ کیوبیت فیزیکی برای ساخت فقط یک کیوبیت منطقی نیاز داشتند که ساخت کامپیوترهای بزرگ را تقریباً غیرممکن می‌کرد.

تفاوت کیوبیت فیزیکی و منطقی چیست؟ کیوبیت فیزیکی، یک واحد سخت‌افزاری واقعی و شکننده است (مانند یک ترانزیستور کوانتومی). اما کیوبیت منطقی، یک واحد اطلاعاتی مقاوم و تصحیح‌شده است که با استفاده از افزونگی و در هم تنیدن چندین کیوبیت فیزیکی ساخته می‌شود. می‌توان کیوبیت‌های فیزیکی را مانند «محافظان شخصی» در نظر گرفت که از یک کیوبیت منطقی (که اطلاعات اصلی را حمل می‌کند) در برابر خطاهای محیطی محافظت می‌کنند.

🔹 معماری جدید IBM که بر اساس کدهایی به نام «qLDPC» کار می‌کند، این نسبت را به شدت کاهش داده و تعداد کیوبیت‌های مورد نیاز را تقریباً یک دهم می‌کند. این شرکت برای پیاده‌سازی این روش، پردازنده جدیدی به نام «Nighthawk» با اتصالات بسیار بهتر و دوربردتر بین کیوبیت‌ها طراحی کرده است. IBM یک نقشه راه بلندپروازانه برای ساخت یک کامپیوتر کوانتومی مقاوم در برابر خطا تا سال ۲۰۲۹ بر اساس این فناوری جدید ارائه داده است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#کوانتوم #فناوری #IBM #کامپیوتر_کوانتومی
🔺 میسترال از مدل‌های هوش مصنوعی جدید خود با قابلیت «استدلال گام‌به‌گام» رونمایی کرد

🔹 آزمایشگاه هوش مصنوعی فرانسوی، میسترال (Mistral)، از خانواده جدیدی از مدل‌های خود به نام «مجیسترال» (Magistral) رونمایی کرد. این مدل‌ها که در دو نسخه «کوچک» و «متوسط» عرضه شده‌اند، بر روی قابلیت «استدلال» تمرکز دارند که یکی از حوزه‌های کلیدی و رقابتی در دنیای هوش مصنوعی محسوب می‌شود.

«مدل استدلال‌گر» چیست؟ مدل‌های زبانی استاندارد گاهی برای پاسخ به سوالات پیچیده، به جای تحلیل، «حدس» می‌زنند. اما یک مدل استدلال‌گر طوری طراحی شده که مسائل را به صورت «گام‌به‌گام» حل کند؛ مانند یک دانش‌آموز که به جای نوشتن جواب نهایی یک مسئله ریاضی، تمام مراحل حل آن را روی کاغذ می‌نویسد. این رویکرد باعث می‌شود پاسخ‌ها قابل اعتمادتر، دقیق‌تر و قابل ردیابی باشند.

🔹 بر اساس بنچمارک‌های منتشر شده توسط خود شرکت، مدل متوسط مجیسترال در آزمون‌های پیچیده استدلال علمی و ریاضی، عملکردی پایین‌تر از رقبای اصلی خود مانند Gemini 2.5 Pro گوگل و Claude Opus 4 شرکت انتروپیک دارد. این موضوع نشان‌دهنده رقابت بسیار شدید در بالاترین سطح هوش مصنوعی است.

«بنچمارک‌های هوش مصنوعی» چه هستند؟ چگونه می‌توانیم بفهمیم کدام مدل هوش مصنوعی «باهوش‌تر» یا تواناتر است؟ بنچمارک‌ها مجموعه‌ای از آزمون‌های استاندارد و بسیار دشوار در زمینه‌هایی مانند ریاضیات، فیزیک، کدنویسی و درک منطقی هستند. شرکت‌ها با اجرای این آزمون‌ها بر روی مدل‌های خود، می‌توانند عملکرد آن‌ها را به صورت عینی با یکدیگر مقایسه کنند.

🔹 با این حال، میسترال بر روی نقاط قوت دیگر این مدل‌ها، مانند سرعت بسیار بالا (تا ۱۰ برابر سریع‌تر از رقبا در پلتفرم خود) و پشتیبانی از زبان‌های متعدد تاکید می‌کند. نسخه کوچک این مدل (Magistral Small) نیز به صورت متن-باز (Open Source) منتشر شده که به توسعه‌دهندگان در سراسر جهان اجازه می‌دهد از آن استفاده کرده و آن را بهبود بخشند.

[منبع] [سایت Mistral]
🆔 @Science_Focus
#هوش_مصنوعی #میسترال #مدل_زبانی #یادگیری_عمیق #فناوری
🔺 دو چهره فوران اتنا از فضا: رودخانه گدازه در کنار بهمن آذرآواری

🔹 تصویری شگفت‌انگیز که توسط ماهواره کوپرنیکوس اتحادیه اروپا ثبت شده، فوران اخیر و قدرتمند آتشفشان اتنا در جزیره سیسیل ایتالیا را از فضا به تصویر می‌کشد. این تصویر به وضوح یک «رودخانه گدازه» درخشان را نشان می‌دهد که از یک سو به پایین سرازیر شده، در حالی که در جهت مخالف، یک بهمن عظیم و داغ از خاکستر در حال فروریختن است.

🔹 این فوران که در تاریخ ۲ ژوئن ۲۰۲۵ رخ داد، با یک «جریان آذرآواری» ناگهانی آغاز شد. این پدیده زمانی اتفاق افتاد که بخشی از دیواره دهانه آتشفشان فرو ریخت و باعث شد بهمنی از گازهای داغ و خاکستر با سرعت زیاد به پایین دامنه سرازیر شود. همزمان، ستونی از دود و گاز دی‌اکسید گوگرد تا ارتفاع ۶.۵ کیلومتری به آسمان پرتاب شد.

تفاوت جریان گدازه و جریان آذرآواری چیست؟ «جریان گدازه» (Lava Flow) حرکت سنگ‌های مذاب و روان است که معمولاً سرعت پایینی دارد. اما «جریان آذرآواری» (Pyroclastic Flow) توده‌ای بسیار داغ (تا ۱۰۰۰ درجه سانتی‌گراد) از گاز، خاکستر و قطعات سنگ است که با سرعتی بیش از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت از دامنه کوه پایین می‌آید و بسیار ویرانگرتر و مرگبارتر از جریان گدازه است.

🔹 کریس هدفیلد، فضانورد بازنشسته و فرمانده سابق ایستگاه فضایی بین‌المللی، با اشتراک‌گذاری این تصویر نوشت: «دیدن فوران یک آتشفشان از فضا دیوانه‌کننده است... این منظره یادآوری می‌کند که ما بر روی پوسته‌ای نازک و سرد شده بر فراز یک جهنم از سنگ‌های مذاب زندگی می‌کنیم.»

چرا کوه اتنا اینقدر فعال است؟ این آتشفشان در مرز برخورد دو صفحه تکتونیکی بزرگ، یعنی صفحه آفریقا و اوراسیا، قرار دارد. فشار ناشی از این برخورد باعث ایجاد ماگما و انباشت مقادیر زیادی گازهای آتشفشانی در زیر کوه می‌شود که منجر به فوران‌های مکرر و قدرتمند می‌گردد.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#آتشفشان #زمین_شناسی #اتنا #فضا
🔺 قدیمی‌ترین DNA انسان در اروپا، از یک شاخه گمشده خانواده ما پرده برداشت

🔹 تجزیه و تحلیل قدیمی‌ترین DNA انسان مدرن که تاکنون در اروپا یافت شده، نشان می‌دهد گروهی از پیشگامان که حدود ۴۵ هزار سال پیش وارد این قاره شدند، خویشاوندان گمشده ما بودند که نسلشان به طور کامل منقرض شده و هیچ اثری در ژنوم انسان‌های امروزی باقی نگذاشته‌اند.

🔹 این کشف که در ژورنال معتبر Nature منتشر شده، بر اساس استخوان‌های بسیار کوچکی از یک غار در «رونیس» (Ranis) آلمان و یک جمجمه از «زلاتی کون» (Zlatý kůň) در جمهوری چک انجام شده است. تحلیل DNA نشان داد که این افراد با وجود فاصله جغرافیایی زیاد، با یکدیگر خویشاوندی دور (در حد پسرعموی درجه پنجم یا ششم) داشته‌اند. این یعنی آن‌ها بخشی از یک جامعه بزرگ و متصل بودند، نه گروه‌هایی پراکنده.

چرا ابزارهای سنگی اینقدر مهم هستند؟ در کنار این استخوان‌ها، ابزارهای سنگی خاصی به نام «LRJ» یافت شد. برای سال‌ها، باستان‌شناسان بر سر اینکه این ابزارهای پیشرفته توسط نئاندرتال‌ها ساخته شده یا انسان‌های مدرن، اختلاف نظر داشتند. این کشف با اثبات اینکه استخوان‌ها متعلق به انسان مدرن هستند، به این بحث طولانی خاتمه داد و تایید کرد که این گروه از پیشگامان، سازنده این فناوری بوده‌اند.

🔹 اما شگفت‌انگیزترین یافته این بود که خط ژنتیکی این گروه از اروپاییان اولیه، به طور کامل ناپدید شده است. آن‌ها با موفقیت وارد اروپا شدند، با نئاندرتال‌ها روبرو شدند و برای هزاران سال در عصر یخبندان دوام آوردند، اما در نهایت نسلشان منقرض شد و در شکل‌گیری جمعیت‌های بعدی اروپا نقشی نداشتند.

«بن‌بست ژنتیکی» به چه معناست؟ تاریخ فرگشت انسان یک خط مستقیم نیست، بلکه درختی پر از شاخه‌های مختلف است. کشف یک «بن‌بست ژنتیکی» مانند یافتن یک شاخه کامل از این درخت است که رشد کرده، شکوفا شده، اما در نهایت قبل از پیوستن به شاخه‌های دیگر، خشک شده و از بین رفته است. این گروه، خویشاوندان ما بودند، اما اجداد مستقیم ما نیستند.

🔹 این مطالعه تصویر ما از نحوه ورود انسان به اروپا را پیچیده‌تر می‌کند و نشان می‌دهد که این قاره در دوره‌های مختلف شاهد ورود موج‌های متفاوتی از انسان‌های مدرن بوده که سرنوشت‌های گوناگونی داشته‌اند. این پیشگامان، هرچند در بلندمدت باقی نماندند، اما داستانشان بخشی فراموش‌شده از تاریخ خانواده بزرگ بشری است.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#باستان_شناسی #ژنتیک #فرگشت #انسان_نخستین #نئاندرتال
🔺 رونمایی از قطب جنوب خورشید برای اولین بار در تاریخ

🔹 فضاپیمای «مدارگرد خورشیدی» (Solar Orbiter)، در یک دستاورد تاریخی، اولین تصاویر از قطب جنوب خورشید را به زمین ارسال کرده است. این تصاویر برای اولین بار نمایی از این منطقه مرموز و ناشناخته از نزدیک‌ترین ستاره به ما را فراهم می‌کنند و درک ما از رفتار خورشید را متحول خواهند کرد.

چرا قطب‌های خورشید اینقدر مهم و دور از دسترس بودند؟ تمام فضاپیماها و سیارات، از جمله زمین، تقریباً در یک صفحه به دور استوای خورشید می‌چرخند. برای دیدن قطب‌های خورشید، یک فضاپیما باید از این صفحه خارج شده و به یک مدار بسیار مایل و پرانرژی وارد شود. این منطقه، «موتورخانه» میدان مغناطیسی خورشید است و درک آن برای پیش‌بینی چرخه فعالیت‌های خورشیدی حیاتی است.

🔹 این تصاویر یک «وصله‌کاری آشفته» از فعالیت‌های مغناطیسی را نشان می‌دهند؛ جایی که برخلاف میدان مغناطیسی نسبتاً منظم زمین، تکه‌هایی از قطب‌های مغناطیسی شمال و جنوب در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. این مشاهدات، مدل‌های کامپیوتری را که چنین ساختار پیچیده‌ای را پیش‌بینی کرده بودند، تایید می‌کند.

«چرخه ۱۱ ساله خورشیدی» چیست و چگونه کار می‌کند؟ خورشید مانند یک جسم صلب نمی‌چرخد؛ استوای آن سریع‌تر (هر ۲۶ روز) از قطب‌هایش (هر ۳۳ روز) می‌چرخد. این چرخش نامتناسب باعث می‌شود خطوط میدان مغناطیسی خورشید مانند نوارهای لاستیکی در هم بپیچند و کشیده شوند. این فرآیند پس از حدود ۱۱ سال به اوج آشفتگی می‌رسد و باعث می‌شود قطب‌های مغناطیسی شمال و جنوب خورشید جای خود را با هم عوض کنند.

🔹 درک دقیق این فرآیند واژگونی قطبیت برای پیش‌بینی آب‌وهوای فضایی، از جمله شراره‌های خورشیدی و طوفان‌هایی که می‌توانند به ماهواره‌ها و شبکه‌های برق روی زمین آسیب بزنند، ضروری است. فضاپیمای مدارگرد خورشیدی در سال‌های آینده به تدریج زاویه مدار خود را افزایش خواهد داد تا تصاویر دقیق‌تر و کامل‌تری از این مناطق حیاتی تهیه کند.

[منبع] [منبع esa]
🆔 @Science_Focus
#فضا #خورشید #ناسا #آژانس_فضایی_اروپا #اختروفیزیک #مدارگرد_خورشیدی
🔺 رمزگشایی از نقشه بازسازی اندام: ماده‌ای در داروی آکنه می‌تواند کلید باشد

🔹 دانشمندان کشف کرده‌اند که یک ماده شیمیایی به نام «رتینوئیک اسید»، که شکل فعالی از ویتامین A و همچنین ماده موثره در برخی داروهای قوی آکنه است، نقش حیاتی در هدایت فرآیند بازسازی اندام در سمندرهای اکسولوتل ایفا می‌کند. این یافته می‌تواند گامی مهم به سوی رویای بازسازی اندام در انسان باشد.

🔹 سمندرهای اکسولوتل توانایی شگفت‌انگیزی در بازسازی کامل اندام‌های از دست رفته خود دارند. اما یک سوال بزرگ همیشه وجود داشته: این حیوان چگونه «نقشه» اندام جدید را می‌خواند تا استخوان‌ها، عضلات و پوست را دقیقاً در جای درست خود قرار دهد؟

رتینوئیک اسید چیست؟ این یک مولکول مشتق از ویتامین A است که در بسیاری از فرآیندهای بیولوژیکی، به ویژه در دوران جنینی، نقش حیاتی دارد. این ماده به عنوان یک «سیگنال موقعیت» عمل می‌کند و به سلول‌ها می‌گوید که در کجای بدن قرار دارند و باید به چه چیزی تبدیل شوند. به همین دلیل مصرف داروهای حاوی این ماده (مانند ایزوترتینوئین) در دوران بارداری ممنوع است، زیرا می‌تواند در نقشه تکامل جنین اختلال ایجاد کند.

🔹 مطالعه جدید که در ژورنال Nature Communications منتشر شده، نشان می‌دهد که غلظت رتینوئیک اسید در طول اندام در حال بازسازی، مانند یک نقشه راه عمل می‌کند. غلظت بالای آن به سلول‌ها دستور می‌دهد که به رشد بخش‌های بالایی اندام (مانند بازو) ادامه دهند، در حالی که غلظت پایین‌تر، سیگنال ساخت بخش‌های انتهایی (مانند پنجه و انگشتان) را صادر می‌کند. محققان حتی آنزیم کلیدی (CYP26b1) را شناسایی کرده‌اند که با تجزیه رتینوئیک اسید، غلظت آن را در نقاط دقیق تنظیم می‌کند.

چرا این کشف برای انسان‌ها مهم است؟ انسان‌ها نیز بسیاری از ژن‌ها و مسیرهای مولکولی که در بازسازی اندام اکسولوتل نقش دارند را در DNA خود دارند. تفاوت اصلی این است که در انسان‌های بالغ، این ژن‌های تکاملی «خاموش» یا غیرفعال هستند. دانشمندان معتقدند که شاید برای فعال کردن بازسازی در انسان، نیازی به مهندسی هزاران ژن نباشد، بلکه تنها کافی است راهی برای «روشن کردن مجدد» این مسیرهای باستانی پیدا کنیم. این کشف، یکی از کلیدهای اصلی برای این کار را شناسایی کرده است.

🔹 هرچند بازسازی کامل دست و پا در انسان هنوز به دهه‌ها تحقیق بیشتر نیاز دارد، اما این یافته‌های بنیادی می‌تواند در کوتاه‌مدت به بهبود درمان زخم‌ها، سوختگی‌ها و حتی برخی انواع سرطان کمک کند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#زیست_شناسی #پزشکی #ژنتیک #اکسولوتل
🔺 ذره «غیرممکن» که به زمین برخورد کرد: آیا اولین نشانه از ماده تاریک بود؟

🔹 یک ذره با انرژی فوق‌العاده زیاد که در سال ۲۰۲۳ از میان زمین عبور کرد، دانشمندان را گیج کرده است. در حالی که بسیاری معتقد بودند این ذره یک نوترینوی بسیار پرانرژی و نادر است، اکنون یک تیم از محققان فرضیه جسورانه‌تری را مطرح کرده‌اند: ممکن است این ذره، اولین برخورد مستقیم ما با «ماده تاریک» بوده باشد.

ماده تاریک چیست؟ ماده تاریک یک ماده فرضی و نامرئی است که حدود ۸۵ درصد از کل ماده موجود در کیهان را تشکیل می‌دهد. ما وجود آن را فقط از طریق اثرات گرانشی‌اش بر روی کهکشان‌ها و ستارگان می‌شناسیم، اما هرگز نتوانسته‌ایم ذره‌ای از آن را به طور مستقیم شناسایی کنیم. یافتن آن یکی از بزرگترین اهداف فیزیک مدرن است.

🔹 معمای اصلی این بود: این ذره توسط آشکارساز KM3NeT در سواحل ایتالیا شناسایی شد، اما آشکارساز بسیار بزرگتر و قدرتمندتر IceCube در قطب جنوب، هیچ اثری از آن ندید. اگر یک منبع کیهانی (مانند یک سیاه‌چاله فعال به نام بلازار) این ذره را به سمت ما شلیک کرده، چرا آشکارساز قوی‌تر آن را ثبت نکرده است؟

فرضیه ماده تاریک چگونه این معما را حل می‌کند؟ محققان می‌گویند پاسخ در مسیر حرکت ذره نهفته است. برای رسیدن به KM3NeT، ذره مجبور بوده از بخش بیشتری از کره زمین عبور کند. فرضیه جدید این است که اگر این ذره از نوع خاصی از ماده تاریک باشد، برهم‌کنش آن با ماده معمولی متفاوت است و هرچه از ماده بیشتری (مانند هسته زمین) عبور کند، احتمال آشکار شدنش بیشتر می‌شود. به همین دلیل KM3NeT که در انتهای یک مسیر طولانی قرار داشت، آن را دید، اما IceCube که در مسیر کوتاه‌تری بود، آن را از دست داد.

🔹 این ایده هنوز در حد یک فرضیه است و بسیاری از دانشمندان معتقدند ساده‌ترین توضیح (اصل تیغ اوکام) این است که ذره صرفاً یک نوترینوی بسیار پرانرژی بوده است. با این حال، این فرضیه جدید یک راه آزمایش در آینده نیز پیشنهاد می‌دهد: اگر این ذره ماده تاریک باشد، برخورد آن با زمین باید دو ذره میون تولید کند، نه یکی. آشکارسازهای فعلی دقت لازم برای تشخیص این تفاوت را ندارند، اما نسل‌های بعدی خواهند توانست این پیش‌بینی را بیازمایند.

[منبع]
🆔 @Science_Focus
#فیزیک_ذرات #ماده_تاریک #نوترینو #اختروفیزیک #کشف_علمی
🔺 کدام عادت بیشترین نقش را در زوال عقل دارد؟ پاسخ یک مطالعه بزرگ

🔹 یک مطالعه جدید و گسترده بر روی ۳۲ هزار فرد بالای ۵۰ سال در اروپا، نشان می‌دهد که یک انتخاب در سبک زندگی، با اختلاف زیاد، بزرگترین عامل در تسریع زوال شناختی و کاهش توانایی‌های ذهنی در دوران پیری است: سیگار کشیدن.

🔹 در این تحقیق که نتایج آن در ژورنال معتبر Nature Communications منتشر شده، دانشمندان تأثیر چهار عادت کلیدی را بررسی کردند: سیگار کشیدن، ورزش منظم، ارتباط اجتماعی هفتگی و مصرف متعادل الکل. نتایج شگفت‌انگیز بود: سیگار کشیدن به تنهایی و با اختلاف زیاد، بزرگترین عامل تسریع‌کننده زوال شناختی بود. افت توانایی‌های ذهنی (مانند حافظه و روانی کلام) در افراد سیگاری در یک دوره ده‌ساله، تا ۸۵ درصد بیشتر از افراد غیرسیگاری بود.

«زوال شناختی» چیست؟ این اصطلاح به کاهش تدریجی توانایی‌های ذهنی مانند حافظه، تمرکز، سرعت تفکر، حل مسئله و مهارت‌های زبانی اشاره دارد. این فرآیند بخشی طبیعی از افزایش سن است، اما سرعت و شدت آن به شدت تحت تأثیر سبک زندگی قرار دارد.

🔹 نکته جالب‌تر این بود که وقتی محققان عامل سیگار را از تحلیل‌ها حذف کردند، تأثیر سایر ترکیبات سبک زندگی بر سلامت مغز تقریباً مشابه یکدیگر بود. به عبارت دیگر، ورزش نکردن یا داشتن ارتباط اجتماعی کمتر، هرچند نامطلوب هستند، اما تأثیر مخرب آن‌ها در مقایسه با سیگار کشیدن بسیار ناچیز بود.

سیگار چگونه به مغز آسیب می‌رساند؟ دود سیگار حاوی سمومی است که مستقیماً به رگ‌های خونی مغز آسیب می‌رسانند. این مواد باعث سفت شدن دیواره رگ‌ها، محدود شدن جریان اکسیژن و ایجاد التهاب مزمن در بافت مغز می‌شوند. این فرآیندها به مرور زمان می‌توانند باعث تسریع تحلیل رفتن و کوچک شدن نواحی کلیدی مغز شوند که مسئول حافظه و زبان هستند.

🔹 این مطالعه مشاهده‌ای نمی‌تواند به طور قطعی رابطه علت و معلولی را ثابت کند، اما قوی‌ترین شواهد تا به امروز را ارائه می‌دهد که ترک سیگار، مهم‌ترین گام برای حفظ سلامت شناختی در دوران پیری است.

📌 توجه: این مطلب یک یافته تحقیقاتی برای کمک به توسعه ابزارهای تشخیصی آینده توسط پزشکان است و نباید به عنوان راهنمایی برای خود-تشخیصی یا ارزیابی دیگران مورد استفاده قرار گیرد. لطفاً با خواندن آن دچار اضطراب نشوید.


[منبع]
🆔 @Science_Focus
#سلامت_مغز #زوال_عقل #ترک_سیگار #سبک_زندگی_سالم #پزشکی
1