Science Fantasy

‍ اساطیر، از گذشته تا به امروز
پارت سه

قبل از بررسی موضوع خدا و خدایان در جهان امروز، بهتر است تفاوت بین «خالق» و «خدا» را مشخص کنیم. هر موجودیتی نیاز به دلیلی برای وجود داشتن دارد و هر مخلوقی نیاز به خالق؛ ولی این نیاز، یک نیاز منطقی و بنیادین است. از سوی دیگر، نیاز جامعه به مفهوم خدا، نیازی است برای تداوم کارآمد بودن مفهوم جامعه. این نیاز در جامعه مدرن به حداکثر خود رسیده است؛ به گونه‌ای که شاعر و فیلسوف فرانسوی، ولتیر، در نامه‌ای به باتیست می‌گوید:
"اگر خدا وجود نداشت، باید او را اختراع می‌کردیم."

در یونان باستان، دریانوردی که با طوفان روبرو می‌شد، نام پوسایدون را به زبان می‌آورد؛ در حالی که اگر همان دریانورد در خشکی با طوفان روبرو می‌شد، از زئوس تقاضای کمک می‌کرد. در میان مصریان نیز، که ده‌ها خدا با اسامی و ظواهر مختلف داشتند، خانواده‌هایی بودند که فقط یک خدا را می‌پرستیدند. البته این به معنای یکتاپرستی کامل در آن دوران نیست، بلکه بیشتر نشان‌دهنده آن است که صرف نظر از تعداد خدایان، طبع بندگی همیشه به شکلی واحد وجود داشته است: رابطه‌ای که نوسان آن میان قربانی و تقاضای کمک شکل می‌گیرد. اهمیت نداشته که فردی به یک خدا باور داشته باشد یا دوازده خدا؛ واحدیت همه این خدایان در «برتری» آن‌ها نسبت به بنده‌شان است.

مرد یونانی پوسایدون را صدا می‌زند، مرد رومی نام نپتون را به زبان می‌آورد، مرد نروژی از نیورد درخواست بخشش می‌کند، و ماهیگیر ژاپنی پرچم سوسانو را به بادبانش متصل می‌کند. همه این‌ها اشاره به قدرت دریا دارند، صرف نظر از نام، رسوم یا ویژگی‌های اخلاقی خدایان. این خدایان در ریشه نماد برتری طبیعت هستند، و همین است که در لحظه نیاز برای انسان اهمیت پیدا می‌کند. زمانی که در یک موقعیت خطرناک، راننده‌ای نام ابوالفضل را به زبان می‌آورد، اهمیتی ندارد که فرزندان حضرت علی هرگز ماشینی ندیده‌اند؛ تنها اهمیت دارد که نام او برتر است و ما را در آن لحظه یاری می‌دهد. این مفهوم «خالق» است؛ موجودی برتر که ما در مواقع نیاز به سویش دست دراز می‌کنیم، چرا که با طوفانی بزرگ‌تر از ظرفیت و توانایی خود روبرو شده‌ایم.

خدایان اما مفهومی متفاوت دارند. وقتی از خدایان صحبت می‌کنیم، بحث فقط نیاز جسمی یا حل مشکل لحظه‌ای نیست، بلکه بحث آرامش خاطر و پاسخ‌هایی است که بندگی آن خدای خاص برای ما به ارمغان می‌آورد. زمانی که پادشاهی قطعه‌ای از غذای خود را برای زئوس می‌سوزاند، نیازی به لطف و توجه شخصی زئوس ندارد. همان‌گونه که تاجری که در ماه محرم صدها نفر را شام می‌دهد، با مسئله‌ای فوری و مادی مواجه نیست.

مفهوم خالق یک حقیقت غیرقابل تغییر است؛ حتی اگر به خدا باور نداشته باشیم، به نوعی طبیعت یا نیرویی که حیات را خلق کرده، باور داریم. شاید آن نیرو چیزی بیشتر از آمینو اسیدی گیر کرده در رطوبت یک شهاب سنگ نباشد، اما وجودش انکارناپذیر است. اما خدا داشتن نیازمند ایمان است، و این ایمان چیزی نیست که به سادگی به دست آید. ارزش ایمان به همین است که حتی وقتی از چیزی مطمئن نیستیم، با تمام وجود به آن باور داریم. این همان تفاوت بین بنده و غیربنده است.

برای شفاف‌تر کردن مفهوم «وجودیت برتر»، بهتر است به یک مثال ملموس‌تر اشاره کنیم. برای یک کودک سه ساله، والدین او نه خالق جهان هستند و نه خدای قطعی، اما بدون شک، آن‌ها موجودیت‌های برتری هستند که در لحظات نیاز به کمک‌شان می‌آیند. وقتی کودکی گرسنه یا ترسیده است، بدون اینکه بخواهد دلایل منطقی برای برتری والدینش بیاورد، به سوی آن‌ها می‌دود، چرا که آن‌ها برایش منابع قدرت و امنیت هستند. این مثال ساده به خوبی نشان می‌دهد که حتی اگر به یک خالق مطلق یا خدا باور نداشته باشیم، همیشه یک «وجودیت برتر» در زندگی‌مان هست که به آن اعتماد می‌کنیم. این «وجودیت برتر» ممکن است طبیعت، علم یا حتی جامعه‌ای باشد که ما را احاطه کرده است؛ هر چیزی که قدرت و توانایی بیشتری از ما داشته باشد و بتوانیم در زمان نیاز به آن تکیه کنیم.

باور به خالق امری بدیهی است؛ هر چیزی آغازی داشته است، خواه آن آغاز مردی در آسمان باشد یا آمینو اسیدی که در شکاف یک شهاب سنگ گیر کرده باشد. اما باور به خدا نیازمند "ایمان" است؛ ایمانی که انسان به صورت ذاتی ندارد. سوال مهم این نیست که خدا وجود دارد یا خیر؛ بلکه این است که آیا انسان می‌تواند بدون خدا زندگی کند؟ چرا ولتیر که منتقد کلیسا بود، گفته است: "اگر خدا وجود نداشت، باید او را اختراع می‌کردیم."؟ آیا جامعه بشری بدون مفهوم "خدا و خدایان" می‌تواند به حیات خود ادامه دهد؟ و آیا مفهوم "وجودیت برتر" به تنهایی برایش کافی نیست؟ در ادامه، با بررسی جوامعی که به اجبار مدرنیسم از ایمان فاصله گرفته‌اند، به این سوالات پاسخ خواهیم داد.

📑 #Article : #philosophy
✒️ @ScienceFantasy

👍5👎1👏1

677 viewsQushim, edited 16:26