نشر سایه سخن

#عشق

عشق چیست؟
هزاران نویسنده، شاعر، اندیشمند، عارف و فیلسوف در باره‌ی عشق سخن گفته‌اند و هنوز کسی رازِ عشق را نگشوده است و معمای آن، حل نشده است. مولوی، عشق را دردِ بی‌دوا نامید:

ای عشق! پیشِ هرکسی، نام و لقب داری بسی؛
من دوش ، نامِ دیگرت کردم که : دردِ بی دوا.

رابعه قُزداری(قرن چهارم قمری) نخستین بانوی شعر فارسی عشق را دریایی بی‌کرانه نامید:

عشق، دریایی کرانه ناپدید،
کی توان کردن شنا، ای هوشمند!

حافظ نیز عشق را«دریایی خون‌فشان» خواند:

چو عاشق می‌شدم گفتم که: بُردم گوهرِ مقصود،
ندانستم که این‌دریا چه موجِ خون‌فشان دارد.

فریدون مشیری عشق را«زَهر شیرین» نام داد:

تو را من زهر شیرین خوانم ای عشق!
که نامی خوش‌تر از اینت ندانم.
وگر، هر لحظه، رنگی تازه گیری،
به غیر از زهر شیرینت نخوانم.

فروغ فرخزاد عنوانِ«خورشید یخ‌بسته» را برای عشق، مناسب یافت:

دیگرم گرمی نمی‌بخشی،
عشق، ای خورشید یخ بسته!
سینه‌ام صحرای نومیدی‌ ست؛
خسته‌ام، از عشق هم خسته.

مقصود ما آوردن چند نمونه بود. در نوشتارهای دیگر، نگرش فیلسوفان و عارفان را نسبت به عشق کاویده‌ایم. در این‌جا قصد آن دارم که کمی جزئی‌تر به تعریف عشق بپردازم. عشق، زودگذر نیست؛ هراحساسی که زود بیاید و زود برود، قطعاً عشق نیست. عاشق یا معشوقی که شجاعتِ بیان ندارد و نمی‌تواند به صراحت و روشنی بگوید که: من از این ارتباط به ظاهر عاشقانه و موقتی سیر شدم، در پی بهانه است. ناگهان بی‌هیچ دلیلِ عاشقانه، تهدید می‌کند که ممکن است برود و دیگر باز نگردد. همین نکته نشان می‌دهد که احساس او اصلا از جنس عشق نبوده است. حسی گذرا و موقتی و از روی تنهایی و گذران وقت بوده است.

در عشق، عاشق و معشوق، هیچ‌نکته مربوط به زندگی خود را از دیگری پنهان نمی‌کند. زیرا هردو باید بدانند کسی را که دوست می‌دارند چگونه زندگی می‌کند و چه دشواری‌هایی دارد. اگر بازهم با دیدن این دشواری‌ها توانست معشوق یا عاشق را دوست بدارد، می‌مانَد وگرنه به راهِ زندگی خود می‌رود. ممکن است عاشق یا معشوق یا هردو، متأهل باشند و به قول اهل دین«عشقی حرام و نامشروع» به هم دارند. صرف نظر از درست یا نادرست بودنِ این ارتباط با معیارهای هنجارهای اجتماعی و عُرفی، باید با چشمِ باز در این مسیر گام گذاشت. به قول مولوی:
عشق از اول سرکش و خونی بُوَد.
یعنی نسبت به هنجارها و قوانین جاریِ خانوادگی، سرکش و طغیانگر است و نسبت به زندگی عاشق و معشوق، خونی و قاتل است و بسیاری از آرامش‌های عادی را می‌کُشد و دردی بی‌دواست.

عشق، برپایه‌ی اعتمادِ متقابل پدید می‌آِید. یعنی عاشق و معشوق، هردو به هم اعتماد کامل دارند. این نکته را باید بیشتر کاوید.
اگر دوسوی عشق به هم اعتمادِ قلبی نداشته باشند، با رویدادی که نشان از بی‌اعتمادی دارد، هرلحظه ممکن است بنای عشق فرو ریزد. نشانه‌های بی‌اعتمادی به هم از جمله این‌ها هستند:
هریک دیگری را سرزنش می‌کند و تقصیرِ ایجادِ ارتباط را به گردنِ دیگری می‌اندازد. خود این حالت نشان می‌دهد که عشقی وجود ندارد. عشق، همیشه باید آگاهانه آغاز شود تا استوار و پایدار بماند.
هریک از دوسوی عشق، دیگری را مدام تحت نظر دارد و از دور و نزدیک کنترل می‌کند تا مبادا به دیگری بپردازد و با دیگری نیز ارتباطی عاشقانه داشته باشد.
اصولا عشقِ راستین، دوسویه است. ممکن است هردو توافق کنند که از حضور دیگران نیز لذت ببرند و به شادی و مستی و لذت بپردازند. اما هیچ‌یک از عاشق و معشوق، به دیگران دل نمی‌دهند و صرفا از حضورشان لذت جسمی می‌برند. لذتِ جان، در دل‌های عاشق و معشوق جای می‌گیرد.
نشان دیگر بی‌اعتمادی در ارتباط عاشقانه، بی‌صداقتیِ پنهان است که یکی همواره از دیگری مخفی می‌کند و نمی‌گوید که من تو را عاشقانه دوست ندارم. من برای مقاصد دیگر با تو دوست هستم.
یکی از دوستانم به من گفت:
ما در سن و سالی هستیم که نه جوانیم و نه زیبایی داریم که جوانانِ زیبا عاشق ما شوند. پس باید هشیار باشیم اگر کسی به ما ابراز عشق و دوستی بسیار نزدیک کرد، یا دنبال انرژی مالی است یا در پیِ جلب حمایت معنوی و اجتماعی است یا مقصود دیگری دارد که هرچه باشد عشق نیست.

می‌توان صادقانه توافق کرد که دونفر با هم بمانند و از هم لذت ببرند و از همدیگر توقعی نداشته باشند و به نکوهش هم نپردازند و از هم شادی بخواهند و به هم آرامش ببخشند. اما در هرحال باید از عواقب کارهای هم آگاهی کامل داشته باشند و ظرفیت‌ها و تنگناها را در نظر بگیرند و نرنجند و نرنجانند.

وفا کنیم و ملامت کشیم و خوش باشیم،
که در طریقتِ ما، کافری است رنجیدن.

عاشق و معشوق از هم گلایه و شکایت نمی‌کنند. یعنی نسبت به هم کاری نمی‌کنند تا کار به گِله و شکایت بکشد. تکرار گلایه‌ها نشان آن است که عشقی اصیل هنوز پا نگرفته است:

لافِ عشق و گِله از یار؟ زهی لافِ دروغ!
عشقبازانِ چنین، مُتحقِ هجرانند.
(حافظ)

https://telegram.me/ezzatiparvar

❤7👏6👍3

1.21K viewsHassan Malekian, 15:19