ወተት፣ ዝንጅብልና የሻይ ቅጠልን ቀላቅሎ መጠጣት በብዙ ባህሎች ዘንድ (በተለይ በህንድ "Adrak Wali Chai" በመባል) በጣም ተወዳጅና ጠቃሚ መጠጥ ነው።
​ጥቅሞቹንና ጥንቃቄ የሚያስፈልጋቸውን ሰዎች ዝርዝር እንደሚከተለው አቅርቤልሃለሁ፦
​1. ዋና ዋና ጥቅሞች
​የምግብ መፈጨትን ያፋጥናል፦ ዝንጅብል የምግብ መፈጨት ሥርዓትን በማነቃቃት የሆድ መነፋትንና ጋዝን ያስወግዳል።
​የሰውነት መከላከያን ያጠናክራል፦ ዝንጅብል ፀረ-ኦክሳይደንት (Antioxidant) በመሆኑ ሰውነታችን በሽታዎችን እንዲከላከል ይረዳል።
​ለጉንፋንና ለራስ ምታት፦ የዝንጅብል ሙቀትና የሻይ ቅጠሉ ካፌይን ተደምረው የራስ ምታትን ለማስታገስና የጉንፋን ስሜትን ለመቀነስ ይረዳሉ።
​የጡንቻ ህመምን ይቀንሳል፦ ዝንጅብል ፀረ-ብግነት (Anti-inflammatory) ባህሪ ስላለው ከስራ ወይም ከስፖርት በኋላ ለሚከሰት የሰውነት ዝልጥልጥ ስሜት ጥሩ ነው።
​የማቅለሽለሽ ስሜትን ያስታግሳል፦ በተለይ ለጉዞ ህመም ወይም ጠዋት ጠዋት ለሚከሰት የማቅለሽለሽ ስሜት ፍቱን ነው።
​2. ጥንቃቄ ማድረግ ያለባቸው ሰዎች
​ምንም እንኳ መጠጡ ጠቃሚ ቢሆንም፣ የሚከተሉት ሰዎች አጠቃቀማቸውን መገደብ ወይም መጠንቀቅ አለባቸው፦
​የጨጓራ ቁስለት (Ulcer) ያለባቸው፦ ዝንጅብልና የሻይ ቅጠል የጨጓራ አሲድን ሊያነሳሱ ስለሚችሉ፣ ቁስለት ያለባቸው ሰዎች ቃጠሎ ሊያባብስባቸው ይችላል።
​የደም ማቅጠኛ መድሃኒት የሚወስዱ፦ ዝንጅብል በተፈጥሮው ደም የማቅጠን ባህሪ ስላለው፣ ተመሳሳይ ውጤት ያላቸውን መድሃኒቶች (ለምሳሌ Aspirin ወይም Warfarin) የሚወስዱ ሰዎች ደማቸው ከመጠን በላይ እንዳይቀጥን ጥንቃቄ ማድረግ አለባቸው።
​የሃሞት ጠጠር (Gallstones) ያለባቸው፦ ዝንጅብል የሃሞት ፈሳሽ (Bile) ምርትን ስለሚጨምር፣ ጠጠር ያለባቸው ሰዎች ላይ ህመም ሊቀሰቅስ ይችላል።
​የእንቅልፍ ችግር ያለባቸው፦ የሻይ ቅጠል ካፌይን ስላለው፣ ማታ ላይ መጠጣት ለእንቅልፍ ማጣት ሊዳርግ ይችላል።
​የወተት አለመስማማት (Lactose Intolerance) ያለባቸው፦ ወተት የሆድ መነፋትና ቁርጠት የሚፈጥርባቸው ሰዎች የወተቱን መጠን መቀነስ ወይም ያለ ወተት መጠጣት አለባቸው።
​3. ለጥሩ ጤና የሚመከር አዘገጃጀት
​ቅድሚያ ዝንጅብሉን አፍላ፦ ዝንጅብሉን በውሃ ውስጥ ለጥቂት ደቂቃዎች አፍልተህ ጣዕሙና ጥቅሙ እንዲወጣ አድርግ።
​ሻይ ቅጠሉን ጨምር፦ ከዚያም የሻይ ቅጠሉን ጨምረህ ለጥቂት ሰከንዶች አቆየው።
​ወተቱን መጨረሻ ላይ፦ ወተቱን ጨምረህ መፍላት ሲጀምር አውርደው (ወተቱ ብዙ መፍላት የለበትም)።
​ከስኳር ይልቅ ማር፦ ከተቻለ ለበለጠ ጤናማነት ስኳር ከመጨመር ይልቅ በማር ጣፍጠህ ጠጣው።
​

#ኩላሊትን ሊጎዱ የሚችሉ የምግብ አይነቶች የሚከተሉት ናቸው

የኩላሊት ጤንነትን ለመጠበቅ የምንመገባቸውን ምግቦች ማስተዋል በጣም አስፈላጊ ነው።
ኩላሊት በሰውነታችን ውስጥ ያሉ መርዛማ ነገሮችን የማጣራት ስራ ስለሚሰራ፣ የተወሰኑ የምግብ አይነቶች ስራውን ሊያከብዱበት ይችላሉ።

​1. #ጨው (ሶዲየም) የበዛባቸው ምግቦች
​ከፍተኛ የጨው መጠን የደም ግፊትን ይጨምራል፣ ይህም ለኩላሊት በሽታ ዋነኛው መንስኤ ነው።
​የታሸጉ ምግቦች፦ ፓስታዎች፣ የታሸጉ አትክልቶች እና ሾርባዎች።

​2 #የተቀነባበሩ ስጋዎች፦ እንደ ሶusage፣ ባኮን እና ስላሚ ያሉ።

​3 #ስኳር የበዛባቸው ምግቦች እና መጠጦች
​ከፍተኛ ስኳር ለስኳር በሽታ እና ለውፍረት ይዳርጋል፣ ይህም ኩላሊትን በሂደት ይጎዳል።

4=#ለስላሳ መጠጦች እና የኢነርጂ መጠጦች።
​ሰው ሰራሽ ጣፋጭነት ያላቸው ጭማቂዎች።
ተጨማሪ መረጃ ከፈለጉ በኮመንት ሥር ባለው የቴሌግራም ሊንክ ይጫኑ

ቀይ ጤፍ በኢትዮጵያ ውስጥ ለዘመናት በምግብነት የሚውልና በውስጡ ባሉት ንጥረ ነገሮች ምክንያት "ልዕለ-ምግብ" (Superfood) ተብሎ የሚታወቅ የጥራጥሬ አይነት ነው።

ነጭ ጤፍ በብዛት የሚመረጥ ቢመስልም፣ ከጤና አንጻር ግን ቀይ ጤፍ እጅግ የላቀ ጠቀሜታ አለው።

​የቀይ ጤፍ ዋና ዋና ጥቅሞችና መመገብ የሌለባቸው ሰዎች ዝርዝር እነሆ
​የቀይ ጤፍ የጤና ጥቅሞች

​1. የብረት (Iron) ማዕድን ክምችት
​ቀይ ጤፍ ከነጭ ጤፍ በበለጠ ከፍተኛ የብረት ማዕድን ይዟል። ይህም የደም ማነስን (Anemia) ለመከላከልና በደም ውስጥ የኦክስጅን ዝውውርን ለማሳለጥ ይረዳል። በተለይ ለነፍሰ ጡር እናቶችና ለሚያጠቡ ሴቶች እጅግ ጠቃሚ ነው።

​2. ለአጥንት ጥንካሬ (ካልሲየም)
​በቀይ ጤፍ ውስጥ ያለው የካልሲየም መጠን ከሌሎች የእህል አይነቶች ጋር ሲነጻጸር ከፍተኛ ነው። ይህም ለአጥንትና ለጥርስ ጥንካሬ የሚረዳ ከመሆኑም በላይ በዕድሜ መግፋት የሚመጣን የአጥንት መሳሳት ይከላከላል።

​3. ከግሉተን ነፃ (Gluten-Free)
​ለስንዴ ወይም ለገብስ አለርጂ ያለባቸው (Celiac disease) ሰዎች ያለምንም ስጋት ሊመገቡት የሚችሉት የምግብ አይነት ነው። ለሆድ መነፋትና ለጨጓራ መቆጣት መንስኤ አይሆንም።

​4. ለልብ ጤንነትና ለደም ግፊት
​ቀይ ጤፍ በውስጡ የፖታሺየም ማዕድን ስላለው የደም ግፊትን ለማስተካከልና የልብን ስራ ለማቀላጠፍ ይረዳል። በተጨማሪም በውስጡ ያለው ፋይበር (Fiber) መጥፎ ኮሌስትሮልን ለመቀነስ ይረዳል።

​5. ለስኳር ህመምተኞች
​ቀይ ጤፍ "Complex Carbohydrate" የሚባል ካርቦሃይድሬት ስላለው በደም ውስጥ ያለው ስኳር በድንገት እንዳይጨምር ያደርጋል። በዝግታ ስለሚፈጭ የረሃብ ስሜትን ይቀንሳል፣ ይህም የሰውነት ክብደትን ለመቆጣጠር ይረዳል።

​ቀይ ጤፍን መመገብ የሌለባቸው ወይም መጠንቀቅ ያለባቸው

​ቀይ ጤፍ በአጠቃላይ ለሰውነት ጠቃሚ ቢሆንም፣ የሚከተሉት ሰዎች ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል

​የኩላሊት ጠጠር ያለባቸው ሰዎች፦ ቀይ ጤፍ በውስጡ "Oxalates" የሚባሉ ንጥረ ነገሮች ስላሉት፣ የኩላሊት ጠጠር ታሪክ ያላቸው ሰዎች ከመጠን በላይ ባይመገቡ ይመከራል።

​ከፍተኛ የካልሲየም መጠን ያላቸው ሰዎች፦ በደማቸው ውስጥ የካልሲየም መጠን ከፍ ያለባቸው (Hypercalcemia) ሰዎች መጠኑን አውቀው መመገብ አለባቸው።

​የምግብ መፈጨት ችግር (ከመጠን በላይ ሲወሰድ)፦ ጤፍ በፋይበር የበለጸገ በመሆኑ፣ በድንገት በብዛት መመገብ ለሆድ ድርቀት ወይም ለጋዝ ሊዳርግ ይችላል። ስለዚህ ቀስ በቀስ ወደ አመጋገብ ማስገባት ይመከራል።

​ማጠቃለያ
​ቀይ ጤፍ ለደም ማነስ፣ ለአጥንት ጤንነትና ለሰውነት ብርታት የሚሰጥ ድንቅ ምግብ ነው። ይሁን እንጂ ማንኛውንም ምግብ "ከመጠን በላይ" መመገብ ጉዳት ሊኖረው ስለሚችል በተመጣጣኝ ሁኔታ መጠቀም ይገባል።
​

የራስ ፀጉራችን ጤናማ፣ ጠንካራ እና የማይነቃቀል እንዲሆን የውስጥ ጤንነት ወሳኝ ሚና ይጫወታል። ፀጉር በብዛት የሚሰራው ኬራቲን (Keratin) ከተባለ ፕሮቲን ስለሆነ፣ የምንመገባቸው ምግቦች ለፀጉር እድገት አስፈላጊ የሆኑ ንጥረ ነገሮችን መያዝ አለባቸው።

​#ለፀጉር ጥንካሬ እና ጤንነት የሚረዱ ዋና ዋና ምግቦች የሚከተሉት ናቸው፡

​1. በፕሮቲን የበለፀጉ ምግቦች
​ፀጉር ራሱ ፕሮቲን ስለሆነ፣ በቂ ፕሮቲን አለማግኘት ፀጉር እንዲሰባበርና እንዲነቃቀል ያደርጋል።
​እንቁላል: ለፀጉር እድገት ወሳኝ የሆኑትን ባዮቲን (Biotin) እና ፕሮቲን ይዟል።
​ስጋ እና አሳ: ለፀጉር ጥንካሬ የሚሆኑ ንጥረ ነገሮችን ይይዛሉ።
​ጥራጥሬዎች: እንደ ባቄላ፣ አተር እና ምስር ያሉ ምግቦች ከፍተኛ ፕሮቲን እና ዚንክ አላቸው።

​2. ኦሜጋ-3 ፋቲ አሲድ (Omega-3 Fatty Acids)
​እነዚህ ንጥረ ነገሮች ለራስ ቅል ጤንነትና ለፀጉር ወዝ (Luster) በጣም አስፈላጊ ናቸው።
​አሳ: በተለይ ሳልሞን (Salmon)።
​ለውዝ እና ፍራፍሬዎች: የለውዝ አይነቶች እና ኦቾሎኒ።
​የተልባ ፍሬ: በኦሜጋ-3 የበለፀገ በመሆኑ ለፀጉር ልስላሴ ይረዳል።

​3. በብረት (Iron) የበለፀጉ ምግቦች
​በሰውነታችን ውስጥ የብረት ማዕድን ማነስ ለፀጉር መርገፍ ዋነኛው ምክንያት ነው።
​አረንጓዴ ቅጠላቅጠል: እንደ ቆስጣ እና ሰላጣ ያሉ ምግቦች።
​ስጋ: ቀይ ስጋ በሰውነት በቀላሉ የሚመጠጥ የብረት ማዕድን ይዟል።

​4. ቪታሚን ሲ (Vitamin C) ያላቸው ምግቦች
​ቪታሚን ሲ ሰውነታችን የብረት ማዕድንን እንዲመጥ ይረዳዋል፣ እንዲሁም ለፀጉር ጥንካሬ የሚረዳውን ኮላጅን (Collagen) ለማምረት ያግዛል።
​ሎሚ፣ ብርቱካን እና ፓፓያ።
​ቃሪያ እና ቲማቲም።

​5. ዚንክ (Zinc) እና ባዮቲን
​ሙሉ እህል: እንደ ገብስ፣ አጃ (Oats) እና ስንዴ ያሉ ምግቦች ዚንክ እና ቪታሚን ቢ ይይዛሉ። ዚንክ ማነስ ፀጉር እንዲነቃቀል ሊያደርግ ይችላል።

​ጠቃሚ ምክሮች፡

​ውሃ መጠጣት: የራስ ቅል እንዳይደርቅና ፀጉር እንዳይሰባበር በቀን ቢያንስ 8 ብርጭቆ ውሃ ይጠጡ።

​ጭንቀትን መቀነስ: ከፍተኛ ጭንቀት ለፀጉር መርገፍ አንዱ ምክንያት ስለሆነ በቂ እረፍት ያድርጉ።

​ከፍተኛ ሙቀት ማስወገድ: ፀጉርን በከፍተኛ ሙቀት (እንደ ፌሮ ወይም ስቲም) አዘውትሮ አለመተኮስ።

​እንደ ተጨማሪ መረጃ፤ የፀጉርዎ መነቃቀል ከምግብ እጥረት ውጭ በሌላ የጤና ችግር (ለምሳሌ በሆርሞን መዛባት) የመጣ እንደሆነ ለማወቅ የደም ምርመራ ማድረግ ሊረዳዎት ይችላል።
​

#የኪዊ አስገራሚ #ጥቅሞች
#ኪዊ (Kiwi) በንጥረ ነገሮች እጅግ የበለፀገ እና ለጤና በርካታ ጥቅሞች ያሉት ፍራፍሬ ነው። ዋና ዋናዎቹ ጥቅሞች የሚከተሉት ናቸው

​1. #በሽታ የመከላከል አቅምን ያጠናክራል
​ኪዊ ከብርቱካን የበለጠ የቫይታሚን ሲ (Vitamin C) ይዘት አለው። ይህ ቫይታሚን ነጭ የደም ሴሎች በሽታ አምጪ ተህዋስያንን እንዲዋጉ በማገዝ የሰውነትን በሽታ የመከላከል ስርዓት በእጅጉ ያጠናክራል።

​2. #ለምግብ መፈጨት ሥርዓት
​ፋይበር (Fiber): በውስጡ የሚገኘው ከፍተኛ የፋይበር መጠን የሆድ ድርቀትን ይከላከላል፣ የምግብ መፈጨትንም ያፋጥናል።

​አክቲኒዲን (Actinidin): ኪዊ ፕሮቲኖችን በቀላሉ ለመስበር የሚረዳ 'አክቲኒዲን' የተባለ ተፈጥሯዊ ኢንዛይም አለው። ይህም ከባድ ምግቦችን ከተመገቡ በኋላ የሚፈጠርን የሆድ መነፋት ይቀንሳል።

​3. #ለልብ ጤንነት
​የደም ግፊትን ይቀንሳል: በውስጡ ባለው የፖታሺየም መጠን ምክንያት የደም ግፊትን ለማስተካከል ይረዳል።

​#የደም መርጋትን ይከላከላል: ጥናቶች እንደሚያሳዩት በቀን ከ2-3 ኪዊ መመገብ የደም መርጋት አደጋን እንደሚቀንስ እና በደም ውስጥ ያለውን የስብ መጠን (Triglycerides) ዝቅ እንደሚያደርግ ያመለክታሉ።

​4. #ለቆዳ ጤንነትና ውበት
​በኪዊ ውስጥ የሚገኙት ቫይታሚን ሲ እና ኢ የቆዳን መጨማደድ ይከላከላሉ። በተጨማሪም ኮላጅን (Collagen) እንዲመረጥ በማገዝ ቆዳው እንዲወጠር፣ ወጣት ሆኖ እንዲታይና የቆዳ ላይ ጥቆርቆር እንዲጠፋ ያደርጋሉ።

​5. #ለዓይን ጤንነት
​ኪዊ 'ሉቲን' (Lutein) እና 'ዜክሳንቲን' (Zeaxanthin) የተባሉ ንጥረ ነገሮችን ይዟል። እነዚህ ንጥረ ነገሮች ዓይን በዕድሜ ምክንያት በሚመጡ በሽታዎች እንዳይጠቃና የማየት አቅም እንዳይቀንስ ይረዳሉ።

​6. #የተስተካከለ እንቅልፍ ለማግኘት
​ኪዊ 'ሴሮቶኒን' (Serotonin) የተባለ ሆርሞን እንዲመነጭ ስለሚያደርግ፣ እንቅልፍ ከመተኛታችን በፊት መመገብ የእንቅልፍ ጥራትንና ፍጥነትን እንደሚጨምር ይነገራል።

​7. #ለክብደት መቀነስ
​ዝቅተኛ ካሎሪ ያለው እና በፋይበር የበለፀገ በመሆኑ፣ ቶሎ የርሀብ ስሜት እንዳይሰማን በማድረግ ለክብደት መቀነስ ጉዞ ተመራጭ ፍራፍሬ ነው።

​#ማሳሰቢያ፦ አንዳንድ ሰዎች ለኪዊ አለርጂ ሊኖርባቸው ስለሚችል (ለምሳሌ፦ የአፍ ማሳከክ ወይም እብጠት)፣ ለመጀመሪያ ጊዜ ሲመገቡ በጥንቃቄ መሆን አለበት።
​#ተጨማሪ መረጃ ከፈለጉ በኮመንት ሥር ባለው የቴሌግራም ሊንክ ይጫኑ

የሙዝ ቅጠልን ለጤና አገልግሎት ስንጠቀም አብዛኛውን ጊዜ በሻይ መልክ በመጠጣት ወይም በቁስል ላይ በማሰር ነው።

የሙዝ ቅጠል በውስጡ ፖሊፊኖል (Polyphenols)፣ ሊኒን (Lignin) እና አላንቶይን (Allantoin) የተባሉ ጠቃሚ ንጥረ ነገሮችን ይዟል።

​ከዚህ በታች የጤና ጥቅሞቹን እና አዘገጃጀቱን በዝርዝር እንመልከት፦
​የሙዝ ቅጠል የጤና ጥቅሞች
​ለጉንፋንና ለሳል፦ የሙዝ ቅጠል ሻይ የጉሮሮ ህመምን የማስታገስና የመተንፈሻ አካላትን የማጽዳት አቅም አለው።

​ለቆዳ ጤንነት (Anti-aging)፦ በውስጡ ባለው አላንቶይን አማካኝነት የቆዳ መቆጣትን ይቀንሳል፣ ቁስልን ያክማል እንዲሁም የቆዳ ሴሎች እንዲታደሱ ይረዳል።

​ለሰውነት በሽታ መከላከል፦ ከፍተኛ የፀረ-ኦክሳይደንት ክምችት ስላለው የሰውነትን በሽታ የመከላከል አቅም ያጠናክራል።

​ለቃጠሎና ለቁስል፦ የቀዘቀዘ የሙዝ ቅጠል በቃጠሎ ላይ ሲደረግ ህመምን ይቀንሳል፣ ኢንፌክሽን እንዳይፈጠር ይከላከላል።

​ለሆድ ጤንነት፦ የሙዝ ቅጠል ሻይ የምግብ መፈጨትን በማፋጠን እንደ ጋዝ እና የሆድ መነፋት ያሉ ችግሮችን ለመቀነስ ይረዳል።

​የሙዝ ቅጠል ሻይ አዘገጃጀት (ለመጠጥ)
​ይህ ሻይ ለጉንፋን እና ለሰውነት መነቃቃት በጣም ጥሩ ነው።

​ቅጠሉን መምረጥ፦ ትኩስ እና ንጹህ የሙዝ ቅጠል ይውሰዱ።
​ማጽዳት፦ ቅጠሉን በደንብ በውሃ ይታጠቡት።

​መቆራረጥ፦ ንጹህ የሆነውን ቅጠል በትናንሽ ቁርጥራጮች ይቆራርጡ።
​መቀቀል፦ አንድ እፍኝ የተቆረጠ ቅጠል በሁለት ብርጭቆ ውሃ ውስጥ አድርገው ለ 10-15 ደቂቃ ያህል ያፍሉት።

​ማጣራት፦ ውሃው ወደ ቢጫነት ወይም መጠነኛ አረንጓዴነት ሲቀየር ያውርዱትና ያጥሉት።

​ጣዕም መጨመር፦ እንደ ምርጫዎ ማር ወይም ሎሚ ጨምረው ሞቅ ባለ ሁኔታ ይጠጡት።

​ለቆዳና ለቁስል አዘገጃጀት (ለውጭ አጠቃቀም)
​ለቁስል፦ ትኩስ የሙዝ ቅጠልን ቀጥቅጦ የተጎዳው የሰውነት ክፍል ላይ በማሰር ለጥቂት ሰዓታት ማቆየት።

​ለቆዳ ውበት፦ ቅጠሉን በትንሽ ውሃ ፈጭቶ እንደ "Face Mask" ፊት ላይ መቀባት። ለ 15 ደቂቃ አቆይቶ መታጠብ የቆዳ መሸብሸብን ለመከላከል ይረዳል።

​ማሳሰቢያ፦ ማንኛውንም የባህል ህክምና ከመጀመርዎ በፊት፣ በተለይም ሌሎች መድኃኒቶችን የሚወስዱ ከሆነ ወይም ከፍተኛ የጤና ችግር ካለብዎት ከሐኪምዎ ጋር መማከር ይመከራል።

​

ኮክ (Peach) እጅግ ጣፋጭ ከመሆኑም በላይ ለጤናችን ጠቃሚ የሆኑ በርካታ ንጥረ ነገሮችን የያዘ ፍራፍሬ ነው። ዋና ዋናዎቹ ጥቅሞች የሚከተሉት ናቸው፦

​1. ለምግብ መፈጨት ሥርዓት
​ኮክ ከፍተኛ የፋይበር (Fiber) መጠን ስላለው የምግብ መፈጨትን ያፋጥናል። ድርቀትን (Constipation) በመከላከል የሆድ ዕቃችን ጤናማ እንዲሆን ይረዳል።

​2. ለቆዳ ጤንነት
​በውስጡ የያዘው ቪታሚን ሲ (Vitamin C) የቆዳችንን ጤንነት ለመጠበቅና የቆዳ መሸብሸብን ለመከላከል ይረዳል። በተጨማሪም ቆዳችን እርጥበት እንዳያጣና እንዲያበራ ያደርጋል።

​3. በሽታን የመከላከል አቅምን ይጨምራል
​ኮክ የሰውነታችንን በሽታ የመከላከል አቅም (Immunity) የሚያጠናክሩ እንደ ቪታሚን ኤ እና ሲ ያሉ አንቲ-ኦክሲዳንቶች አሉት። ይህም ሰውነታችን ልዩ ልዩ ኢንፌክሽኖችን እንዲቋቋም ይረዳዋል።

​4. ለልብ ጤንነት
​በኮክ ውስጥ የሚገኘው ፖታሲየም (Potassium) የደም ግፊትን ለማስተካከልና የልብን ጤንነት ለመጠበቅ ከፍተኛ ሚና አለው። በተጨማሪም በደም ውስጥ ያለውን የኮሌስትሮል መጠን ለመቀነስ ይረዳል።

​5. ለአይን ጤንነት
​ቤታ ካሮቲን (Beta-carotene) የተባለውን ንጥረ ነገር ስለሚይዝ የአይን እይታን ለማሻሻልና ከእድሜ ጋር ተያይዘው የሚመጡ የአይን ህመሞችን ለመከላከል ይጠቅማል።

​ማሳሰቢያ፦ ኮክን ስንመገብ ከነልጣጩ ቢሆን ይመከራል፤ ምክንያቱም አብዛኛው ጠቃሚ ንጥረ ነገርና ፋይበር የሚገኘው በልጣጩ ላይ ነው​

የጉበት ላይ ስብ (Fatty Liver) እና የሆድ አካባቢ ስብ (ቦርጭ) ለጤና ከፍተኛ ጠንቅ ሊሆኑ የሚችሉ ጉዳዮች ናቸው።

ቦርጭ ብዙውን ጊዜ በውስጣዊ አካላት (እንደ ጉበት፣ ልብ እና አንጀት) ዙሪያ የሚከማች "Visceral Fat" አመላካች በመሆኑ ከፍተኛ ጥንቃቄ ይሻል።

​ከዚህ በታች በዝርዝር የተቀመጡት ዋና ዋና የጤና ጉዳቶች ናቸው፡

​1. በጉበት ላይ የሚመጡ ጉዳቶች
​በጉበት ሴሎች ውስጥ ከመጠን ያለፈ ስብ ሲከማች የሚከተሉት ችግሮች ሊፈጠሩ ይችላሉ፡

​የጉበት መቆጣት (Steatohepatitis): ስቡ በጉበት ላይ ቁስለት እና እብጠት እንዲፈጠር ያደርጋል።

​የጉበት ጠባሳ (Cirrhosis): ቁስለቱ እየጠነከረ ሲሄድ ጉበት ስራውን በአግባቡ መስራት አይችልም። ይህ ደግሞ ለጉበት መድከም (Liver Failure) ይዳርጋል።
​የጉበት ካንሰር: ለረጅም ጊዜ የቆየ የጉበት ስብ እና ጠባሳ ለካንሰር የመጋለጥ እድልን በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል።

​2. ለልብ እና የደም ዝውውር ችግሮች
​ቦርጭ እና የጉበት ስብ በቀጥታ ከልብ ጤና ጋር ይያያዛሉ፡

​የደም ግፊት መጨመር: በሰውነት ውስጥ ያለው ስብ የደም ስሮች እንዲጠቡ በማድረግ የደም ግፊትን ይጨምራል።

​የልብ ድካም እና ስትሮክ: በደም ውስጥ ያለው መጥፎ ኮሌስትሮል እንዲጨምር በማድረግ የልብና የጭንቅላት ደም ስሮች እንዲደፈኑ ያደርጋል።

​3. ለስኳር በሽታ (Type 2 Diabetes)
​በሆድ አካባቢ የሚከማች ስብ ሰውነታችን የኢንሱሊን ሆርሞንን በአግባቡ እንዳይጠቀም ያደርጋል (Insulin Resistance)። ይህም ደም ውስጥ ያለው ስኳር መጠን እንዲጨምር እና ለስኳር በሽታ ይዳርጋል።

​4. የሆርሞን መዛባት እና ሌሎች ችግሮች
​የመተንፈስ ችግር: ቦርጭ በሚተኛበት ጊዜ ሳንባ ላይ ጫና ስለሚፈጥር በቂ ኦክስጅን እንዳናገኝ ያደርጋል (Sleep Apnea)።
​የሆርሞን መዛባት: በተለይ በሴቶች ላይ የወር አበባ መዛባት እና የመውለድ ችግር (PCOS) ሊያስከትል ይችላል።

​የመገጣጠሚያ ህመም: ከመጠን ያለፈ ውፍረት በጉልበት እና በወገብ መገጣጠሚያዎች ላይ ከፍተኛ ጫና ይፈጥራል።

​ምን ማድረግ ይቻላል? (መፍትሄዎች)
​የጉበት ስብን እና ቦርጭን ለመቀነስ የሚከተሉት እርምጃዎች ውጤታማ ናቸው፡
​የአመጋገብ ለውጥ: ጣፋጭ ምግቦችን፣ ነጭ ዳቦን፣ ፓስታን እና ቅባት የበዛባቸውን ምግቦች መቀነስ።

በምትኩ አትክልትና ፍራፍሬ ማዘውተር።
​አካላዊ እንቅስቃሴ: በቀን ቢያንስ ለ30 ደቂቃ ፈጣን እርምጃ ወይም ስፖርት መስራት።

​ክብደት መቀነስ: ከሰውነት ክብደት 5% - 10% መቀነስ በጉበት ላይ ያለውን ስብ በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል።

​አልኮል ማቆም: አልኮል ለጉበት ስብ መከማቸት ዋነኛው ምክንያት ነው።
​ማሳሰቢያ: የጉበት ስብ መኖሩን ለማረጋገጥ የደም ምርመራ (Liver Function Test) ወይም የአልትራሳውንድ ምርመራ ማድረግ አስፈላጊ ነው።
​

#በቂ #እንቅልፍ አለመተኛት የሚያስከትላቸው ዋና ዋና የጤና ችግሮች የሚከተሉት ናቸው

#በቂ እንቅልፍ አለማግኘት (Sleep Deprivation) በአጭርም ሆነ በረጅም ጊዜ በጤናችን ላይ ከፍተኛ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል። የሰውነታችን የተለያዩ ክፍሎች ራሳቸውን የሚያድሱትና የሚጠግኑት በእንቅልፍ ወቅት በመሆኑ፣ እንቅልፍ ማጣት እንደ መኪና ያለ ዘይት የመንዳት ያህል አደገኛ ነው።

​1. #በአዕምሮና በሥነ-ልቦና ላይ የሚመጡ ችግሮች
​የትኩረት ማጣት፦ አዲስ ነገር የመማር፣ የማስታወስ እና ውሳኔ የመስጠት ብቃት ይቀንሳል።
​የስሜት መለዋወጥ፦ ለጭንቀት (Anxiety)፣ ለድብርት (Depression) እና ለተቆጭነት ስሜት ያጋልጣል።
​የእውቀት መቀነስ፦ የአዕምሮ ሴሎች መረጃን የማቀናጀት አቅማቸው ስለሚዳከም ለስህተት ተጋላጭነትን ይጨምራል።

​2. #በልብና በደም ዝውውር ላይ የሚመጡ ችግሮች
​የደም ግፊት መጨመር፦ እንቅልፍ ማጣት የደም ግፊትን ሊጨምር ይችላል፣ ይህም ለልብ ድካም መንስኤ ይሆናል።
​የልብ ሕመም፦ በቂ እንቅልፍ የማያገኙ ሰዎች ለልብ ምት መዛባትና ለድንገተኛ የልብ ሕመም የመጋለጥ ዕድላቸው ከፍተኛ ነው።

​3. #በሰውነት ክብደትና በሜታቦሊዝም ላይ የሚመጡ ችግሮች
​ከመጠን ያለፈ ውፍረት፦ እንቅልፍ ማጣት የረሃብ ስሜትን የሚቆጣጠሩ ሆርሞኖችን (Leptin እና Ghrelin) ያዛባል። ይህም የምግብ ፍላጎት እንዲጨምርና ሰውነታችን ካሎሪን የማቃጠል አቅሙ እንዲቀንስ ያደርጋል።
​የስኳር በሽታ፦ ሰውነታችን የደም ስኳርን የሚቆጣጠርበትን መንገድ (Insulin sensitivity) ስለሚያዛባው ለዓይነት 2 ስኳር በሽታ ያጋልጣል።

​4. #በበሽታ የመከላከል አቅም ላይ የሚመጡ ችግሮች
​የመከላከል አቅም መዳከም፦ ሰውነታችን በሽታን የሚከላከሉ "ሳይቶኪን" (Cytokines) የተባሉ ፕሮቲኖችን የሚያመነጨው ተኝተን ሳለን ነው። እንቅልፍ ካጣን በቀላሉ በጉንፋንና በተላላፊ በሽታዎች እንጠቃለን።

​5. #ሌሎች አካላዊ ችግሮች
​የቆዳ መበላሸት፦ የቆዳ መጨማደድ፣ የአይን ማበጥ እና የቆዳ መገርጣት (Stress hormone በመጨመሩ ምክንያት)።
​የአደጋ ተጋላጭነት፦ እንቅልፍ ማጣት ልክ እንደ አልኮል መጠጥ ሁሉ የአካል ቅንጅትንና ንቃትን ስለሚቀንስ ለመኪና እና ለሥራ ላይ አደጋዎች ያጋልጣል።

​#ምን ያህል ሰዓት መተኛት አለብን?
​የእንቅልፍ ፍላጎት እንደ እድሜ ቢለያይም፣ በአማካይ ለአዋቂ ሰው ከ 7 እስከ 9 ሰዓት ጥራት ያለው እንቅልፍ ያስፈልጋል።

​#ማሳሰቢያ፦ የእንቅልፍ እጦቱ ረጅም ጊዜ የቆየና የዕለት ተዕለት ኑሮዎን እየነካ ከሆነ የሕክምና ባለሙያ ማማከር አስፈላጊ ነው።
​#ተጨማሪ መረጃ ከፈለጉ በኮመንት ያለውን የቴሌግራም ሊንክ ይጫኑ

እሳት መሞቅ (በተለይም በክረምት ወይም በብርድ ወቅት) ከጥንት ጀምሮ የሰው ልጅ ባህልና የኑሮ ዘይቤ አካል ነው። ከቅዝቃዜ ከመከላከል ባለፈ እሳት መሞቅ በርካታ አካላዊ፣ ስነ-ልቦናዊና ማህበራዊ ጥቅሞች አሉት።

​ዋና ዋና ጥቅሞቹ የሚከተሉት ናቸው

​1. ለአካል ጤና (Physical Benefits)
​የሰውነት ሙቀትን መጠበቅ፦ ዋነኛው ጥቅሙ ቅዝቃዜን በመከላከል የሰውነት ሙቀት እንዳይቀንስና ለብርድ በሽታዎች (እንደ ጉንፋን ያሉ) እንዳንጋለጥ ይረዳል።
​የደም ዝውውርን ማሻሻል፦ ሙቀት የደም ስሮች እንዲለጠጡ ስለሚያደርግ ደም በሰውነታችን ውስጥ በተሻለ ሁኔታ እንዲዘዋወር ይረዳል። ይህም የጡንቻ መኮማተርንና ህመምን ይቀንሳል።
​የመገጣጠሚያ ህመምን ማስታገስ፦ ለቁርጥማት ወይም ለመገጣጠሚያ ህመም ያለባቸው ሰዎች እሳት ሲሞቁ የጡንቻ መላላጥ ስለሚፈጠር ህመም የመቀነስ ስሜት ይሰጣቸዋል።

​2. ለሥነ-ልቦና እና ለጭንቀት (Psychological Benefits)
​የአእምሮ ሰላም መስጠት፦ የእሳቱን ነበልባል መመልከትና የሚሰማው ድምፅ (Crackling sound) አእምሮን የማረጋጋትና ጭንቀትን (Stress) የመቀነስ ከፍተኛ አቅም አለው።
​የደም ግፊትን መቀነስ፦ ጥናቶች እንደሚያሳዩት ሰዎች እሳት ዳር ተቀምጠው ዘና ሲሉ የደም ግፊታቸው ዝቅ ይላል።
​ጥልቅ እንቅልፍ፦ ከእሳት የሚገኘው ሙቀት ሰውነትን ስለሚያዝናና የተሻለና ጥልቅ እንቅልፍ ለመተኛት ይረዳል።

​3. ለማህበራዊ ግንኙነት (Social Benefits)
​የመወያያ መድረክ፦ እሳት ዙሪያ መሰብሰብ የቤተሰብና የጓደኛ ግንኙነትን ያጠናክራል። በባህላችንም ተረቶች የሚነገሩትና ቁምነገሮች የሚመከሩት እሳት ዳር ነው።
​ብቸኝነትን ማስወገድ፦ የጋራ በሆኑ ቦታዎች እሳት መሞቅ ሰዎች እርስ በርስ እንዲገናኙና የብቸኝነት ስሜት እንዲወገድላቸው ያደርጋል
።
​4. ለቤት ውስጥ አገልግሎት
​ምግብ ማብሰል፦ በአብዛኛው የገጠር አካባቢዎች እሳት ለመሞቅ ብቻ ሳይሆን ምግብ ለማብሰልና ቡና ለማፍላት መሰረታዊ ግብዓት ነው።

​ብርሃን መስጠት፦ በጨለማ ጊዜ የተፈጥሮ ብርሃን ምንጭ በመሆን ያገለግላል።

​ማሳሰቢያ፦ እሳት ስንሞቅ ጥንቃቄ ማድረግ ይገባል። በተለይም በተዘጉ ክፍሎች ውስጥ የከሰል ጭስ (Carbon Monoxide) ለጤና አደገኛ ስለሆነ በቂ አየር እንዲገባ ማድረግና እሳቱን ያለሰው ክትትል አለመተው አስፈላጊ ነው።

​

#የሀገራችን ቅቤ አስገራሚ ጥቅሞችና #መጠንቀቅ ያለባቸው ሰው መረጃ በዝርዝር

#የሐበሻ ቅቤ (ልዩ በሆኑ ቅመሞች ተነጥሮ የሚዘጋጅ) በኢትዮጵያ የምግብ ባህል ውስጥ ትልቅ ቦታ አለው። ለምግብ ጣዕም ብቻ ሳይሆን ለጤናም የተለያዩ ጥቅሞች እንዳሉት ይታመናል።

​#የሐበሻ ቅቤ ለምግብነት ያለው ጥቅሞች
​ሀይል ሰጪነት፦ ቅቤ ከፍተኛ የካሎሪ መጠን ያለው በመሆኑ ለሰውነት ፈጣን ሀይል ይለግሳል።

​ለአንጎል ጤና፦ በቅቤ ውስጥ የሚገኙት ቅባቶች (Healthy Fats) ለአንጎል እድገትና ለነርቭ ሥርዓት ሥራ ጠቃሚ ናቸው።

​ቫይታሚኖችን ለመምጠጥ፦ በስብ ውስጥ የሚሟሙ ቫይታሚኖችን (እንደ ቫይታሚን A, D, E እና K) ሰውነታችን በቀላሉ እንዲመጥ ይረዳል።

​የምግብ መፈጨት፦ በጥንቃቄ የተነጠረ ቅቤ (Ghee) የሆድ መነፋትን የመቀነስና የምግብ መፈጨትን የማቀላጠፍ ባህሪ አለው።

​ፀረ-ባክቴሪያ ባህሪ፦ ቅቤው በሚነጠርበት ጊዜ የሚገቡት ቅመሞች (እንደ ኮረሪማ፣ ነጭ ሽንኩርት፣ ዝንጅብል እና ኮሰረት) ለጤና ተስማሚ የሆኑና በሽታ የመከላከል አቅምን የሚያሳድጉ ንጥረ ነገሮችን ይዘዋል።

​#ጥንቃቄ ማድረግ ያለባቸው ሰዎች
​ምንም እንኳን ጥቅሞች ቢኖሩትም፣ ከፍተኛ የስብ መጠን (Saturated Fat) ስላለው የሚከተሉት ሰዎች ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል

​የልብ ሕመም ያለባቸው፦ ቅቤ በደም ውስጥ ያለውን የኮሌስትሮል መጠን ሊጨምር ስለሚችል፣ የልብና የደም ዝውውር ችግር ያለባቸው ሰዎች መጠኑን መገደብ አለባቸው።

​ከፍተኛ የደም ግፊት ያለባቸው፦ ከመጠን ያለፈ የቅቤ አጠቃቀም ለደም ቧንቧ መጥበብና ለደም ግፊት መጨመር ምክንያት ሊሆን ይችላል።

​የክብደት ቁጥጥር የሚያደርጉ፦ ቅቤ ከፍተኛ ካሎሪ ስላለው፣ ክብደት ለመቀነስ ለሚጥሩ ሰዎች መጠኑን ካልቀነሱ በስተቀር አስቸጋሪ ሊሆን ይችላል።

​የጉበት ችግር ያለባቸው፦ ስብን ለማንሸራሸር የጉበት አቅም ለተዳከመባቸው ሰዎች ቅቤ መመገብ ጫና ሊፈጥር ይችላል።

​#ጠቃሚ ምክር
​የሐበሻ ቅቤን ጠቃሚ የሚያደርገው አነጣጠሩ እና የአጠቃቀም መጠኑ ነው። ቅቤውን ሲነጥሩ እርጥበቱና የላም ወተቱ ፕሮቲን (Milk solids) ተለይተው እስከሚወጡ ድረስ በጥንቃቄ ማጥለል ለጤና ይበልጥ ተስማሚ ያደርገዋል።
​#ተጨማሪ መረጃ በኮመንት ሥር ያለውን የቴሌግራም ሊንክ ይጫኑ