Биринчи ўзбек гвардиячи генерал-майори Собир Раҳимовнинг жанговар ҳаёт йўлидан

1945 йил 6 март. Немис генерали Людвиг Фриккени тиз чўктирган, қардош Польшанинг Грудзендз шаҳрини озод қилган совет солдатлари, офицерлари, генераллари шаънига Совет пойтахти Москвада салют берилди. Шу пайтда Гданск учун шиддатли жанглар бормоқда эди. Шаҳарни ишғол қилиш учун саноқли сониялар қолади. Тўсатдан 18-корпус командири 50-армия қўмондони Армия Генерали Павел И. Батовга қўнғироқ қилиб, 37-гвардиячи дивизиянинг кузатув пунктига артиллерия снаряди тушганлигини хабар қилади. Ўша пайтда 37-дивизия вақтинчалик 2-зарбдор армияда Армия Генерали Иван И. Федюнинский қўли остида жанг қиларди. Портлаган снаряд парчасидан 37-дивизия сиёсий раҳбари полковник Андрей М. Смирнов ҳалок бўлади. Дивизиянинг артиллерия қўмондони генерал Е. Руденко ва алоқа бошлиғи генерал С. Голован қаттиқ яраланади. Гвардиячи генерал-майор Собир Раҳимов ўнг ёнбоши билан ётиб зўрға нафас олаётган бўлади. Сапёрлар ўлганлар ва ярадорларни портлаш содир бўлган жойдан бир километр олисда турган вездеходгача қўлда кўтариб келишади. Уларни машинага ётқизиб, медицина-санитария батальонига олиб боришади. Аҳволи борган сари оғирлашаётган Собир Раҳимов «ўн икки» деган сўзни зўрға айтади. Ўзбекдан чиққан биринчи генерал шу пайтгача ўн бир марта ярадор бўлган эди. 1945 йил 25 март соат 11:00 да у ўн иккинчи марта қаттиқ яраланган экан. Генералнинг чап қошига теккан осколка, деярли из қолдирмай, мияни шикастлаганди. Медицина-санитария батальони командири тошкентлик Яков С. Фок аҳволни тушинтиргач, генерал Павел И. Батовнинг топшириғи билан мутахассис-хирург келади. У текшириш натижаси ва рентген суратларини кўриб, операция ёрдам бермаслигини айтади. Генерал Собир Раҳимов ҳаётининг ҳар бир дақиқаси учун курашди, бироқ ҳеч зорланмади, охири юраги дош беролмади. 1945 йил 26 март соат 13:00 да у ҳаётдан мангу кўз юмди. 27 март куни Собир Раҳимовнинг жанговар қуролдошлари ўз саркардалари билан сўнгги бор видолашгани келадилар. 28 мартда мотам кортежи СССР чегараси томон Белоруссиянинг Гродно шаҳрига йўл олди. Генерал Собир Раҳимов, генераллар А. Смирнов ва С. Голованнинг жасади 30 март куни шу шаҳарда дафн этилди. 30 март мотам куни деб эълон қилинганда ўзбек халқининг ёшу қарисининг кўзидан шашқатор ёшлар оқади. 1945 йилнинг 25 майида соат 19:10 минут ўтганда гвардиячи генерал-майор Собир Раҳимовнинг хоки Тошкентдаги Ўртоқлик қабристонига қўйилади. Улуғ Ватан урушидаги ғалабанинг 20 йиллиги нишонланаётганда Собир Раҳимовга Совет Иттифоқи Қаҳрамони деган юксак унвон берилади.

ҚАҲРАМОН КИМ.!
Қаҳрамон -- ҳал қилувчи пайт келганда инсоният жамиятининг манфаатларини кўзлаб, шу пайтда бажарилиши зарур бўлган ишни амалга оширадиган одамдир.
@generalsovuq

Сталинград мудофааси кунларида ўзбек халқининг ўз фарзандларига йўллаган мактуби ҳамда уларнинг уруш йилларидаги қаҳрамонликлари

Улуғ Ватан уруши йилларида ўзбек халқининг фарзандлари ҳам СССРдаги 180 миилионли юздан ортиқ миллат ва элат вакиллари қатори она-Ватан учун жон олиб, жон бердилар. СССР халқларининг ихтиёрий иттифоқига шубҳа билан қараганлар ва қараётганларнинг ўй-фикрлари уйдирма эканлигини кўрсатишда, фашистларнинг «олий» ирқ назариясининг астар-аврасини очиб ташлашда ўзбек халқи ҳам фаол иштирок этди.
Волга дарёси бўйида ҳаёт-мамот жанглари кетаётганда ўзбек халқи Ватанини ҳимоя қилаётган фарзандларига ўзининг машҳур хатини ёзиб, мактубда, жумладан, бундай дейилганди:
«Шаввоз ва азиз фарзандлар!
Ўзбек халқи сизни кундан-кунга даҳшатлироқ ва ғазаблироқ бўлиб бораётган ёвуз душманга қарши курашга чақиради. Озодлик гулини бир ҳидлаб олган киши уни умрбод унутмас. Юз йил умр кўрган қулдан кўра, бир кун эркин яшай билган киши бахтиёр ва беармондир».
Бу мактуб 1942 йилнинг 31 октябрида «Правда» газетасида ўзбек ва рус тилларида босиб чиқарилди. Ҳақиқат жарчиси -- «Правда» газетасининг худди шу хатга бағишланган бош мақоласида шундай сатрлар битилганди:
«Бу мактуб оналарнинг ўз фарзандларига бўлган меҳрибонлигини ва оталарнинг қаттиқ талабини ифодалаб берди. Бу талаб қадимий тарихга эга халқнинг шаънига ва мардона анъаналарига иснод келтирмасликдан иборатдир. Бу халқ учун Ватан йўлида олиб борилаётган жангда қўрқоқлик кўрсатишдан, жангда ўртоғига, оға-инисига хиёнат қилишдан ҳам оғирроқ шармандагарчилик ва жиноят йўқ».

«Правда» газетасида босилган бу тарихий мактубнинг ўзбекча тексти корректурасини ўзбек жангчиларига ким ўқиган деган савол қизиқтирса керак.

Бу тарихий мактубни 1942 йил кузида Москвада турган 94-ўқчи бригадасининг батальон командири полковник Абдулла Муродхўжаев ўқиб эшиттирган эди.
Шу ерда, яъни Москва ҳарбий округи ихтиёрида бўлажак жангларга қунт билан тайёргарлик кўрилаётганди. Бир куни ярим кечада Абдулла Муродхўжаевни қўмондонликдан чақиртириб унга «Правда» редакциясига бориб, у ерда ўзбек жангчиларига ёзилган мактуб бор дейишади. Шунда Абдулла Муродхўжаев ҳақиқат жарчиси биносига кириб, қанчалик маъсул вазифа зиммасида турганлигини ҳис этган ҳолда, босмахонада ҳаёжон билан битилган мактубнинг корректурасини ўқиб беради.
1942 йил 31 октябрь куни газетада халқимизнинг ўзбек жангчиларига йўллаган хати эълон қилинди.
Ўзбек халқининг юрак сўзлари юртдошларимизни ҳаддан зиёд руҳлантириб юборди. Унда ўзбек жангчиларига мурожаат қилиниб, рус оғанг, белорус ва украин биродаринг уйига фашист галалари бостириб кирди. Босқинчилар ўзи билан қора вабо олиб келмоқда, очлик ва ўлим уруғини сочмоқда. Руснинг уйи сенинг ҳам уйинг, украин ва белоруснинг уйи ҳам сенинг уйинг дейилганди мактубда.
Хат остига 2 миллион 412 минг киши имзо чекканди.
Ўзбек жангчилари ва офицерлари қисмлар ҳамда бўлимларда бўлиб ўтган умумий йиғилишларда хатни кўплашиб ўқишди. Ундан илҳомланган ҳар бир ўзбек жангчиси душманга қарши мардонавор курашишга, фашист қузғунларининг кулини кўкка совуришга қасамёд қилди.
@generalsovuq

Уруш йилларида кўрсатган жасоратлари учун неча кишига Совет Иттифоқи Қаҳрамони деган юксак унвон берилди

-- Улуғ Ватан уруши йилларида қаҳрамонона жасоратлар кўрсатганликлари учун 11 минг 600 дан кўпроқ киши СССРнинг олий нишони -- Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвонини олишга сазовар бўлди. Улардан 115 киши бу юксак унвон билан икки ва ундан кўп марта тақдирланди.
Уруш даврида Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвонини олишга сазовар бўлганлар орасида 86 хотин-қиз бор, уларнинг рўйхатини жасур партизан қиз
Зое А. Космедемьянская бошлаб берган эди.
Совет Иттифоқи Қаҳрамонлари рўйхатида Қуролли Кучлар ҳамма турларининг жангчиларини учратиш мумкин, 8 мингдан ортиқ киши Қуруқликдаги қўшинлар, 2 мингдан ортиқ киши Ҳарбий-Ҳаво кучлар, 500 дан зиёд киши -- Ҳарбий-денгиз Флоти вакилларидир.
Алоҳида буюк жасоратлар кўрсатганликлари учун 233 партизан ва подпольечига Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони берилган, улардан икки киши «Олтин Юлдуз» медали билан икки марта мукофотланган.
Совет Иттифоқи Қаҳрамонлари орасида 8 182 рус, 2 072 украин, 311 Белорусс, 161 татар, 108 яҳудий, 96 қозоқ, 91 грузин, 90 арман, 69 ўзбек, 61 мордвин, 44 чуваш, 43 озарбайжон, 39 бошқирд, 32 осетин, 18 мари, 18 туркман, 15 литвали, 14 тожик, 13 латиш, 12 қирғиз, 10 коми, 10 удмурт, 9 эстон, 9 карел, 8 қолмиқ, 7 кабардин, 6 адигей, 5 абхаз, 3 ёқут, 2 молдаван ва совет халқлари қардошлик оиласининг бошқа кўпгина ўғил-қизлари бор эди.
Немис-фашист босқинчиларига қарши курашда актив қатнашганлиги учун чет эллик 15 киши Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони билан тақдирланди. 1-алоҳида чехословак батальонининг рота командири надпоручик Отакар Ярош бу унвонни биринчи бўлиб олишга сазовар бўлди.
Бу фақат Советлар мамлакатининг инсон шарафи, озодлиги ва мустақиллиги учун фашист босқинчиларга қарши олиб борилган курашда совет кишилари оммавий қаҳрамонлик намуналарини кўрсатганликларидан айниқса яққол далолат бериб турибди.
Улуғ Ватан уруши даврида қаҳрамонона жасоратлар кўрсатган урушнинг кўпгина қатнашчиларига Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвони уруш тугагандан кейин берилди.
Шуниндек, ҳимоячилари коллектив қаҳрамонлик ва мардлик кўрсатган ўн иккита шаҳар -- Москва, Ленинград, Киев, Минск, Волгаград (Сталинград), Одесса, Севастополь, Новороссийск, Керчь, Тула, Смоленск, Мурманск, шунинг билан бирга Брест қалъаси ҳам урушдан кейинги йилларда ана шу юксак унвонга сазовар бўлди.
@generalsovuq

Ўзбек генерали-майори
Муллажон Узоқов

Инсоният тарихида бурилиш ясаган Сталинград фронтининг яна бир қатнашчиси 21-отлиқ аскарлар дивизиясининг ҳарбий комиссари Муллажон Узоқов.
@generalsovuq

Ўзбек халқининг яна бир фаҳри бўлган генерал-майор Муллажон Узоқовнинг жанговар ҳаёт йўли билан танишамиз

Муллажон Узоқов

Луганск шаҳрини озод этиш учун шиддатли жанглар кетаётган бир пайтда ерга қўнган самолёт хушхабар келтиради:
Олий Бош Қўмондоннинг буйруғи билан қўшилмага гвардиячи деган шарафли ном берилади. Қирғинбарот урушда дивизия командири Якунин қаттиқ яраланади.
Ўшанда подполковник Муллажон Узоқов, сира иккиланмай, командирликни ўз зиммасига олади ва дивизияга моҳирлик билан бошчилик қилади.
Ўзбек халқининг фахри бўлган биринчи гвардиячи генерал-майори Собир Раҳимов билан бирга 41-ўзбек отлиқ аскарлар полк мактабининг сиёсий раҳбари бўлиб хизмат қилган, Ленинграддаги Ленин номли Ҳарбий-Сиёсий Академияни 1938 йилда муваффақиятли тамомлаган Муллажон Узоқов дастлаб оқ финларга қарши курашда, Закарпатье Украинасини, Шимолий Букавинани озод қилишда қатнашади.
Улуғ Ватан урушининг Сталинграддан то Берлингача бўлган олис йўлини жангу жадаллар билан босиб ўтган Муллажон Узоқовнинг жанговар ҳаёт йўли воқеаларга ниҳоятда бой эди. Мозирь шаҳрини фашистлардан озод этишда кўрсатган жасорати учун Муллажон Узоқов хизмат қилган дивизияга Мозирь номи берилди. Шаҳарнинг озод этилиши муносабати билан бўлган митингда машҳур саркарда Совет Иттифоқи Маршали Семён М. Будённий ҳам қатнашади. Улуғ Ватан уруши тугагач, Муллажон Узоқов Тошкентга қайтиб, 1946 йилдан 1959 йилгача Ўзбекистон СССР ҳарбий комиссари лавозимида ишлади. Истеъфодаги генерал-майор Муллажон Узоқов 1960 йилнинг 30 декабрида вафот этди.
@generalsovuq

Артиллерия генерал-лейтенанти Файзулла Норхўжаевнинг жанговар ҳаёт йўллари

«Гвардия подполковниги Файзулла Норхўжаев 1942 йил ноябрида Сталинградни мудофаа этишда сабот-матонат билан хизмат қилди. У Сталинграддан то Берлингача оғир жанговар йўлни босиб ўтди. Файзулла Норхўжаев командир бўлган полк Изюм, Одесса, Днепропетровск ва Белоруссияни озод қилишда жасорат кўрсатди. Унинг жангчилари Одер дарёсини биринчи бўлиб кечиб ўтдилар ва Висладаги душман мудофаасини тор-мор этиб, қўшинларимизнинг олдинга силжишига йўл очади.
Гвардия подполковниги Файзулла Норхўжаев Минск, Бобруйск, Барановичи шаҳарларини озод қилишда ва Берлинни олишда бўлган операцияларга моҳирона қўмондонлик қилди. Олий Бош Қўмондоннинг шу катта шаҳарларнинг олиниши муносабати билан берган буйруқларида гвардия подполковниги Файзулла Норхўжаевнинг ҳам фамилиясини такрор-такрор ўқиди».
Фарғона водийсида тузилган 94-алоҳида ўзбек ўқчи бригадасининг артиллерияси қўмондони бўлган майор Файзулла Норхўжаев ўзбек халқи фарзандларидан биринчи бўлиб «уруш худоси» артиллерия бўйича гвардиячи артиллерия генерал-майори унвонига сазовор бўлди.
Ўзбек халқи фарзандларидан биринчи бор артиллерия генерал-лейтенанти формасини кийиш ҳам шу генералимизга насиб қилди. У оддий курсантликдан Қизил Байроқ орденли Туркистон Ҳарбий округи қўшинлари қўмондонининг ўринбосари лавозимигача бўлган оғир ва машаққатли йўлни коммунистга хос матонат ва жасорат билан босиб ўтди. Файзулла Норхўжаев етимлик кезлари кўчама-кўча адашиб юрган она-шаҳрида, орада йиллар ўтгач, ҳарбий парадларга Тошкент гарнизонининг бошлиғи сифатида қўмондонлик қилди.
Файзулла Норхўжаев шундай хотирлайди: Республика партия ва ҳукумат раҳбарлари, шахсан Йўлдош Охунбобоев ва Усмон Юсуповлар бригадамизни фронтга жўнатаётганда бизларга оқ йўл тилашди. Ғалаба билан қайтинглар -- Герман Геринг, Йозеф Геббельс, Генрих Гиммлер, Иоахим Риббентроп, Адольф Гитлерни тириклайин тутинглар, деб наказ беришди. Биз уларнинг наказини Сталинград фронтида гитлерчилар армиясининг «суянган тоғи», «кураги ерга тегмаган» деб ном олган генерал-фельдмаршал Фридрих фон Паулюсни асирга туширишдан бошладик.
@generalsovuq

Ўзбек генерал-майори
Собиржон Охунжонов

94-алоҳида ўзбек ўқчи бригадасининг оператив бўлими бошлиғининг собиқ ёрдамчиси, алоҳида автоматчилар ротасининг собиқ командири Собиржон Охунжонов ҳам оддий курсантликдан генерал-майор даражасига кўтарилган. Ўзбекистон ССР граждан мудофааси штаби бошлиғи лавозимида ишлаган генерал-майор Собиржон Охунжонов Сталинграддан то Прагагача жанг қилиб боради.
Бригада командири Собиржон Охунжонов, 1942 йил октябрь-ноябрь ойларида Москва мудофаа линиясида жанговар топшириқларни муваффақиятли бажариб, 12-эшолонда Сталинград фронтига келади. 1942 йил 19 ноябридан эътиборан Сталинград, Волга ва Дон дарёлари ўртасида бўлган шиддатли жангларда иштрок этади. Собиржон Охунжоновнинг Бригадаси Серафимович плацдармидан жанг бошлаб, Рубашкино, Селивановская, Морозовск, Глубокий, Шахтинск-Каменск, Луганск шаҳарларини озод қилишда қатнашади.
@generalsovuq

Ikkinchi jaxon urushi 12daqiqa ichida batafsil va qisqa
https://t.me/ikkinchi_jahon_urushi_tarix

#Eng_yaxshi_video
#Mening_dõppim
#56_Ishtirokchi

Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti 1-kurs talabasi Sardor Rahimov

📥 Ijodiy ishlaringizni ↙️
@Volontyorr 👈 profiliga joʻnating! 📲💻🤗

Bizning kanal ⏬
https://t.me/joinchat/Rh3jMbLGDP0gw2Wg

Ovoz berishda koʻmaklashasiz degan umiddaman! 🙋‍♂😊

🎥 Videodars
📖 Tarix
ℹ️ Amir Temurning o‘limi
📀 sig‘imi | 29,1 MB
🎞 davomiyligi | 04:52
💾 Formati | MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

🎥 Videodars
🏟 Tarix
ℹ️ Sohibqiron Amir Temur uzugi
📀 Sig‘imi: 29,0 MB
🎞 Davomiyligi: 04:55:
💾 Formati: MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

🎥 Videodars
🏟 Tarix
ℹ️ Qunduzcha jangi. Amir Temur va To‘xtamishxon
📀 Sig‘imi: 43,6 MB
🎞 Davomiyligi: 04:44
💾 Formati: MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

🎥 Videodars
🏟 Tarix
ℹ️ Amir Temur yo‘q qilib tashlagan Ko‘k O‘rda
📀 Sig‘imi: 29,8 MB
🎞 Davomiyligi: 04:38
💾 Formati: MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

🎥 Videodars
🏟 Tarix
ℹ️ Loy jangi. Amir Temur va Ilyosxo‘ja
📀 Sig‘imi: 40,3 MB
🎞 Davomiyligi: 04:47
💾 Formati: MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

🎥 Videodars
🏟 Tarix
ℹ️ To‘xtamishxon - sodiq va sobiq shogird
📀 Sig‘imi: 33,3 MB
🎞 Davomiyligi: 04:56
💾 Formati: MP4
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
➣Yaqinlarga tarqating!
➫ Dilmurod Ikromov kanaliga ulanish 👇
➥ @Pedagoks
https://t.me/joinchat/AAAAAE2qy4mlZG4jHz4uDA

Ushbu videorolikdagi maʼlumotlar Turkiyaning “TRT Diyanet” telekanalida jahon tarixidagi eng muhim janglardan biri boʻlgan - Anqara jangi haqida maxsus hujjatli filmdan olingan.

​​#ANQARA_JANGI ⚔🛡:
1402-yil 20-iyulda boshlandi.

🔢 Qoʻshinlar soni:
1) Amir Temur - 200.000;
2) Boyazid "Yildirim"- 160.000;
"yashin, chaqmoq"

#Qoʻshin_joylashuvi:
‼️ Sohibqiron Amir Temur qoʻshinida:
1⃣ Markazda - Amir Temur (oʻzi);
2⃣ Oʻng qanot [burongʻor]da - 3-oʻgʻli Mironshoh va Amir Shayx Nurakiy;
3⃣ Soʻl/chap qanot [juvongʻor]da - Shohmurod va Shohmalik;
4⃣ Qanotlar zaxirasi [qanbul]da - zaxiradagi otliq qoʻshinlar;
5⃣ markazda Amir Temurning 30 ta jangovar fili 🐘 boʻlgan;

‼️ Sulton Boyazid I "Yildirim" qoʻshinida:
1⃣ Markazda - Boyazid (oʻzi);
2⃣ Oʻng qanotda - Qaynukasi Stefan Lazerevich boshliq Serb va Anatoliya jangchilaridan tuzilgan qoʻshin;
3⃣ Soʻl/chap qanotda - toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabey;
4⃣ Zaxirada - oʻgʻillari Muso, Iso, Mustafo.

Stefan Lazarevich qoʻshinlari Amir Temurning soʻl/chap qanot qoʻshinini chekinishga majbur qiladi. Zaxiradagi Mahmud Sulton boshliq qoʻshin yordamga keladi va serblarni chekinishga majbur qilgan. Bu otliq qoʻshinlarga Turk sultonining "yanichar"lari ham bas kelolmadi. Bundan foydalangan Amir Temur zaxiradagi otliq qoʻshinini jangga kiritdi. Jang 3⃣ kun davom etadi. Boyazid I qurshovga tushib qoladi. U zoʻrgʻa qurshovdan chiqib qochadi, lekin uni Mirzo Muhammad Sulton asirga olib bobosi - Amir Temur huzuriga olib keladi.

✍ Sardor Samarqandiy Vatan tarixi (1993) darsligi asosida tayyorladi.

Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz 👇
Telegram | Instagram | Facebook | You Tube