برگرفته از اوستایی (daēuua-) و پارسی میانه (dēw)، به چَمِ موجود مینویِ زیانکار؛ واژه‌ای ایرانی که در باورهای کهن از ایزدانِ طردشده به نیروهای اهریمنی دگرگون شد و در داستان‌های ایران، از جمله شاهنامه، جایگاهی برجسته یافت.

برگرفته از پارسی میانه (mizd)، به چَمِ چیزی که در برابر کار یا کوشش داده می‌شود؛ واژه‌ای ایرانی برای پاداشِ یک خدمت، به‌ویژه در جایی که به‌جای واژهٔ عربیِ «انعام» بتوان از آن بهره برد.

برگرفته از پارسی میانه (baxt)، به چَمِ سهم و بهره‌ای که به کسی می‌رسد؛ واژه‌ای ایرانی برای سرنوشت و اقبالی که می‌تواند نیک یا بد باشد.

برگرفته از پارسی میانه (andōh)، به چَمِ رنج و گرفتگیِ دل؛ واژه‌ای ایرانی برای بیانِ سنگینیِ جان پس از جدایی و از دست دادن، به‌جای واژهٔ عربیِ «غم».

برگرفته از پارسی میانه (wāzīg)، از ریشهٔ ایرانیِ کهن *waz- به چَمِ جنبیدن و بازی کردن؛ واژه‌ای دیرینه برای سرگرمی و بازی که می‌تواند به‌جای وام‌واژهٔ انگلیسیِ «گیم» به کار رود.

ساخته‌شده در فارسی نو از «کاستن» و پسوند «ـی»، به چَمِ کمبود یا نارسایی؛ واژه‌ای فارسی برای نامیدنِ چیزی که از اندازه یا خواستِ ما کمتر است، بی‌آنکه آن را یکسره بی‌ارزش بدانیم.

برساخته از دو واژهٔ ایرانیِ کهن‌ریشه: «شاد» (پارسی میانه: šād) و «کام» (پارسی میانه: kām، به چَمِ خواست و مراد؛ و در فارسی به چَمِ خوشی و لذت)، به همراه پسوند «ـی»؛ جایگزینی فارسی برای نامیدنِ خوشی و خرسندیِ ژرف.

برساخته از پیشوند فارسیِ «بی‌» و «جنبش»؛ «جنبش» از پارسی میانه (jumbidan، جنبیدن) و به چَمِ حرکت و تکان خوردن می‌آید. «بی‌جنبشی» برابر فارسیِ «اینرسی» است و می‌تواند برای توصیف ماندن در حالت سکون و دشواریِ آغاز حرکت نیز به کار رود.

ریشه‌دار در ایرانیِ باستان (*wač-، به چَمِ گفتن و برآوردن آوا)؛ واژه‌ای ایرانی برای سرود و خوانندگی که در کاربرد گسترده‌تر، به خودِ هنر موسیقی نیز گفته می‌شود.

برگرفته از پارسی میانه (ruwān)، هم‌ریشه با اوستایی (urvan-)، به چَمِ جان و گوهر ناپیدای آدمی؛ واژه‌ای ایرانی برای آنچه در فارسی امروز گاه «روح» نامیده می‌شود.

برگرفته از پارسی میانه (gyān)، به چَمِ روان، گوهر زندهٔ آدمی و زندگی؛ واژه‌ای ایرانی برای آنچه در فارسی امروز گاه «روح» نامیده می‌شود.

برساخته در فارسی نو از واژه‌های ایرانیِ «دست» (پارسی میانه: dast)، «پا» (پارسی میانه: pāy) و «گیر» (از بنِ گرفتن)، به چَمِ چیزی که انجام کار را دشوار، کند و پردردسر می‌کند.

برگرفته از پارسی میانه (bāmdād)، به چَمِ هنگام آغاز روشنایی روز و پیش از برآمدن خورشید؛ واژه‌ای ریشه‌دار برای نامیدن نخستین بخش روز.

برگرفته از پارسی میانه (abaxšāyišn)، به چَمِ گذشت، آمرزش و چشم‌پوشی از خطای دیگری؛ واژه‌ای ایرانی برای آنچه امروز بیشتر با واژهٔ عربیِ «عفو» بیان می‌کنیم.

برگرفته از پارسی میانه (kēn)، به چَمِ دشمنی، کینه و خون‌خواهی؛ واژه‌ای ایرانی و کهن که در شاهنامه نیز بارها برای دشمنیِ برخاسته از ستم و خون‌خواهی به کار رفته است.

ساخته‌شده در فارسی نو از «گوشه» و «نشین» (از بنِ «نشستن»)، به چَمِ کسی که از هم‌نشینیِ پیوسته با دیگران دوری می‌کند و بیشتر در خلوت می‌ماند؛ واژه‌ای فارسی برای کسی که معمولاً تنها زندگی می‌کند یا از جمع کناره می‌گیرد.