کتاب جبر و مقابله نخستین اثر علمی برجای‌مانده از محمد بن موسی خوارزمی، ریاضی‌دان بزرگ ایرانی در علم حساب و جبر و مقابله است. کتابی که در آغاز قرن سوم هجری به همت و ابتکار این ریاضی‌دان ایرانی‌تبار به زبان عربی تصنیف شده و به فرهنگ رو به گسترش اسلامی رونقی تازه بخشید. استقبال گرم و کم‌سابقه‌ای که در محافل علمی روزگار خوارزمی و مآخذ قرن‌های بعد از وی از این کتاب ریاضی به عمل آمد، مهر تأییدی شد که بر نفاست کتاب و کفایت نویسنده‌اش نقش بست و زمینه نیک‌نامی و جاودانگی نویسنده و نوشته او را در سراسر گیتی فراهم کرد.