پرومتئوس

Forwarded from پروبلماتیکا/problematicaa

⁠ گفتگوهای کتاب پروبلماتیکا
📢نشست دوم: گفتگوی مهسا اسداله‌نژاد با رضا صمیم درباره‌ی کتاب «مواجهات نسلی و ثبات سیاسی»
🗓چهارشنبه، ۸ اردیبهشت‌ماه، ساعت ۲۱

از مقدمه‌ی کتاب:
در این کتاب بر آن نبوده‌ایم که تاریخ سیاسی ایران معاصر را به نگارش درآوریم. پیش از این، تاریخ نگاران گوناگون چنین تاریخی را بارها به نگارش درآورده اند. ما به جای نگارش تاریخ یاده شده برخی رخدادهای به وقوع پیوسته در آن را با هدفی خاص تفسیر کرده‌ایم. با آنکه می‌دانستیم در به وقوع پیوستن این رخدادها عوامل گوناگونی نقش داشته‌اند تفسیرمان از آنها را برجسته کردن نقش یک عامل مشخص انجام داده‌ایم. عاملی که آن را «مواجهات مسئله‌مند نسلی» نام نهاده‌ایم.
کاری که ما در این کتاب کرده‌ایم بیشتر به کار عکاسانی شبیه است که گاه از یک منظره‌ی واحد تصویرهای مختلفی ثبت می‌کنند و با استفاده از برخی ابزارها در هر بار ثبت تصویری یکی از عوامل شکل‌دهنده به آن را پر رنگ جلوه می‌دهند. در همه‌ی عکس‌ها تصویر همان تصویر است ولی هر بار، امر ثابت خود را به نحوی متفاوت بر چشمان بیننده جلوه‌گر می‌کند.
همه ما کم و بیش تصویر ثابتی از تاریخ معاصر ایران در ذهن داریم و برای ما تاریخ معاصر ایران سرشار از فراز و نشیب‌هایی است که رخدادهای مختلفی چون انقلاب مشروطه، جنگ جهانی اول، کودتای رضاخان، جنگ جهانی دوم، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، اصلاحات ارضی در ابتدای دهه‌ی ۱۳۴۰ شمسی، انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ و ... آن را شکل داده‌اند. ما در این کتاب تلاش کرده‌ایم این تاریخ رخدادهای به وقوع‌پیوسته در دل آن را بدون آنکه خللی به تصویر ثابت مذکور وارد کنیم به نحوی متفاوت بر چشمان خواننده جلوه‌گر سازیم. به نظر ما در هر بار جلوه‌گری متفاوت این امکان فراهم می‌شود که بخش‌هایی از واقعیت بر چشمان‌مان پدیدار گردد که تا پیش از این هیچ‌گاه پدیدار نشده بود.
تاریخ‌نگاران معمولا تاریخ را اینگونه روایت نمی‌کنند. آنها در روایت‌های شان از تاریخ تلاش می‌کنند به شکلی سخت‌کوشانه تمام داده‌ها را برای تبیین همه‌ی عواملی که در به وقوع‌پیوستن یک رخداد مشخص نقش ایفا کرده‌اند بررسی کنند. آنها تصویری می‌سازند که شاید اگر تمام عمر به آن خیره بنگریم نتوانیم رابطه‌ی اجزای آن با هم و رابطه‌ی اجزا با کلیت تصویر را به نحوی دریابیم که یاری‌دهنده‌ی دستیابی به یک روایت منسجم از تاریخ باشد.
ما در این کتاب به امکان‌پذیر بودن ارائه‌ی یک روایت منسجم از تاریخ معاصر ایران باور داشته‌ایم و تلاش کرده ایم با تکیه بر یک عامل مشخص این روایت منسجم را بسازیم. در روایت ما عامل مشخص مواجهات مسئله‌مند نسلی است. این عامل آنگونه که در فصل سوم این کتاب شرح داده‌ایم از ابتدای دهه ی ۱۳۴۰ شمسی است که به عاملی اثرگذار در تحولات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران تبدیل می‌شود و از این زمان به بعد است که در تمام رخدادهای برجسته‌ی به وقوع پیوسته نشانی از خود بر جای می‌گذارد. ما با جستجوی پیگیر این نشان در رخدادهای گوناگون به وقوع‌پیوسته در ۵۰ سال اخیر، تلاش کرده‌ایم سهم این عامل را در تصویر کلی‌ای که از تاریخ معاصر ایران در ذهن داریم مشخص کنیم.
بازیگر اصلی صحنه‌ی مواجهات مسئله‌مند نسلی، یعنی همان عامل مشخصی که به میانجی آن روایت‌مان از تاریخ معاصر ایران را ساخته‌ایم، نسل جوانی بوده است که از همان سال‌های ابتدای دهه‌ی ۱۳۴۰ شمسی به «نسل به مثابه واقعیت بالفعل» تبدیل شد. تعداد آنها که در دهه‌ی ۱۳۴۰ شمسی مواجهات نسلی در ایران معاصر را مسئله‌مند کردند در مقایسه با کل جمعیت جوان ایران در آن روزگار، ناچیز بوده است. اما نقش‌آفرینی این بازیگران در رخدادها نشان می‌دهد قلت تعدادشان دلیلی بر مؤثر نبودن کنش‌هاشان نیست. ما نشان داده‌ایم آنها، «کنشگران مؤثر» وقوع رخدادهایی بوده‌اند که در خاطره‌ی جمعی ما از تاریخ معاصر ایران نقش بسته‌اند. اینکه ما در این کتاب به سراغ این گروه قلیل ولی «مؤثر» رفته‌ایم و به کمیت جمعیت جوانی که در مواجهات مسئله‌مند نسلی نقشی ایفا نکرده‌اند ارزش چندانی نبخشیده‌ایم به دلیل جهت‌گیری روش شناختی‌ای است که از ابتدا اتخاذ کرده‌ایم.

💫 پروبلماتیکا/Problematica
🆔 @problematica

1.42K views06:52

اینستاگرام توئیتر نسخه الکترونیکی کتاب