پرومتئوس

یادداشت‌های کوتاه درباره درسگفتار "پرومته معاصر ما"

* یادداشت نخست: چرا تراژدی هنوز مهم است؟

اسپینوزا در مقدمه رساله کوتاه سیاسی‌اش نوشته است: " این عادت فیلسوفان است که شورها و عواطف را به سخره گیرند، خوارشان بشمارند، یا اگر بخواهند غیورتر از بقیه به نظر برسند از آن‌ها ابراز انزجار کنند... آنها بر این باورند حالا که آموخته‌اند چگونه یک طبیعت انسانی به راستی ناموجود را غرق ستایش کنند و این طبیعت انسانی واقعا موجود را به ناسزا گیرند به قله‌های خرد هم دست می‌یابند! واقعیت این است که آن‌ها انسان‌ها را نه آنطور که واقعا هستند بل آنطور که خودشان دوست دارند می‌فهمند". تراژدی در این معنا ضد فلسفه و متنی است که انسان‌ها را نه آنطور که دوست داریم باشند بل آنطور که واقعا هستند به تصویر می‌کشد: انسان تراژدی، انسانی سرشار از دوپارگی‌ها و تناقضات، حسادت‌ها، کینه‌ها، میل‌های ممنوع و انتقام‌جویی‌های ویران‌کننده است. اینها همگی آن بخشی از وجود انسانی‌اند که تراژدی نه تنها انکارشان‌نمی‌کند بلکه فریادشان می‌زند و نشانه‌های وجودشان را در همه به جستجو می‌نشیند.
تراژدی همیشه قیام علیه توهم‌ورزی‌های الهیات سامی و فلسفه‌های غیر رئالیستی از انسان بوده است. در این معنا حتی تراژدی‌های یونان باستان هم توهم‌ستیز و واقع‌گرایند و می‌توانند تا ابد نقش نوعی پادزهر را برای ایده‌ها و اندیشه‌های ایده‌ئالیستی بازی کنند. رئالیسم تراژدی می‌تواند ما را، از طریق مواجهه با وجه هولناک واقعیت، یعنی مرگ، برای زندگی آماده کند. مرگ در تراژدی برای خواننده‌اش هیچ‌وقت نا امیدکننده نیست و هرگز سبب نمی‌شود او متاثر از آن زودتر به نیستی تن بسپارد. مخاطب تراژدی برای بودن ارزشی هستی‌شناختی قائل است و به نبودن تنها در مقام آنتی‌تزی می‌اندیشد که به بودن و به زندگی پویایی می‌بخشد.
تراژدی جدی است و جدیت آن دقیقا از همین واقعیت ناشی می‌شود که ما را به زندگی پیوند می‌زند. و در این معنا در برابر جدیت الهیات و فلسفه قرار می‌گیرد که تلاش‌شان کندن ما از جهان زندگی و فراتر بردن‌مان از آن است. نزاع میان جدیت تراژدی و فلسفه، نزاع میان جدیت امر واقعی و جدیت امر غیر واقعی است. اما برای آنکه می‌خواهد انسان را آنگونه که هست نه آنگونه که باید باشد بشناسد جدیتی از جنس جدیت تراژدی نیاز است. این‌ جدیت، همان جدیتی است که اندیشمندان مدرن به آن تمسک جسته‌اند و به میانجی آن‌ توانسته‌اند پیچیدگی‌های جهان واقعی را درک کنند و به مفهوم درآورند.

اگر خواستید در درسگفتار "پرومته معاصر ما" شرکت کنید برای هماهنگی به این شماره در تلگرام پیام دهید:
۰۹۳۵۱۵۰۲۱۹۸

- این دوره به صورت آنلاین و در چهار جلسه صد و بیست دقیقه‌ای برگزار خواهد شد.
- تاریخ شروع هم چهارشنبه چهاردهم شهریور ساعت نه شب است.

👍19

2.66K viewsReza Samim, edited 15:48