Aorta disseksiyasi – aorta devorining ichki qavati (intima) yirtilib, qon media qavatiga kirishi va soxta kanal (false lumen) hosil qilib tomir devori bo‘ylab tarqalishi

👉 Oddiy qilib aytganda:
Aorta devori ichida “yangi kanal” hosil bo‘lib, qon noto‘g‘ri yo‘ldan oqib ketadi.

Bu juda xavfli, darhol tashxis qo‘yilishi kerak bo‘lgan holat.

Patogenez

Aorta disseksiyasi sabab bo‘lishi mumkin:

Asosiy klinik belgi

Ularning yarmida pilakcha ichida mikroplastik yoki nanoplastik zarrachalar topilgan. Bu zarrachalar asosan polietilen va PVX (polivinilxlorid) dan iborat bo’lib, ular sanoatda qadoqlash va quvurlarda ishlatiladigan materiallar hisoblanadi.

Birinchi ahamiyatli jihati: ushbu bemorlarda keyingi 3 yil ichida yurak xuruji, insult yoki o’lim xavfi 4,5 barobar yuqori ekanligi aniqlangan. Gisto-Patologik tekshiruvlar natijalariga ko’ra, zarrachalar atrofida makrofaglarning faollashuvi, oksidlanish va yallig’lanish jarayonlarining kuchayishi kuzatilgan.

Ikkinchisi: bu endi nazariy masala emas. Inson ateromalarining ichida plastmassa parchalari topilmoqda.

Xo’sh buning mexanizmi qanday? Ehtimol, bu ateroskleroz va pilakni yorilishiga olib keladigan mashxur bo’lgan surunkali qon tomir yallig’lanishi va endoteliy shikastlanishi bog’liq yo’llardir.
!!!

1️⃣Embriologiya (MUHIM!)

Normal holatda:
• O‘ng anterior kardinal vena → vena cava superior
• Chap anterior kardinal vena → regressiya qiladi
• Qoldig‘i → ligamentum of Marshall

PLSVC da:
• Chap anterior kardinal vena regressiya qilmaydi
• U vena cava superior sinistra sifatida saqlanadi

2️⃣Anatomik variantlar

🔹 1-variant (ENG KO‘P ~90%)

PLSVC → Coronary sinus → Right atrium
• Koronar sinus kengaygan bo‘ladi
• Gemodinamik jihatdan zararsiz
• Ko‘pincha tasodifan aniqlanadi

🔹 2-variant (10% gacha)

PLSVC → Left atrium
• To‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki:
• Koronar sinus “unroofed” bo‘lib
• ➜ Right-to-left shunt
• Klinik ahamiyatli (sianoz, paradoksal emboliya)

3️⃣O‘ng SVC bilan munosabati
Holat. Uchrayishi
O‘ng SVC mavjud. ~80–90%
O‘ng SVC yo‘q. ~10–20%
👉 Agar o‘ng SVC bo‘lmasa, barcha yuqori tana venoz qoni PLSVC orqali keladi

4️⃣Klinik ahamiyati

Ko‘pincha:
• Asimptomatik
• Tasodifan aniqlanadi

Ammo MUHIM muammolar:

🔹 Aritmiyalar
• Koronar sinus kengayishi:
• SA tugun
• AV tugun
• His-Purkinje tizimiga yaqin. ➜ supraventrikulyar aritmiyalar

🔹 Intervensiya paytida muammo
• Markaziy venoz kateter
• Pacemaker / ICD
• Ablatsiya

📌 Kateter chapdan pastga tushib ketadi, odatdagidek o‘ng tomonga emas

5️⃣Diagnostika

🫀ECHOKARDIOGRAFIYA

Eng muhim belgi:
• Kengaygan koronar sinus

📌 Bubble test:
• Chap qo‘l venasiga kontrast yuboriladi
• Avval koronar sinus, keyin o‘ng bo‘lmacha to‘ladi
🧲KT yoki MRT
• Anatomiyani aniq ko‘rsatadi
• Jarrohlikdan oldin juda foydali

💉Angiografiya
• Intervensiya paytida aniqlanadi

6️⃣Boshqa nuqsonlar bilan bog‘liqligi

PLSVC ko‘pincha quyidagilar bilan birga keladi:
• ASD
• VSD
• Coarctation of aorta
• Tetralogiya Fallo
• Unroofed coronary sinus