သာသနာတော်၌ အာပတ်ဖြေခြင်းနှင့် ဒေသနာကြားခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ပေးထားသော ရင်းမြစ်များအပေါ် အခြေခံ၍ အောက်ပါအတိုင်း တင်ပြအပ်ပါသည်။

၁။ အာပတ်အမျိုးအစားနှင့် ကုစားနည်း ကွဲပြားပုံ

အာပတ်သည် ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသေသ်၊ ထုလ္လစ္စဉ်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီယ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဗာသိတ ဟူ၍ ၇ ဖုံ (၇ မျိုး) ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ကုစားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားထားပါသည် -

* ဂရုကအာပတ် (အာပတ်ကြီးများ): ပါရာဇိကနှင့် သံဃာဒိသေသ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို သာမန် ဒေသနာပြောခြင်းဖြင့် မကုစားနိုင်ဘဲ ပရိဝါသ်၊ မာနတ် ဆောက်တည်ခြင်း ဟူသော ကြီးလေးသော ကံဖြင့် ဖြေဖျောက်မှ ပြေနိုင်ပါသည်။ (ပါရာဇိက ကျပါက လူထွက်ရပါသည်)။
* လဟုကအာပတ် (အာပတ်ငယ်များ): ထုလ္လစ္စဉ်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီယ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဘာသိတ အာပတ်များ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသနာပြောခြင်း (အာပတ်ဖြေခြင်း) ဟူသော ပေါ့သောကံဖြင့် ဖြေဖျောက်နိုင်ပါသည်။

၂။ လဟုကအာပတ်များအတွက် ဒေသနာပြောခြင်း (အာပတ်ဖြေခြင်း) လုပ်ထုံးလုပ်နည်း

အာပတ်ရှိသော ရဟန်းသည် အခြားရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် ဒေသနာပြော၍ မိမိ၏ အာပတ်ကို ကုစားရပါသည်။

* ပြင်ဆင်မှု: ဒေသနာပြောလိုသူသည် သင်းပိုင်၊ ဧကသီများကို ကောင်းမွန်စွာ ဝတ်ရုံ၍ လက်ကန်တော့တင်ကာ ဆောင့်ကြောင့် ထိုင်ရပါမည်။ ဒေသနာခံသူက ကြီးလျှင် ရှိခိုးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဒေသနာပြောသူက ကြီးလျှင် ရှိမခိုးဘဲ ဒေသနာခံသူဘက်သို့ လှည့်၍ ရိုသေစွာ ပြောရပါသည်။
* ဒေသနာပြောဆိုပုံ (သီတင်းငယ်က သီတင်းကြီးထံ ပြောပုံ):
* ပြောသူ: "အဟံ ဘန္တေ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အာဝိကရောမိ" (အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် သင့်မိသမျှ အာပတ်တို့ကို ထင်စွာ ပြုပါ၏)။
* ခံသူ: "သာဓု သာဓု" (ကောင်းပြီ ကောင်းပြီ)။
* ပြောသူ: "အဟံ ဘန္တေ သမ္ဗဟုလာ နာနာဝတ္ထုကာ သဗ္ဗာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ၊ တာ တုမှ-မူလေ ပဋိဒေသေမိ" (အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် များစွာကုန်သော အမျိုးမျိုး ဝတ္ထုရှိကုန်သော အလုံးစုံကုန်သော အာပတ်တို့သို့ ရောက်ပါပြီ၊ ထိုအာပတ်တို့ကို အရှင်ဘုရား၏ အထံ၌ ပြောပြပါ၏)။
* ခံသူ: "ပဿသိ အာဝုသော တာ အာပတ္တိယော" (ငါ့ရှင် ထိုအာပတ်တို့ကို ရှု၏လော/သိ၏လော)။
* ပြောသူ: "အာမ ဘန္တေ ပဿာမိ" (မှန်ပါ ရှုပါသည်)။
* ခံသူ: "အာယတိံ အာဝုသော သံဝရေယျာသိ" (နောက်နောင်အခါ၌ စောင့်စည်းလော့)။
* ပြောသူ: "သာဓု သုဋ္ဌု ဘန္တေ သံဝရိဿာမိ" (ကောင်းပါပြီ၊ ကောင်းစွာ စောင့်စည်းပါအံ့)။
* သီတင်းကြီးက သီတင်းငယ်ထံ ပြောပုံ: "ဘန္တေ" (အရှင်ဘုရား) အစား "အာဝုသော" (ငါ့ရှင်) ဟု ပြောင်းလဲ သုံးနှုန်းရပါသည်။

၃။ သဘာဂအာပတ် (တူသော အာပတ်) ပြဿနာ

အာပတ်သင့်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုချင်း တူသော အာပတ်ကို "သဘာဂအာပတ်" ဟု ခေါ်ပါသည် (ဥပမာ - ရဟန်းနှစ်ပါးလုံး ညစာစားမိ၍ ပါစိတ်အာပတ် သင့်နေခြင်း)။
* သဘာဂအာပတ် ရှိနေသူ အချင်းချင်း ဒေသနာ မပြောကောင်းပါ။ အကယ်၍ ပြောမိပါက ပြောသည့်အတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ထပ်၍ သင့်သလို၊ ဒေသနာခံသူမှာလည်း ခံယူသည့်အတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် ထပ်၍ သင့်ပါသည်။
* ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သဘာဂအာပတ် မရှိသော အခြားရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် ဒေသနာပြော၍ ကုစားရပါမည်။

၄။ သံဃာဒိသေသ် အာပတ်ကုစားနည်း (ဝုဋ္ဌာနကံ)

သံဃာဒိသေသ်အာပတ်သည် ဂရုကအာပတ်ဖြစ်၍ သံဃာကို အလိုရှိသော ကံဖြင့်သာ ကုစားနိုင်ပါသည်။ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

1. ပရိဝါသ် (Parivasa): အာပတ်သင့်ပြီးနောက် သိလျက်နှင့် ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပါက ဖုံးထားသမျှ ရက်အုန်းအတွက် "ပရိဝါသ်" နေရပါမည်။ အာပတ်ကို တစ်ရက်ဖုံးလျှင် ပရိဝါသ် တစ်ရက်နေရမည် ဖြစ်ပြီး၊ ရက်များစွာ ဖုံးလျှင်လည်း ထိုရက်အရေအတွက်အတိုင်း နေရပါသည်။
2. မာနတ် (Manatta): ပရိဝါသ် ကျင့်သုံးပြီးသော ရဟန်းသည် နောက်ထပ် ၆ ညဉ့်ပတ်လုံး "မာနတ်" ကျင့်ရပါသည်။
3. အဗ္ဘာန် (Abbhan): မာနတ်ကျင့်ပြီးသော ရဟန်းကို "အဗ္ဘာန်" သွင်းရပါသည် (သံဃာ့ဘောင်သို့ ပြန်လည် သွတ်သွင်းခြင်း)။ ဤကိစ္စအတွက် သိမ်တစ်ခုတည်း၌ ရဟန်း အနည်းဆုံး (၂၀) ပါဝင်သော သံဃာအဖွဲ့အစည်း လိုအပ်ပါသည်။ ရဟန်းတစ်ပါး လျော့နေလျှင်သော်မှ အဗ္ဘာန်သွင်း၍ မရနိုင်ပါ၊ သွင်းပေးသော ရဟန်းများလည်း အပြစ်ရှိပါသည်။

၅။ ပါဋိဒေသနီယ အာပတ်ဖြေပုံ

ပါဋိဒေသနီယ အာပတ်သင့်ပါက သာမန် ဒေသနာပြောနည်းမဟုတ်ဘဲ သီးခြား သတ်မှတ်ထားသော စကားရပ်ဖြင့် ပြောဆို ကုစားရပါသည်။
* ဆိုရမည့် စကားရပ်: "ဂါရယှံ အာဝုသော ဓမ္မံ အာပဇ္ဇိံ အသပ္ပါယံ ပါဋိဒေသနီယံ၊ တံ ပဋိဒေသေမိ" (ငါ့ရှင်... ကဲ့ရဲ့ထိုက်သော နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန်အား မလျောက်ပတ်သော ပါဋိဒေသနီယမည်သော အာပတ်သို့ ရောက်ပါပြီ၊ ထိုအာပတ်ကို သီးခြား ပြောပါ၏)။

၆။ အာပတ်ဖြေခြင်း၏ အရေးပါပုံ

* ဉာဏ်မဂ်ဖိုလ် အန္တရာယ်: ရှိနေသော အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း (သိလျက်နှင့် မပြောဘဲနေခြင်း) သည် "သမ္ပဇာန မုသာဝါဒ" ဒုက္ကဋ်အာပတ် ဖြစ်ပြီး ဈာန်မဂ်ဖိုလ်၏ အန္တရာယ်ကို ပြုနိုင်ပါသည်။
* စင်ကြယ်ခြင်း: အာပတ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြောပြ ကုစားလိုက်လျှင် (အာဝီကမ္မ) စိတ်နှလုံး စင်ကြယ်ကာ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ရရန် ချမ်းသာ လွယ်ကူစေပါသည်။
* ဥပုသ်ပြုခြင်း: အာပတ်ရှိနေလျှင် ဒေသနာပြောပြီး စင်ကြယ်မှသာ ဥပုသ်ပြုခွင့်၊ ပါရိသုဒ္ဓိပေးခွင့် ရှိပါသည်။ အာပတ်တန်းလန်းနှင့် ဥပုသ်မပြုကောင်းပါ။

၇။ နိသဂ္ဂိယ အာပတ်ဖြေပုံ

နိသဂ္ဂိယ ပါစိတ်အာပတ်များအတွက်မူ ဒေသနာမကြားမီ သက်ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုပစ္စည်း (ဥပမာ- သင်္ကန်း၊ သပိတ်၊ ရွှေငွေ) ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း (နိသဇ္ဇန) ဝိနည်းကံကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ရပါသည်။ ပစ္စည်းကို မစွန့်ဘဲ ဒေသနာကြားရုံဖြင့် အာပတ်မှ မထနိုင်ပါ။ ရွှေငွေကဲ့သို့သော အရာများကို စွန့်ရာတွင် သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား စွန့်ခွင့်မရဘဲ သံဃာ့အလယ်တွင် စွန့်ရပါသည်။