पेपर क्र.1 सामान्य अध्ययन (GS)

पेपर क्र.2 : CSAT

🎯 स्पष्टीकरण: दरवर्षी १ जून रोजी 'जागतिक दूध दिवस' (World Milk Day) साजरा केला जातो. हा दिवस साजरा करण्याचा मुख्य उद्देश मानवी आहारात दुधाचे असलेले महत्त्व आणि त्याचे फायदे याबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे, तसेच डेअरी क्षेत्राला (दुग्ध व्यवसाय) प्रोत्साहन देणे हा आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: भारतीय जनसंचार संस्थेने (Indian Institute of Mass Communication) मीडिया आणि मनोरंजन क्षेत्रामध्ये तंत्रज्ञानाचा आधुनिक वापर वाढवण्यासाठी नवी दिल्ली येथे आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स (AI) म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता अकादमी सुरू केली आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: तेलंगणाचे मुख्यमंत्री रेवंत रेड्डी यांनी राज्यातील प्रत्येक नागरिकासाठी 'वन स्टॉप मल्टीपर्पज युनिफाइड कार्ड' सुरू करण्याचे निर्देश दिले आहेत.

➠ हे एकच कार्ड असेल, ज्याच्या माध्यमातून सरकारच्या सर्व लोककल्याणकारी योजनांचा लाभ नागरिकांना ट्रॅक करता येईल आणि योजनांचे लाभ खऱ्या व गरजू व्यक्तींपर्यंत पोहोचण्यास मदत होईल.

🎯 स्पष्टीकरण: भारतीय रेल्वेने आपल्या मानव संसाधन (HR) प्रशासकीय कामकाजाला अधिक गतिमान आणि आधुनिक बनवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) वर आधारित असणारे 'चिराग सेंटर' (CHIRAG Center) हैदराबाद येथे लॉंच केले आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: जर्मनीच्या म्युनिक (Munich) शहरात आयोजित केलेल्या ISSF नेमबाजी विश्वचषक २०२६ (ISSF World Cup 2026) स्पर्धेत भारताच्या 'सुरूची इंद्र सिंग' हिने उत्कृष्ट कामगिरी करत महिलांच्या १० मीटर एअर पिस्तूल प्रकारात देशासाठी सुवर्णपदक (Gold Medal) पटकावले आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: छत्तीसगड राज्यामध्ये 'आदर्श शहर समृद्धी योजना' सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचा मुख्य हेतू राज्यातील छोटी शहरे आणि निमशहरी भागांमधील पायाभूत सुविधांचा (Infrastructure) विकास करणे आणि त्यांना आधुनिक बनवणे हा आहे.
➠ छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री विष्णूदेव साय आहेत.

🎯 स्पष्टीकरण: इस्रायलने लेबनॉनमधील एका ९०० वर्षे जुन्या ऐतिहासिक किल्ल्यावर ताबा मिळवला आहे.
➠ इस्रायलची राजधानी जेरुशलेम असून त्याचे चलन 'इस्रायली न्यू शेकेल' आहे.
➠ सध्या तेथील पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू आणि राष्ट्रपती इसाक हरझोग आहेत.

🎯 स्पष्टीकरण: २०३० चे कॉमनवेल्थ गेम्स भारतामध्ये 'अहमदाबाद' येथे आयोजित केले जाणार आहेत. विशेष म्हणजे, या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेत यावेळेस 'योगासन' या खेळाचा एका नवीन खेळाच्या रूपात अधिककृतपणे समावेश करण्यात आला आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: सुमन कल्याणपूर या भारताच्या एक अतिशय प्रसिद्ध आणि ज्येष्ठ गायिका होत्या. यांचे नुकतेच निधन झाले असून त्यांनी संगीत क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले होते.

🎯 स्पष्टीकरण: आयपीएल २०२६ च्या अंतिम सामन्यात 'रॉयल चॅलेंजर्स बेंगळुरू' (RCB) ने 'गुजरात टायटन्स' या संघाचा पराभव करून IPL 2026 चे विजेतेपद (Title) आपल्या नावावर केले आहे.

GR दिनांक - 01 जून 2026

🎯 स्पष्टीकरण: २ जून २०१४ रोजी तेलंगणा आंध्र प्रदेशपासून वेगळे होऊन नवीन राज्य बनले होते.
➠ याशिवाय, २ जून रोजी आंतरराष्ट्रीय वेश्याव्यवसाय कर्मचारी दिवस (International Sex Workers' Day) देखील साजरा केला जातो.

🎯 स्पष्टीकरण: २०२७ मध्ये आयोजित होणाऱ्या ३९ व्या राष्ट्रीय खेळांचे यजमानपद मेघालय राज्याला मिळाले आहे.
🎯 मेघालयशी संबंधित महत्त्वाचे मुद्दे:
➠ मेघालयने 'गारो' आणि 'खासी' या भाषांना अधिकृत राज्यभाषेचा दर्जा दिला असून इयत्ता पहिलीपर्यंत या भाषा अनिवार्य केल्या आहेत.
➠ मेघालयमधील जगप्रसिद्ध 'लिव्हिंग रूट ब्रिज' (Living Root Bridge / जेबथ जड पूल) याला युनेस्कोने (UNESCO) जागतिक वारसा स्थळ म्हणून नामांकित व संरक्षित केले आहे.
➠ दुर्गम भागात हाय-स्पीड इंटरनेट पोहोचवण्यासाठी मेघालयने 'स्टारलिंक इंडिया'सोबत भागीदारी केली आहे. मेघालयची राजधानी शिलाँग असून मुख्यमंत्री कॉनराड संगमा आहेत.

🎯 स्पष्टीकरण: तामिळनाडूचे शेतकरी 'वल्लवन' यांना जमिनीच्या आरोग्यासाठी केलेल्या उत्कृष्ट कार्याबद्दल FAO कडून 'सॉइल फार्मर हिरो' घोषित करण्यात आले आहे.
➠ त्यांनी बहु-पिक पद्धती (Multi-cropping) आणि वृक्ष-आधारित कृषी पद्धतीचा अवलंब करून जमिनीची सुपीकता सुधारली.
➠ तसेच २०२४-२५ मध्ये गुजरातला मागे टाकत तामिळनाडू भारताचा सर्वोच्च कापड निर्यातदार देश बनला आहे.

🎯 स्पष्टीकरण:
➠ क्रमवारी: या क्रीडा स्पर्धेत गुणतालिकेत चीन (China) पहिल्या स्थानावर राहिला, तर भारताने (India) दमदार कामगिरी करत दुसरे (2nd) स्थान मिळवले आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: भारत आणि ओमान या दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय व्यापार, गुंतवणूक आणि आर्थिक संबंध मजबूत करण्यासाठी व्यापक आर्थिक भागीदारी करार (CEPA) अधिकृतपणे लागू करण्यात आला आहे.
🎯 ओमानबद्दल माहिती:
➠ ओमान हा मध्यपूर्वेतील (Middle East) एक महत्त्वाचा देश असून त्याची राजधानी मस्कत (Muscat) आहे. ओमानचे अधिकृत चलन ओमानी रियाल (Omani Rial)

🎯 स्पष्टीकरण: शांग्री-ला डायलॉग ही आशिया खंडातील एक अत्यंत महत्त्वाची वार्षिक आंतरराष्ट्रीय संरक्षण आणि सुरक्षा शिखर परिषद आहे.
➠ आयोजन: ही परिषद सिंगापूरमधील प्रसिद्ध 'शांग्री-ला'充 हॉटेलमध्ये आयोजित केली जाते, म्हणूनच या परिषदेला 'शांग्री-ला डायलॉग' असे नाव देण्यात आले आहे.
🎯 सिंगापूरबद्दल अतिरिक्त माहिती:
➠ राजधानी: सिंगापूर सिटी,
➠ चलन: सिंगापूर डॉलर,
➠ पंतप्रधान: लॉरेन्स वोंग

🎯 स्पष्टीकरण:
➠ पहिला देश: १६ वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडियावर बंदी घालणारा जगातील पहिला देश ऑस्ट्रेलिया आहे. ऑस्ट्रेलियानंतर इंडोनेशियाने देखील अशी बंदी लागू केली होती आणि आता मलेशियाने ही घोषणा केली आहे.
🎯 मलेशियाबद्दल माहिती:
➠ मलेशिया राजधानी: क्वालालंपूर
➠ चलन: मलेशियन रिंगिट (Malaysian Ringgit)

🎯 स्पष्टीकरण: दुग्धजन्य पदार्थांच्या उत्पादनाला मोठी चालना देण्यासाठी जगातील सर्वात मोठा दही उत्पादन कारखाना (Plant) कोलकाता येथे स्थापन केला जाणार आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: सायकल हे एक असे साधन आहे ज्यामुळे आरोग्याला आणि पर्यावरणाला दोन्हीलाही मोठा फायदा होतो.
➠ सायकल चालवण्याचे महत्त्व आणि त्याचे फायदे अधोरेखित करण्यासाठी दरवर्षी ३ जून रोजी 'जागतिक सायकल दिन' साजरा केला जातो.

🎯 स्पष्टीकरण: तंबाखू नियंत्रणासाठी केलेल्या उत्कृष्ट कामगिरीबद्दल राजस्थान राज्याच्या वैद्यकीय व आरोग्य विभागाला जागतिक आरोग्य संघटनेचा (WHO) दक्षिण-पूर्व आशिया क्षेत्रासाठीचा हा पुरस्कार मिळाला आहे.
➠ राजस्थान राजधानी: जयपूर, मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा & राज्यपाल हरिभाऊ बागडे

🎯 स्पष्टीकरण: तरुण चौधरी यांची भारतीय हवाई दलाच्या केंद्रीय वायू कमान प्रमुखपदी नियुक्ती झाली आहे.
➠ तसेच, विनीत मॅकार्थी हे अंदमान आणि निकोबार कमानचे कमांडर-इन-चीफ बनले आहेत,
➠ तर कृष्णा स्वामीनाथन हे नवीन नौसेना प्रमुख बनले आहेत.

🎯 स्पष्टीकरण: हवेतून पृष्ठभागावर/जमिनीवर मारा करणाऱ्या संपूर्ण स्वदेशी क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी ओडिसाच्या चांदीपूर येथील 'इंटीग्रेटेड टेस्टिंग' (ITR) मध्ये घेण्यात आली.
➠ ओडिसामध्ये भारताचे सर्वात मोठे खाऱ्या पाण्याचे सरोवर 'चिल्का लेक' देखील स्थित आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: आयसीआयसीआय बँकेने गिफ्ट सिटीमधील एनआरआय (NRI) ग्राहकांसाठी विशेष 'यूएस डॉलर डेबिट कार्ड' लाँच केले आहे.
➠ याशिवाय, नुकतेच 'माय बिझनेस क्यूआर' एचडीएफसी बँकेने तर अग्निवीरांसाठी बिना गॅरंटी ४ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जाची घोषणा SBI ने केली आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: आव्याना मेहता, एरियाना अग्रवाल आणि विवान छापछरिया या तिघांनी मिळून एकत्रितपणे 'अर्थ प्राईज २०२६' जिंकला आहे.
➠ पर्यावरण संवर्धन आणि शाश्वत विकासासाठीच्या नाविन्यपूर्ण प्रयत्नांसाठी हा पुरस्कार दिला जातो.

🎯 स्पष्टीकरण: नीती आयोगाने जाहीर केलेल्या शैक्षणिक गुणवत्ता अहवाल २०२६ मध्ये पंजाब राज्याने शालेय शिक्षण क्षेत्रात देशात प्रथम स्थान मिळवले आहे.
➠ पंजाबला 'भारताचे गव्हाचे कोठार' असे म्हटले जाते.
➠ पंजाबचे मुख्यमंत्री भगवंत मान आणि राज्यपाल गुलाबचंद कटारिया आहेत.

🎯 स्पष्टीकरण: सौदी अरेबिया सरकारने हज यात्रेच्या उत्तम नियोजनासाठी आणि उत्कृष्ट समन्वयासाठी भारत देशाला सर्वोच्च 'लब्बैतूम पुरस्कार' आणि इतर एका पुरस्काराने सन्मानित केले आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: एमएसएमई (MSMEs - सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग) क्षेत्राला पाठबळ आणि प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रसिद्ध ई-कॉमर्स कंपनी 'Meesho' ने मुंबई स्टॉक एक्स्चेंजसोबत भागीदारी करून 'प्रोजेक्ट शिखर' लाँच केला आहे.

🎯 स्पष्टीकरण: ➠ या ५ नवीन न्यायाधीशांच्या नियुक्तीनंतर आता सर्वोच्च न्यायालयातील एकूण न्यायाधीशांची संख्या ३७ झाली आहे.

🛑 रामसर महत्त्वाच्या माहिती

🛑भारतातील प्रमुख राज्यांतील रामसर स्थळे

🛑एकूण भारतीय रामसर स्थळे - 100

🛑क्षेत्रफळानुसार भारतातील सर्वात मोठी रामसर स्थळे

🛑जगात भारताचा तिसरा क्रमांक लागतो