💡 عرضه جهانی موبایل به پایین‌ترین سطح در ۱۴ سال اخیر رسید

عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به کمترین میزان در ۱۴ سال گذشته رسیده و در مقایسه با بازه مشابه سال گذشته، کاهشی ۲۰ درصدی تجربه کرده است.

این افت تقاضا در بازار ایران هم تحت‌تأثیر جهش سرسام‌آور قیمت‌ها با شدتی بیشتر احساس می‌شود و بازار را در رکودی عمیق فرو برده است؛ موضوعی که پیش‌تر در راهنمای تصمیم‌گیری برای خرید یا تعمیر گوشی در نوشدارو به آن پرداختیم.

بر اساس گزارش مؤسسه تحقیقاتی «کانترپوینت»، عواملی چون بحران تأمین حافظه رم، کمبود قطعات و افزایش هزینه‌های تولید دلیل اصلی افت فروش جهانی است.
این گزارش نکته قابل‌توجه دیگری را هم آشکار کرده:

کاربران دستگاه‌های خود را «طولانی‌تر از حد انتظار» نگه می‌دارند؛ چون کیفیت ساخت گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده به بلوغ رسیده و تمایز چشمگیری میان مدل‌ها احساس نمی‌شود. حتی در گوشی‌های رده‌بالا و پرچمدار هم بهبود چشمگیری که کاربر را به تعویض دستگاه ترغیب کند، کمتر دیده می‌شود.

این رکود فراگیر، رهبران بازار را هم بی‌نصیب نگذاشته است؛ به‌طوری که اپل و سامسونگ هم (به‌ترتیب با ۲۳ و ۲۲ درصد سهم از بازار) با وجود صدرنشینی در این فهرست، با افت فروش سالانه مواجه شده‌اند.

▪️ ریسک پنهان نگهداری طولانی‌مدت گوشی

این تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، گذشته از ابعاد اقتصادی، یک چالش امنیتی جدی می‌سازد. وقتی کاربران گوشی‌های خود را برای سالیان سال تعویض نمی‌کنند، دستگاه‌ها دیر یا زود وارد مرحله‌ی «پایان پشتیبانی نرم‌افزاری» می‌شوند.

با توقف انتشار به‌روزرسانی‌های سیستم‌عامل و پچ‌های امنیتی، حفره‌های کشف‌شده بدون ترمیم باقی می‌مانند و دستگاه‌ در برابر بدافزارها و حملات سایبری بی‌دفاع می‌شود.

آگاهی از وضعیت پشتیبانی امنیتی گوشی‌های هوشمند و آپدیت منظم سیستم عامل در کاهش این خطرات به شما کمک می‌کند.

✍️ یونس مرادی

#امنیت_در_تلفن_هوشمند
#خبر_و_تحلیل

برای دریافت اخبار بیشتر درباره‌ی امنیت تلفن‌های هوشمند، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 اصلاح نقص SlugFest در npm؛ راه انتشار نسخه‌ی آلوده بدون سرقت رمز بسته شد

برای آلوده‌کردن یک بسته نرم‌افزاری، همیشه لازم نیست هکر رمز یا توکن توسعه‌دهنده را بدزدد. گاهی با یک اشتباه کوچک در تشخیص اینکه مخزن واقعاً متعلق به چه کسی است، راه انتشار نسخه آلوده باز می‌شود.

همین اتفاق در npm افتاده بود. به خاطر نقصی به نام SlugFest، اگر نام قدیمی یک مخزن گیت‌هاب آزاد می‌شد و فرد دیگری آن را می‌گرفت، npm در برخی سناریوها همچنان‌ به آن اعتماد می‌کرد. پژوهشگران می‌گویند بیش از ۱۵۰۰ بسته با مجموع بیش از ۱۰ میلیون بار دانلود در برابر این روش آسیب‌پذیر بودند. حالا گیت‌هاب این مسیر را محدود کرده و برای تنظیمات تازه‌ی «Trusted Publishing»، مهلت ۴۸ ساعته گذاشته است.

اگر برنامه‌نویس هستید، با npm و گیت‌هاب کار می‌کنید و پکیج نگه می‌دارید، این مطلب نوشدارو برای شماست؛ در ادامه توضیح داده‌ایم SlugFest چطور کار می‌کرد، راه سوءاستفاده چطور بسته شد و چه تنظیماتی را بهتر است همین حالا بررسی کنید.

▪️مهاجم چطور صاحب «اعتماد» یک مخزن دیگر می‌شد؟

هر مخزن در گیت‌هاب نشانی‌ای به شکل owner/repository دارد که به آن اسلاگ (Slug) می‌گویند. این نشانی دائمی نیست. اگر مالک، مخزن را حذف کند یا نامش را تغییر دهد، ممکن است شخص دیگری همان نام آزادشده را برای خودش بردارد.
مشکل SlugFest از همین‌جا شروع می‌شد.

این روش حمله شبیه قفلی بود که فقط نشانی خانه را بررسی می‌کرد، نه هویت صاحب را. وقتی صاحب قبلی از خانه می‌رفت، هر کس آن نشانی را تصاحب می‌کرد، می‌توانست با همان اعتماد قبلی وارد خانه شود.

گیت‌هاب در کنار اسلاگ، برای هر مخزن یک شناسه عددی دائمی هم می‌سازد که با تغییر نام یا انتقال مخزن عوض نمی‌شود. اما npm تا پیش از نخستین انتشار موفق، رابطه اعتماد را فقط با اسلاگ و نام فایل گردش کار (Workflow) می‌سنجید و شناسه دائمی مخزن را ثبت نمی‌کرد.
در نتیجه، اگر مخزنِ متصل به یک بسته پیش از نخستین انتشار تغییر نام می‌داد، منتقل یا حذف می‌شد، مهاجم می‌توانست اسلاگ آزادشده را تصاحب کند، مخزنی تازه با همان نشانی بسازد و از گیت‌هاب یک توکن معتبر OIDC بگیرد.

مشکل اصلی همین‌جا بود: npm نام مخزن و فایل گردش کار را مطابق تنظیمات قبلی می‌دید و ممکن بود مجوز موقت انتشار صادر کند؛ بی‌آنکه حساب گیت‌هاب یا npm مالک اصلی هک شده باشد.

▪️انتشار قابل‌اعتماد npm چیست؟

تا پیش از این، انتشار بسته‌ها معمولاً به یک توکن دائمی نیاز داشت؛ کلیدی که در تنظیمات سیستم توسعه و انتشار ذخیره می‌شد. اگر این توکن از طریق فایل تنظیمات یا گزارش اجرای برنامه لو می‌رفت، مهاجم می‌توانست از آن برای انتشار نسخه آلوده استفاده کند.
قابلیت «انتشار قابل‌اعتماد» (Trusted Publishing) برای کم کردن همین خطر ساخته شد. در این روش، سرویس‌هایی مثل GitHub Actions دیگر کلید دائمی نگه نمی‌دارند و برای هر بار انتشار، یک اعتبارنامه کوتاه‌عمر بر پایه OpenID Connect (یا OIDC) دریافت می‌کنند. این مجوز فقط برای همان فرایند انتشار معتبر است و پس از مدت کوتاهی از کار می‌افتد.

➕ نوشدارو پلاس

انتشار قابل‌اعتماد را می‌توان به مجوزی یک‌بارمصرف تشبیه کرد. به‌جای آنکه یک کلید دائمی در اختیار سیستم انتشار باشد، برای هر اجرای تأییدشده مجوزی موقت صادر می‌شود که پس از انجام همان کار، دیگر به کار نمی‌آید.

▪️چگونه راه سوءاستفاده بسته شد؟

طبق تغییری که از ۱۰ مهر اعمال شده، هر پیکربندی تازه از بسته‌ی منتشر شده، فقط ۴۸ ساعت فرصت دارد تا نخستین انتشار موفق خود را انجام دهد.
با نخستین انتشار، «رابطه اعتماد» به شناسه تغییرناپذیر مخزن گره می‌خورد و دیگر منقضی نمی‌شود. اگر هویت مخزن یا پروژه تغییر کند، باید رابطه اعتماد تازه‌ای ساخته شود و مهلت ۴۸ ساعته از نو آغاز می‌شود.

ان‌پی‌ام همچنین توکن‌هایی را که از رویداد issue_comment در گیت‌هاب اکشن صادر شده باشند، برای انتشار قابل‌اعتماد نمی‌پذیرد. گردش‌های کاری‌ای که از این رویداد استفاده می‌کنند، باید به رویدادهای مجاز مانند push، release یا workflow_dispatch منتقل شوند.
اگر یک پیکربندی بعد از ۴۸ ساعت منقضی شود، از صفحه تنظیمات حذف نمی‌شود؛ اما دیگر اجازه انتشار ندارد و برای فعال‌شدن دوباره باید از نو ساخته شود.

▪️نگهدارندگان بسته‌ها چه چیزهایی را بررسی کنند؟

این تغییر جدید، فرصت سوءاستفاده را برای مهاجمان بسیار کوتاه‌تر می‌کند، اما به‌طور خودکار برای مخزن‌های قدیمی فعال نمی‌شود. به همین دلیل، اگر از نگهدارندگان بسته‌های npm هستید، این موارد را بررسی کنید:

• در تنظیمات بسته، بخش Trusted Publisher را بازبینی کنید.
• مطمئن شوید اسلاگ ثبت‌شده هنوز به مخزنی می‌رسد که تحت کنترل شماست.
• اگر مخزن تغییر نام داده، منتقل یا حذف شده است، اتصال قبلی را پاک کنید.
• پیکربندی جدید را با نشانی فعلی بسازید و ظرف ۴۸ ساعت نخستین انتشار را انجام دهید.
• انتشارهای اخیر بسته را برای یافتن نسخه‌های ناشناس یا غیرمنتظره بررسی کنید.
• اگر گردش کاری از issue_comment استفاده می‌کند، آن را به رویدادی مجاز منتقل کنید.
• پس از حذف یا انتقال هر مخزن، اتصال Trusted Publishing آن را هم پاک کنید.

▪️ در پایان

ریشه نقص SlugFest در خودِ فناوری OIDC نبود؛ مشکل از آنجا شکل گرفت که اعتماد در ابتدا به نامی واگذارشدنی گره خورده بود، نه به شناسه دائمی مخزن.
توکن‌های کوتاه‌عمر خطر سرقت کلیدهای ثابت را کم می‌کنند، اما امنیت تنها به عمر کوتاه توکن وابسته نیست. سیستم باید مطمئن باشد که مجوز را دقیقاً برای همان مخزنی صادر می‌کند که از ابتدا به آن اعتماد شده بود.

مهلت ۴۸ ساعته npm فرصت سوءاستفاده را محدود کرده است؛ اما برای توسعه‌دهندگان یک قاعده ساده باقی می‌ماند: وقتی مخزنی را حذف یا منتقل می‌کنید، یا نامش را تغییر می‌دهید، اتصال‌ها و مجوزهای امنیتی قدیمی آن را هم فراموش نکنید.

⛓ لینک دسترسی به این مطلب در سایت نوشدارو

✍️ هوشیار ذوالفقارنسب

#کسب_و_کار_آنلاین
#خبر_و_تحلیل
#مبانی_امنیت

برای خواندن مطالب جذاب و کاربردی در حوزه‌ی امنیت، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 حتی به چشمات هم اعتماد نکن!

💡 @NooshDaroo_web

💡 واتساپ «تماس مهمان» را معرفی کرد؛ ورود به تماس بدون حساب و نصب برنامه

شرکت «متا» روز گذشته از ارائه قابلیت جدیدی به نام «تماس مهمان» (Guest Calling) در پیام‌رسان واتساپ خبر داده است. این ویژگی به افرادی که حساب کاربری واتساپ ندارند اجازه می‌دهد بدون نیاز به ثبت‌نام یا نصب اپلیکیشن، از طریق مرورگر رایانه وارد تماس صوتی یا تصویری این پلتفرم شوند.

این قابلیت شباهت زیادی به ویژگی تماس فیس‌تایم (FaceTime) اپل دارد که که پیوستن به تماس را بدون حساب کاربری یا دستگاه اپل ممکن می‌کند.

▪️ تماس مهمان واتساپ چگونه کار می‌کند؟

فقط فردی که حساب واتساپ دارد می‌تواند لینک تماس بسازد. میزبان باید وارد بخش تماس‌ها (Calls) شود، روی علامت «+» بزند و پس از ساخت لینک، آن را برای افراد موردنظر بفرستد.

مهمان لینک را در مرورگر رایانه باز می‌کند، نامش را می‌نویسد و وارد اتاق انتظار می‌شود. تماس تنها پس از تأیید میزبان آغاز خواهد شد؛ بنابراین داشتن لینک به‌تنهایی برای ورود کافی نیست.

از این روش می‌توان برای تماس‌های دونفره یا گروهی با حداکثر ۳۲ شرکت‌کننده استفاده کرد. واتساپ می‌گوید تماس‌های مهمان رایگان، بدون محدودیت زمانی و مانند تماس‌های عادی این پیام‌رسان دارای رمزنگاری سرتاسری هستند.

▪️ محدودیت‌ها و امکانات تماس مهمان

افرادی که بدون حساب وارد تماس می‌شوند، می‌توانند صفحه رایانه خود را به اشتراک بگذارند، با ایموجی واکنش نشان دهند و برای درخواست نوبت صحبت دستشان را بالا ببرند.

در مقابل، مهمانان:

• شماره تلفن سایر افراد حاضر در تماس را نمی‌بینند
• امکان فرستادن پیام متنی ندارند
• نمی‌توانند شخص دیگری را مستقیماً به تماس اضافه کنند
• بدون تأیید میزبان وارد تماس نمی‌شوند
• میزبان می‌تواند در هر زمان آن‌ها را از تماس خارج کند

این قابلیت برای موقعیت‌های روزمره‌ی زیادی کاربرد دارد. مثلاً جلسه کاری با مشتری‌ که واتساپ ندارد، تماس خانوادگی با یکی از بستگان که نمی‌خواهد حساب تازه بسازد یا گفت‌وگو با فردی که نمی‌خواهد فقط برای شرکت در یک تماس، شماره تلفنش را در واتساپ ثبت و حساب تازه‌ای ایجاد کند.

▪️ قبل از استفاده از حالت مهمان به چه چیزهایی توجه کنیم؟

واتساپ می‌گوید رمزنگاری سرتاسری مانع شنیدن محتوای تماس از سوی افراد بیرون از آن، از جمله واتساپ و متا، می‌شود؛ اما جلوی ضبط مکالمه توسط حاضران یا دیده‌شدن اطلاعاتی را که خودتان نمایش می‌دهید، نمی‌گیرد.

اگر میزبان تماس هستید:

• فقط کسانی را تأیید کنید که منتظر حضورشان هستید و هویتشان برایتان روشن است. اگر دعوت را در گروه یا جای عمومی منتشر کرده‌اید، احتمال درخواست افراد ناشناس برای ورود بیشتر است. در این حالت هنگام تأیید دقت بیشتری به خرج دهید.

• پیش از اشتراک‌گذاری صفحه‌نمایش در جلسه‌ای که مهمان دارد، اعلان‌ها و پنجره‌های باز را بررسی کنید تا اطلاعات خصوصی ناخواسته دیده نشود.

اگر به تماس مهمان دعوت شده‌اید:

• دعوت را فقط از فرستنده‌ای بپذیرید که می‌شناسید و منتظر تماسش هستید

• اگر دعوت شما را به صفحه‌ای در مرورگر می‌برد، پیش از وارد کردن هر اطلاعاتی نشانی صفحه را بررسی کنید

• اگر از شما رمز، کد تأیید یا اطلاعات بانکی خواسته شد، ادامه ندهید. پیوستن به تماس مهمان به چنین اطلاعاتی نیاز ندارد.

واتساپ اعلام کرده است تا پایان سال ۲۰۲۶ افزونه‌ای برای تقویم گوگل و Outlook منتشر می‌کند. کاربران با نصب این افزونه می‌توانند مستقیماً در تقویم خود لینک تماس واتساپ بسازند و آن را به دعوت‌نامه جلسه اضافه کنند.

✍️ یونس مرادی

#خبر_و_تحلیل
#ابزارها_و_افزونه_ها

برای اطلاع از جدیدترین امکانات پلتفرم‌های کاربردی، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 شکایت از سازنده چت‌جی‌پی‌تی: این دستیار هوشمند برای فرزندان شما امن نیست

بسیاری از نوجوانان برای حل تمرین، یافتن اطلاعات یا حتی صحبت درباره مشکلاتشان سراغ چت‌جی‌پی‌تی می‌روند؛ اما هشت ایالت آمریکا می‌گویند این ابزار شاید به‌اندازه‌ای که سازنده‌اش ادعا می‌کند برای کاربران کم‌سن‌وسال امن نباشد.

این ایالت‌ها در روز گذشته شکایت‌های جداگانه‌ای علیه OpenAI ثبت کردند و مدعی شدند شرکت، خطرهای احتمالی محصولش را دست‌کم گرفته و والدین را درباره ایمنی آن گمراه کرده است.

براساس دادخواست‌ها، پاسخ‌های بیش از حد موافق و صمیمی چت‌جی‌پی‌تی ممکن است باورهای هذیانی یا بدبینانه بعضی کاربران آسیب‌پذیر را تشدید کند و یا در موقعیت‌های پزشکی یا بحران‌های روانی، پاسخ‌های خطرناکی ارائه دهد. شاکیان همچنین می‌گویند اتکای بیش از حد به جواب‌های آماده می‌تواند تلاش نوجوان برای فکرکردن و بررسی اطلاعات را کاهش دهد.

این پرونده‌ها به شکایت خانواده‌هایی نیز اشاره می‌کنند که مدعی‌اند گفت‌وگو با چت‌جی‌پی‌تی در خودآزاری، خودکشی یا رفتار خشونت‌آمیز کاربران نقش داشته است؛ اما هنوز حکم قطعی‌ای وجود ندارد که رابطه مستقیم این چت‌بات با چنین اتفاقاتی را ثابت کند.

جمع‌آوری اطلاعات کودکان، ضعف ابزارهای تشخیص سن و نبود رضایت کافی والدین هم از دیگر اتهامات مطرح‌شده‌اند.

▪️ والدین چه کاری می‌توانند انجام دهند؟

هیچ تنظیمی نمی‌تواند احتمال دریافت پاسخ نامناسب را کاملاً از بین ببرد. خانواده‌ها می‌توانند با چند اقدام ساده، خطر را کمتر کنند:

• قابلیت‌های ایمنی چت‌جی‌پی‌تی برای نوجوانان را بشناسید و درباره نحوه استفاده از آن با فرزندتان گفت‌وگو کنید.

• از نوجوان بخواهید اطلاعات شخصی، تصاویر خصوصی و جزئیات مشکلات پزشکی یا روانی خود را با چت‌بات در میان نگذارد. تنظیمات مرتبط را پیشتر در راهنمای حفاظت از اطلاعات در چت‌جی‌پی‌تی توضیح داده‌ایم.

• اگر نوجوان برای تصمیم‌های مهم یا عبور از بحران‌های روحی فقط به چت‌بات تکیه می‌کند، موضوع را جدی بگیرید. وابستگی عاطفی به هوش مصنوعی می‌تواند جای حمایت انسانی را بگیرد؛ در این شرایط از فردی قابل‌اعتماد یا متخصص کمک بگیرید.

این پرونده‌ها هنوز در آغاز راه‌اند و ادعاهای مطرح‌شده در دادگاه اثبات نشده‌اند؛ اما نتیجه آن‌ها می‌تواند حدود مسئولیت شرکت‌های هوش مصنوعی در برابر آسیب‌های احتمالی به نوجوانان را روشن‌تر کند.

✍️ دانیال طبایی

#خبر_و_تحلیل
#راهنمای_والدین

برای محافظت از کودکان و نوجوانان در فضای دیجیتال، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:‌
💡 @NooshDaroo_web

💡قابلیت‌های امنیتی تازه اندروید: گوگل برای مقابله با کلاهبرداری‌های پیامکی و تلفنی دست به کار شد

گوگل مجموعه‌ای از قابلیت‌های تازه را برای مقابله با کلاهبرداری در اندروید معرفی کرده است. این ابزارها پیام‌های مشکوک را تشخیص می‌دهند، جلوی فعال شدن پنهانی انتقال تماس را می‌گیرند و هنگام اشتراک صفحه اطلاعات حساس را پنهان می‌کنند.

▪️ محافظت پیشرفته در پیام‌رسان گوگل

اولین قابلیت «حالت محافظت تقویت‌شده» (Enhanced protection) است که به پیام‌رسان گوگل اضافه می‌شود. فعال‌کردن این تنظیم اختیاری است و گوگل می‌گوید عرضه آن طی هفته‌های آینده آغاز می‌شود.

این قابلیت هنگام گفت‌وگو با فرستنده‌ای که شماره‌اش در مخاطبان کاربر ذخیره نشده، از مدل‌های ابری جمنای برای تحلیل زمینه مکالمه و شناسایی کلاهبرداری‌های پیچیده‌تر استفاده می‌کند. پردازش ابری در بستر «رایانش خصوصی هوش مصنوعی» انجام می‌شود.

طبق توضیح گوگل، داده‌ها در این بستر رمزگذاری می‌شوند و در یک محیط اختصاصی و محافظت‌شده پردازش می‌شوند؛ به ادعای شرکت، محتوای پردازش‌شده حتی در اختیار خود گوگل نیز قرار نمی‌گیرد. البته اگر کاربر پیامی را به‌عنوان هرزنامه گزارش کند، می‌تواند محتوای آن پیام را برای بررسی به گوگل بفرستد.

علاوه بر این، «جمنای نانو» (Gemini Nano) روی دستگاه با استفاده از سیگنال‌های لحظه‌ای وب ارزیابی می‌کند که آیا یک لینک ناشناخته قابل‌اعتماد به نظر می‌رسد یا نه و پیش از بازشدن لینک به کاربر هشدار می‌دهد.

این قابلیت روی سری پیکسل ۱۰، سری گلکسی اس۲۶ سامسونگ، گوشی‌های تاشوی گلکسی زد فلیپ و زد فولد ۸ و چند گوشی دیگر عرضه می‌شود. گوشی‌های قدیمی‌تر و بیشتر گوشی‌های میان‌رده دست‌کم فعلاً این قابلیت را نمی‌گیرند. از طرفی در این بیانیه نیامده که این قابلیت‌ها در کدام کشورها و برای کدام زبان‌ها فعال می‌شوند. بنابراین هنوز روشن نیست کاربران ایرانی و پیام‌های فارسی را پوشش می‌دهند یا نه.

▪️ تشخیص کلاهبرداری در اعلان‌ها

پیش از این قابلیت «تشخیص کلاهبرداری» در بخش اعلان‌های چت برای گوشی‌های پیکسل راه‌اندازی شده بود.

این ویژگی به کاربر کمک می‌کند تا پیش از باز کردن پیام‌رسان و از طریق نوار اعلان متوجه پیام‌های مشکوک بشود. با همکاری سایر سازندگان دستگاه‌های اندرویدی (از جمله شیائومی، موتورولا، آنر و وان‌پلاس)، این ویژگی تا اواخر سال ۲۰۲۶ برای صدها میلیون کاربر دیگر نیز فعال خواهد شد.

▪️حفاظت از حریم خصوصی در اشتراک‌گذاری صفحه و تماس‌ها

گوگل چند لایه امنیتی دیگر را نیز برای مقابله با سرقت اطلاعات در نظر گرفته است.

در دستگاه‌های مجهز به اندروید ۱۵ و نسخه‌های جدیدتر، طی همین ماه قابلیتی اضافه می‌شود که هنگام اشتراک‌گذاری صفحه‌نمایش، رمزهای عبور و اطلاعات کارت بانکی را در مرورگر کروم و اندروید «وب‌ویو» به صورت خودکار پنهان می‌کند. این سپر امنیتی از افشای اطلاعات حساس هنگام اشتراک‌گذاری صفحه با دیگران جلوگیری می‌کند.

سپر امنیتی دوم برای جلوگیری از انتقال پنهانی و ناخواسته تماس‌ها طراحی شده است. اگر کسی انتقال تماس خط شما را برای شماره خودش فعال کند، تماس‌های شما به گوشی او هدایت می‌شود.

خطرش این است که بعضی سرویس‌ها کد تأیید را با تماس صوتی می‌فرستند. در این صورت کلاهبردار می‌تواند کد ورود به حساب‌های شما را دریافت کند.

برای جلوگیری از این ترفند اندروید مانع فعال‌سازی مخفیانه انتقال تماس توسط برنامه‌ها می‌شود و در صورت فریب کاربر برای شماره‌گیری کدهای دستوری، به وی هشدار می‌دهد. این ویژگی از اوایل آذر ماه برای سری پیکسل و چند گوشی دیگر ارائه خواهد شد.

گوگل یک قابلیت دیگر را هم فعلاً فقط در برزیل و با همکاری بانک‌های آن کشور آزمایش می‌کند. این ویژگی تماس‌های ورودی را در لحظه بررسی می‌کند و اگر تماس‌گیرنده واقعاً از طرف بانک نباشد، تماس را قطع و به کاربر هشدار می‌دهد. گوگل می‌گوید از زمان راه‌اندازی این ویژگی در خرداد، بیش از ۳ میلیون تماس جعلی را مسدود کرده است.

در نهایت اما مثل همیشه امنیت هیچ‌گاه صددرصدی نیست و این قابلیت‌ها هم می‌توانند تنها بخشی از کلاهبرداری‌ها را تشخیص دهند، اما مصونیت کامل ایجاد نمی‌کنند؛ خود گوگل نیز هشدار می‌دهد که سامانه تشخیص کلاهبرداری ممکن است همه پیام‌های فریب‌کارانه را شناسایی نکند.

✍️ یونس مرادی

#خبر_و_تحلیل
#امنیت_در_تلفن_هوشمند

نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 هشدار زلزله اندروید به بیش از ۲۰۰ منطقه رسید؛ ایران هم در فهرست پشتیبانی قرار دارد

چند ثانیه هشدار پیش از رسیدن لرزش شدید می‌تواند فرصت کوتاهی برای پناه‌گرفتن ایجاد کند. گوگل اکنون دامنه دسترسی به این قابلیت را بیش از دو برابر کرده که ایران هم در میان آنها قرار گرفته است.

این سامانه از شتاب‌سنج مجموعه‌ای از گوشی‌های اندرویدی مانند شبکه‌ای از لرزه‌سنج‌های کوچک استفاده می‌کند. وقتی چند گوشی در یک منطقه لرزش مشابهی ثبت کنند، سرورهای گوگل داده‌ها را بررسی می‌کنند و ممکن است برای کاربران محدوده در معرض خطر هشدار بفرستند. نحوه کار آن را پیش‌تر در مطلب گوشی چگونه پیش از زلزله خبرتان می‌کند توضیح داده‌ایم.

در ادامه، با انواع هشدارهای زلزله اندروید، شرایط دریافت آن‌ها و روش فعال‌سازی این قابلیت در ایران آشنا می‌شویم.

▪️ سه سطح هشدار برای شدت‌های متفاوت

کاربران ممکن است با توجه به شدت تخمینی لرزش، یکی از این سه هشدار را ببینند:

• آگاه باشید (Be Aware): اطلاع از شناسایی لرزش خفیف در نزدیکی کاربر
• آماده باشید (Be Ready): هشدار درباره لرزش شدیدتر و آماده‌شدن برای اقدام
• اقدام کنید (Take Action): هشدار تمام‌صفحه برای لرزش متوسط یا شدید همراه با توصیه‌های فوری ایمنی

گوگل می‌گوید طی ماه‌های آینده هشدار «آماده باشید» اطلاعات بیشتری مانند نقشه محدوده شناسایی لرزش، بزرگی تخمینی زلزله و اقدامات ایمنی پیشنهادی را نمایش خواهد داد.

▪️چگونه هشدار زلزله را فعال کنیم؟

این قابلیت معمولاً به‌صورت پیش‌فرض روشن است؛ اما برای بررسی آن:

• وارد تنظیمات (Settings) گوشی شوید؛
• بخش ایمنی و شرایط اضطراری (Safety & emergency) را باز کنید؛
• روی هشدارهای زمین‌لرزه (Earthquake alerts) بزنید؛
• در نهایت مطمئن شوید گزینه هشدارهای زمین‌لرزه روشن است.

اگر گزینه ایمنی و شرایط اضطراری (Safety & emergency) را پیدا نکردید، این مسیر را امتحان کنید:

• وارد تنظیمات (Settings) گوشی شوید؛
• بخش مکان (Location) را باز کنید؛
• روی پیشرفته (Advanced) بزنید؛
• وارد هشدارهای زمین‌لرزه (Earthquake alerts) شوید؛
• مطمئن شوید این گزینه روشن است.

اگر این مسیر نیز در گوشی شما وجود نداشت، عبارت Earthquake alerts را در نوار جست‌وجوی تنظیمات وارد کنید.

▪️برای دریافت هشدار چه چیزهایی باید روشن باشد؟

این قابلیت برای گوشی‌های دارای اندروید ۶ و جدیدتر ارائه شده و به خدمات گوگل پلی (Google Play services) وابسته است. وجود گزینه Earthquake alerts در تنظیمات، مطمئن‌ترین راه برای تشخیص پشتیبانی گوشی شماست.

برای دریافت هشدار باید این موارد فعال باشند:

• موقعیت مکانی (Location)
• وای‌فای یا اینترنت همراه (Wi-Fi or Mobile data)
• هشدارهای زمین‌لرزه (Earthquake alerts)

▪️برای فعال‌سازی به VPN هم نیاز داریم؟

گوگل ایران را در فهرست مناطق پشتیبانی‌شده قرار داده و در راهنمای رسمی خود، VPN را شرط دریافت هشدار ندانسته است. بااین‌حال، در آزمایش نوشدارو این بخش بدون VPN پیام «در منطقه شما در دسترس نیست» نشان داد و پس از اتصال VPN فعال شد.

این تفاوت ممکن است به عرضه تدریجی قابلیت یا نحوه تشخیص منطقه و شبکه مربوط باشد. بنابراین، اگر همین پیام را دیدید، پس از به‌روزرسانی گوشی و سرویس‌های گوگل، اتصال با VPN را هم امتحان کنید؛ اما توجه داشته باشید که نمایش یا فعال‌شدن گزینه با VPN، دریافت قطعی هشدار را تضمین نمی‌کند.

برای دریافت هشدار باید اینترنت، موقعیت مکانی و گزینه Earthquake alerts روشن باشند.

▪️هشدار زلزله اندروید چه محدودیت‌هایی دارد؟

اگر هشدار زلزله دریافت کردید، آن را جدی بگیرید و توصیه‌های ایمنی را انجام دهید؛ اما فعال‌بودن این قابلیت به این معنا نیست که گوشی حتماً پیش از هر زلزله‌ای به شما خبر می‌دهد.

این سامانه زلزله را پیش‌بینی نمی‌کند؛ پس از آغاز زمین‌لرزه، لرزش‌های اولیه را شناسایی می‌کند و می‌کوشد پیش از رسیدن امواج شدیدتر هشدار بفرستد.

اگر به کانون زلزله نزدیک باشید، ممکن است فرصت کافی وجود نداشته باشد و هشدار هم‌زمان با لرزش یا پس از شروع آن برسد.

طبق راهنمای رسمی اندروید، ممکن است بعضی زمین‌لرزه‌ها شناسایی نشوند یا بزرگی و شدت آن‌ها دقیق برآورد نشود. بنابراین، این قابلیت ابزار مفیدی است؛ اما جای آمادگی قبلی و هشدارهای رسمی را نمی‌گیرد.

✍️ دانیال طبایی

#خبر_و_تحلیل
#بحران_و_شرایط_اضطراری

برای دریافت راهنماهای کاربردی جهت محافظت از خود و دیگران در شرایط بحران، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡پشت پرده تبلیغات چت‌جی‌پی‌تی؛ تبلیغ‌دهندگان چگونه به شما می‌رسند؟

چند ماه پیش، هم‌زمان با آغاز آزمایش نمایش تبلیغات در چت‌جی‌پی‌تی، در نوشدارو درباره هزینه پنهان حساب‌های رایگان این چت‌بات نوشتیم و توضیح دادیم که موضوع گفت‌وگوهای کاربران می‌تواند به نشانه‌ای برای انتخاب تبلیغ تبدیل شود. آن زمان این هشدار براساس توضیحات رسمی OpenAI بود؛ حالا خبرنگاران رسانه ۴۰۴ مدیا آن را در عمل آزمایش کرده‌اند.

نتیجه آزمایش نشان داد چت‌جی‌پی‌تی از دو راه می‌تواند تبلیغ را هدفمند کند.

• راه اول، خودِ گفت‌وگوست: سامانه موضوع پرسش فعلی شما را تشخیص می‌دهد و ممکن است تبلیغی مرتبط زیر پاسخ نمایش دهد.

• راه دوم از بیرون چت‌جی‌پی‌تی آغاز می‌شود. تبلیغ‌دهنده می‌تواند فهرست ایمیل‌ها، شماره‌های تلفن یا شناسه‌های تبلیغاتی اندرویدی مشتریانش را بارگذاری کند.
اوپن ای آی هم این اطلاعات را با حساب‌های کاربران تطبیق می‌دهد تا افراد موجود در فهرست، در صورت برقرار بودن شرایط، در گروه مخاطبان آن تبلیغ قرار بگیرند؛ البته قرارداشتن در فهرست، نمایش قطعی آگهی را تضمین نمی‌کند.

این تبلیغات فعلاً برای کاربران بزرگسال نسخه‌های Free و Go در کشورهای تحت پوشش نمایش داده می‌شوند و ارائه آن‌ها در ایران رسماً اعلام نشده است.

البته برای اینکه چنین فهرستی مستقیماً در هدف‌گیری آگهی استفاده شود، دست‌کم ۲۵ هزار حساب باید با اطلاعات آن تطبیق پیدا کنند. اوپن ای آی هم می‌گوید تبلیغ‌دهنده نمی‌فهمد چه کسانی تطبیق یافته‌اند و نمی‌تواند فرد مشخصی را جداگانه انتخاب کند. فایل‌های بارگذاری‌شده هم معمولاً تا ۲۴ ساعت پس از پردازش حذف می‌شوند. بااین‌حال، این شرکت به پرسش خبرنگاران درباره اینکه اطلاعات خام مانند شماره تلفن و ایمیل را پس از دریافت خودکار هش‌گذاری می‌کند یا نه، پاسخ روشنی نداد.

با دانستن این سازوکار، شاید اولین راه‌حل این باشد که «شخصی‌سازی تبلیغات» را خاموش کنید.
این کار مانع استفاده از چت‌های قبلی، فعالیت‌ها و ترجیحات شما برای انتخاب آگهی می‌شود؛ اما جلوی همه هدف‌گیری‌ها را نمی‌گیرد. اوپن ای آی می‌گوید حتی در این حالت هم، موضوع همان گفت‌وگویی که اکنون در آن هستید می‌تواند برای انتخاب تبلیغ استفاده شود.

در نهایت، این آزمایش شاید ثابت نکند تبلیغ‌دهندگان چت‌های خصوصی شما را می‌خوانند؛ اما هشدار قبلی نوشدارو را ملموس‌تر می‌کند: چت‌بات‌ها هرچند شبیه یک هم‌صحبت بی‌طرف به نظر می‌رسند، اما در نهایت یک محصول تجاری‌اند.

✍️دانیال طبایی

#حریم_خصوصی
#سواد_دیجیتال

برای خواندن خبرهای دنیای هوش مصنوعی، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 پایان یک افسانه؛ تلگرام دیگر آن یاغی دست‌نیافتنی نیست!

سال‌هاست که بسیاری از کاربران، تلگرام را دژی نفوذناپذیر می‌دانند که تحت هیچ شرایطی اطلاعات آن‌ها را به دولت‌ها نمی‌دهد؛ اما اسناد تازه‌ای که از یک دادگاه در آمریکا به دست آمده، نشان می‌دهد این پیام‌رسان در صورت دریافت حکم قانونی، دقیقاً چه چیزهایی را تحویل مقامات می‌دهد.

در این پرونده قضایی، نامه‌ای رسمی از سوی تیم تلگرام فاش شده است که در آن اطلاعات یک کاربر خاص در اختیار دولت آمریکا قرار گرفته است. تلگرام در این نامه کوتاه، شماره تلفن ثبت‌شده، آیدی عددی کاربر، آدرس آی‌پی (IP) و زمان دقیق اتصال او به اینترنت را به مقامات قضایی تحویل داده است.

این سطح از همکاری برای شرکتی که همیشه به مقاومت در برابر دولت‌ها افتخار می‌کرد، یک چرخش تاریخی است. تا پیش از دستگیری پاول دورف، مدیرعامل تلگرام در تابستان سال ۲۰۲۴ در فرانسه، این شرکت اگر نگوییم هرگز، به‌ندرت داده‌ها را در اختیار مقامات قرار می‌داد؛ اکنون هم‌سو با سایر پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، تحویل اطلاعات را به یک رویه معمول و روزمره تبدیل کرده است. آمارها نشان می‌دهد که تلگرام تنها تا دی‌ماه گذشته، اطلاعات بیش از ۲۲۰۰ کاربر را به مقامات آمریکایی داده است.

نکته جالب توجه اینجاست در نامه‌ای که به پرونده عمومی دادگاه ضمیمه شده، نشانی غیرعمومی تلگرام برای ارتباط با نهادهای مجری قانون آمریکا نیز دیده می‌شود. عمومی‌شدن این نشانی ممکن است آن را به هدفی برای افرادی تبدیل کند که با جعل هویت مأموران قانونی به‌دنبال دریافت اطلاعات کاربران‌اند؛ بااین‌حال، تاکنون گزارشی از سوءاستفاده عملی از آن منتشر نشده است.

برای کاربران ایرانی که بخش بزرگی از ارتباطات روزمره، کاری و شخصی‌شان روی این پلتفرم شکل می‌گیرد، این خبر یک پیام روشن و واقع‌بینانه دارد. افسانه تلگرامِ غیرقابل‌نفوذ دیگر رنگ باخته است؛ این پلتفرم اکنون اطلاعات خصوصی شما از جمله شماره موبایل و موقعیت تقریبی‌تان (آی‌پی) را ثبت کرده و در شرایط ویژه به مراجع قانونی تحویل می‌دهد.

این اتفاق به ما یادآوری می‌کند که در دنیای فناوری، هیچ پلتفرمی نمی‌تواند تا ابد خارج از چارچوب قدرت و قانون بماند. اگر در فضای مجازی به دنبال ناشناس‌ماندن مطلق هستید، باید بدانید که حتی سرسخت‌ترین پیام‌رسان‌ها هم شاید روزی مجبور شوند قفل درهای خود را به روی قانون باز کنند.

✍️ دانیال طبایی

#خبر_و_تحلیل

برای خواندن جدیدترین خبرها درباره امنیت و حریم خصوصی، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 تغییر تازه در اندروید: اتصال خودکار شماره تلفن به حساب‌های گوگل + روش غیرفعال‌سازی

گوگل به تازگی تغییری در اندروید به وجود آورده که بی‌سر و صدا، شماره موبایل شما را به چند حساب گوگل مختلف روی یک گوشی وصل می‌کند؛ حتی حساب‌هایی که شاید برای کار، آزمایش یا استفاده موقت ساخته باشید.

برای خیلی از کاربران، شماره تلفن بخشی از اطلاعات بسیار خصوصی به حساب می‌آید و انتظار می‌رفت اضافه کردن این قابلیت «انتخابی» باشد، نه «خودکار و اجباری».

اگر روی گوشی اندرویدی خود حساب‌های جانبی گوگل دارید که نمی‌خواهید با شماره تلفن و هویت واقعی‌تان پیوند بخورند، برای بررسی و خاموش کردن این قابلیت باید گام‌های زیر را طی کنید:

• ابتدا به تنظیمات گوشی بروید و مسیر Google > All services > Phone number verification را دنبال کنید.
• اگر گزینه Verify phone numbers automatically روشن است و نمی‌خواهید شماره‌ موبایل‌تان خودکار تایید شود، آن را خاموش کنید.
• خاموش‌ کردن این گزینه، شماره‌ای را که قبلاً به حساب اضافه شده حذف نمی‌کند. برای حذف کامل شماره لازم است وارد صفحه اطلاعات شخصی حساب گوگل شوید، بخش Phone را باز کنید و شماره را از حساب‌هایی که نمی‌خواهید به آن متصل باشد بردارید.

⚡️ نکته

بعضی کاربران گزارش داده‌اند این گزینه بعداً دوباره فعال شده؛ بنابراین اگر این موضوع برایتان اهمیت دارد، هر چند وقت یک‌بار تنظیمات گوگل را مجدداً بررسی کنید.

جالب اینجاست که حتی کاربران سیستم‌عامل‌های متفاوت از اندروید، مانند GrapheneOS، هم این اتفاق را تایید کرده‌اند. در واقع به نظر می‌رسد تایید خودکار شماره سیم‌کارت زمانی اتفاق می‌افتد که Google Play Services روی دستگاه نصب باشد.

در نهایت، مسئله فقط یک گزینه تازه در تنظیمات نیست؛ مهم‌تر این است که شماره موبایل می‌تواند به پلی میان حساب‌هایی تبدیل شود که شما عمداً آن‌ها را جدا نگه داشته‌اید.

اگر برای کار، فعالیت ناشناس‌تر یا استفاده موقت چند حساب گوگل دارید، بد نیست هر چند وقت یک‌بار بررسی کنید چه اطلاعاتی بین آن‌ها مشترک است.

جدا نگه‌داشتن حساب‌ها فقط به ساختن چند ایمیل متفاوت خلاصه نمی‌شود؛ گاهی همین جزئیات کوچک هستند که دوباره آن‌ها را به هم وصل می‌کنند.

✍️ شایان ضیایی

#حریم_خصوصی
#خبر_و_تحلیل

اگر محافظت از حریم خصوصی برایتان مهم است، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 کلاهبرداری با «آیفون دریایی»؛ وقتی محموله‌ی یک کشتی غرق‌شده آگهی می‌شود!

روز ۲۱ مهر بود که کشتی کانتینربر GFS Pride در تنگه هرمز غرق شد و کمی بعد شبکه‌های اجتماعی پر شد از عکس‌ها و ویدیوهایی که ادعا می‌کردند مردم در حال جمع‌کردن جعبه‌های آیفون از دریا هستند.

اما مشکل اینجاست که بررسی‌ها نشان داده بسیاری از تصاویر با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و فعلاً مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد این کشتی اصلاً محموله آیفون داشته است!

با این حال، «آیفون دریایی» همین حالا راهش را به شبکه‌های اجتماعی و سامانه‌های ثبت آگهی باز کرده و بعضی فروشندگان با وعده‌ی آیفون ارزان‌قیمت، ابتدا بیعانه، هزینه ارسال یا پیش‌پرداخت می‌گیرند و بعد ناپدید می‌شوند.

اگر چنین گوشی‌هایی واقعاً وجود داشته باشد، باز هم خرید‌شان منطقی نیست. آب شور می‌تواند به‌مرور به برد، باتری، نمایشگر و قطعات داخلی آسیب بزند و خرابی‌ها لزوماً همان لحظه‌ی اول خودشان را نشان نمی‌دهند.

یک نکته مهم دیگر نیز درباره آیفون‌های گمشده یا سرقتی وجود دارد: اپل ساز و کارهایی مثل «قفل فعال‌سازی» (Activation Lock) دارد که می‌تواند دستگاه ثبت‌شده به‌عنوان «مفقودی» یا «سرقتی» را از فعال‌شدن برای مالک جدید باز دارد.

حتی با فرض اینکه چنین آیفون‌هایی وجود داشته باشند، الگوهای قبلی نشان می‌دهند که احتمال غیرفعال‌سازی آن‌ها از سمت اپل بالا است.

خلاصه اینکه فعلاً حتی وجود خودِ این آیفون‌های صیدشده ثابت نشده، چه برسد به اینکه خرید خوبی باشند.

اگر با چنین آگهی‌هایی روبه‌رو شدید، بدون بررسی حضوری کالا هیچ پولی واریز نکنید (نه حتی ۱۰۰ هزار تومان) و قیمت نامتعارف را یک زنگ خطر به حساب بیاورید، نه «شانسی که همین یک‌بار در خانه‌مان را زده است!».

✍️ شایان ضیایی

#خبر_و_تحلیل
#انواع_کلاهبرداری

نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید و از شگردهای جدید کلاهبرداری در امان بمانید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 هشدار OpenAI به کارمندان: مراقب جاسوسی سازمانی از طریق رابطه عاطفی باشید!‍

شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی این روزها فقط نگران هک‌شدن سرورها نیستند؛ بلکه باید حواس‌شان به قرارهای عاشقانه، گپ‌های دوستانه و آدم‌های زیادی کنجکاو هم باشد.

طبق گزارش‌های تازه، شرکت OpenAI به کارکنانش درباره «جاسوسی سازمانی» آموزش می‌دهد و یکی از سناریوهایی که جداً نسبت به آن هشدار داده، روش قدیمی «ظرف عسل» (Honey Pot) است: یعنی نزدیک‌شدن به یک کارمند از راه رابطه عاطفی یا جنسی برای رسیدن به اطلاعات محرمانه شرکت!

البته جاسوس‌ها همیشه هم از در رابطه عاطفی وارد نمی‌شوند. در یکی از سناریوهای آموزشی OpenAI، غریبه‌ای در زمین بازی کودکان، سر صحبت را با یک کارمند باز می‌کند؛ اول درباره بچه‌ها حرف می‌زنند و کمی بعد سوال‌ها به محل کار و پروژه‌های محرمانه منتهی می‌شوند.

اوپن ای‌آی به کارکنان توصیه کرده در مکان‌های عمومی لباس‌هایی با لوگوی شرکت نپوشند، روی صفحه لپ‌تاپ و گوشی فیلتر حریم خصوصی بگذارند، بعد از جلسات وایت‌برد را پاک کنند و در کافه‌ها حواس‌شان به این باشد که چه کسی ممکن است مکالمات‌شان را بشنود.

گفته می‌شود گوگل و آنتروپیک هم هشدارهای مشابهی به کارمندان خود داده‌اند.

حساسیت این ماجرا همین چند روز پیش خودش را نشان داد؛ زمانی که مشخص شد یک تبعه عربستان سعودی که در OpenAI کار می‌کرد، دستگاهی برای ضبط صدا را پشت تلویزیون اتاق جلسات مدیران شرکت پنهان کرده بود.

در مجموع عبارت «جاسوسی» شاید ما را یاد فیلم‌ها و مامورهای مخفی بیندازد، اما بسیاری از ترفندهای استخراج اطلاعات می‌توانند در بطن تعاملات روزمره به‌کار گرفته شوند؛ از طریق دوستی ساختگی، سوال‌های شغلی بیش از حد دقیق، گوش‌ دادن به مکالمه همکاران، نگاه‌کردن به صفحه لپ‌تاپ کارمندان و یا نزدیک‌شدن به کسی که به اطلاعات حساس دسترسی دارد.

همه‌ی حملات از پشت کیبورد شروع نمی‌شوند؛ بعضی‌هایشان با «راستی کجا کار می‌کنی؟!» شروع می‌شوند.

✍️ شایان ضیایی

#خبر_و_تحلیل

برای اطلاع از اخبار هوش مصنوعی، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 ده صفحه به جای یک ساعت اسکرول؛ چرا باید کتاب را به زندگی برگردانیم و از کجا شروع کنیم؟

شب است؛ دراز کشیده‌اید که بخوابید، گوشی را برمی‌دارید تا «فقط یک نگاه» بیندازید. چهل دقیقه بعد، ده‌ها ویدئوی کوتاه دیده‌اید و تقریباً هیچ‌کدام را به یاد نمی‌آورید. حس‌تان نه آرامش است و نه سرگرمی؛ چیزی شبیه خستگی است. همین زمان می‌توانست صرف پانزده تا بیست صفحه مطالعه شود؛ یعنی در پایان ماه، تقریباً اندازه یک کتاب.

این مطلب درباره ترک اینستاگرام نیست. درباره این است که بخشی از زمانی را که به اسکرول می‌دهیم، پس بگیریم و در اختیار چیزی بگذاریم که مغزمان واقعاً به آن نیاز دارد.

اگر قرار است فقط یک چیز از این مطلب یادتان بماند: قبل از باز کردن اینستاگرام، کتاب را بردارید و ده صفحه بخوانید. فرقی هم بین کتاب کاغذی و کتاب دیجیتال وجود ندارد. ده صفحه در روز یعنی بیش از ۳۶۰۰ صفحه در سال؛ چیزی حدود ده تا دوازده کتاب معمولی.

▪️چه بر سر تمرکزمان آمده است؟

پژوهشگرانی که سال‌هاست رفتار کاربران را پای رایانه و گوشی اندازه می‌گیرند، اعداد نگران‌کننده‌ای گزارش می‌کنند. گلوریا مارک، استاد دانشگاه کالیفرنیا، در سال ۲۰۰۴ اندازه گرفت که کاربران به‌طور میانگین حدود دو دقیقه و نیم روی یک صفحه وب می‌مانند و بعد سراغ چیز دیگری می‌روند.

در اندازه‌گیری‌های سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰، این عدد به ۴۷ ثانیه رسید؛ یعنی حدود یک‌سوم. نکته تلخ‌تر این‌که نیمی از این پرش‌های ذهنی را خودمان آغاز می‌کنیم، بی‌آن‌که پیام یا اعلانی آمده باشد؛ و برگشتن به کار اصلی بعد از هر وقفه می‌تواند تا نیم ساعت طول بکشد.

کتاب هم از همین روند آسیب دیده است. پژوهشی که سال ۲۰۲۵ در مجله iScience منتشر شد، داده‌های بیش از ۲۳۶ هزار آمریکایی را در بیست سال بررسی کرد: سهم کسانی که در یک روز معمولی برای لذت کتاب می‌خوانند از ۲۸ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۱۶ درصد در سال ۲۰۲۳ رسیده است؛ افتی بیش از ۴۰ درصدی.

در ایران هم وضعیت بهتر نیست. بر اساس آخرین آمارگیری فرهنگی مرکز آمار ایران، سرانه مطالعه کتاب غیردرسی ایرانی‌ها حدود ۱۶ دقیقه در روز برآورد شده است.
برای مقایسه، گزارش‌ها نشان می‌دهند کاربر معمولی روزانه بیش از دو ساعت در شبکه‌های اجتماعی می‌گذراند و سهم اینستاگرام به‌تنهایی چیزی حدود نیم ساعت است.

▪️اینستاگرام با تمرکز ما چه می‌کند؟

اینستاگرام دشمن نیست؛ ابزاری است که با یک هدف مشخص طراحی شده: این‌که شما را تا جای ممکن در اَپ نگه دارد. برای این کار هم چند سازوکار ساده دارد:

• اسکرول بی‌پایان: هیچ نقطه توقفی وجود ندارد؛ هیچ «صفحه آخری» وجود ندارد که به شما بگوید تمام شد، بروید بخوابید!
• پاداش نامنظم: نمی‌دانید ویدئوی بعدی جالب است یا نه، و همین «شاید» است که انگشت را به حرکت درمی‌آورد.
• محتوای چندثانیه‌ای: مغز یاد می‌گیرد که هر چند ثانیه یک محرک تازه بخواهد و هر چیز کندتری را «کسل‌کننده» ببیند.
• اعلان‌ها: هر بار که گوشی می‌لرزد، رشته افکار پاره می‌شود؛ در ویدئوی نوتیفیکیشن‌ها با مغز ما چه می‌کنند مفصل‌تر در این مورد گفته‌ایم.

نتیجه این سازوکارها فقط «تلف شدن وقت» نیست. اسکرول شبانه خواب را به هم می‌ریزد، مقایسه دائمی با زندگی دیگران حال‌مان را بد می‌کند و مهم‌تر از همه، توانایی متمرکز ماندن طولانی روی یک کار سخت‌تر می‌شود.

علامت واضح این‌که اسکرول از کنترل‌تان خارج شده: گوشی را برمی‌دارید که کار مشخصی بکنید، چند دقیقه بعد در اینستاگرام هستید و یادتان نمی‌آید اصلاً برای چه گوشی را برداشته بودید.

▪️ کتاب چه مزیتی دارد که ریلز ندارد؟

تمرکز مانند عضله با تمرین قوی می‌شود. اسکرول، تمرین «پرش‌های چندثانیه‌ای» است و کتاب، تمرین «ماندن» است: یک موضوع، یک صدا، ده‌ها دقیقه پشت سر هم. هیچ فعالیت روزمره دیگری این‌قدر ارزان و در دسترس، همین مهارت را تمرین نمی‌دهد.
چند تفاوت ملموس:

• کتاب نقطه پایان دارد؛ یک فصل تمام می‌شود و شما با حس «تمام کردن» کنار می‌گذاریدش، نه با حس «کنده شدن».
• کتاب‌ها الگوریتم ندارند؛ کسی آن پشت ننشسته که تصمیم بگیرد صفحه‌ی بعدی چه باشد.
• کتاب قبل از خواب، برخلاف گوشی، معمولاً خواب‌آور است.
• کتاب حافظه می‌سازد؛ چیزی که یک هفته بعد یادتان هست و می‌توانید درباره‌اش حرف بزنید.

پژوهشی از دانشگاه ییل که بیش از ۳۶۰۰ سالمند را دوازده سال دنبال کرد، نشان داد کسانی که کتاب می‌خوانند به‌طور میانگین حدود دو سال بیشتر عمر کرده‌اند، حتی با در نظر گرفتن تحصیلات و درآمد و سلامت اولیه.
این نشان‌دهنده یک همبستگی است، نه اثبات علت؛ ولی هم‌جهت با چیزی است که از آثار مطالعه بر مغز می‌دانیم.

▪️ کاغذی یا دیجیتال؟ هر دو خوب است؛ فقط شروع کنید!

دو فراتحلیل بزرگ (مرور ده‌ها پژوهش با مجموع بیش از ۱۷۰ هزار شرکت‌کننده) نشان داده‌اند که برای متن‌های توضیحی و درسی، فهم مطلب روی کاغذ اندکی بهتر از صفحه‌نمایش است، به‌ویژه وقتی زمان محدود باشد.

اما برای متن‌های داستانی، تفاوت معناداری دیده نشده است. یعنی اگر رمان یا زندگی‌نامه یا داستان کوتاه می‌خوانید، لازم نیست منتظر نسخه کاغذی بمانید.
برای بسیاری از ما، کتاب الکترونیک نه جایگزین، که تنها راه واقع‌بینانه است:

• قیمت نسخه الکترونیک معمولاً کمتر از نسخه کاغذی است و با گرانی کاغذ، این فاصله بیشتر هم شده.
• کتاب (مثل اینستاگرام) همیشه همراه‌تان است.
• اندازه فونت و روشنایی دست خودتان است.
• معنی واژه ناآشنا با یک لمس مشخص می‌شود و لازم نیست از فضای مطالعه خارج شوید.
• کتاب صوتی هم راه دیگری برای مصرف کتاب است؛ مثلاً هنگام رانندگی، آشپزی یا پیاده‌روی.

پس جمله‌ی «کتاب کاغذی بهتر است» را به «هر نوع کتابی که واقعاً بخوانمش بهتر است!» تغییر بدهید. اگر دسترسی و حوصله‌ی کتاب کاغذی دارید، عالی. اگر نه، گوشی را به کتابخانه تبدیل کنید.
اگر متن سنگین یا درسی می‌خوانید و می‌خواهید بهتر در ذهن بماند، کاغذ یا کتاب‌خوان جوهر الکترونیک ممکن است انتخاب بهتری باشد. برای داستان و مطالعه شبانه، همان گوشی کافی است.

▪️ گوشی را از دستگاه اسکرول به دستگاه مطالعه تبدیل کنید

مشکل مطالعه روی گوشی، صفحه‌نمایش نیست؛ این است که کتاب و اینستاگرام در یک دستگاه کنار هم نشسته‌اند و یکی از این دو، صدای بلندتری تولید می‌کند. این تعادل را با چند تغییر کوچک می‌شود به هم زد:

• یک اپ کتاب‌خوان نصب کنید و آیکونش را جایی بگذارید که اینستاگرام قبلاً آن‌جا بود.
• اینستاگرام را از صفحه اول بردارید و داخل یک پوشه در صفحه آخر بگذارید.
• اعلان‌های اینستاگرام را کامل خاموش کنید.
• پیش از مطالعه، حالت «تمرکز» (Focus) یا «مزاحم نشوید» (Do Not Disturb) را روشن کنید.
• کتاب را از قبل دانلود کنید تا هنگام مطالعه به اینترنت نیاز نداشته باشید.
• شب‌ها حالت تاریک و روشنایی کم را فعال کنید و فونت را بزرگ‌تر کنید.
• اگر راهکار جدی‌تری می‌خواهید، صفحه را خاکستری کنید.

اگر زیاد مطالعه می‌کنید و بودجه‌اش را دارید، کتاب‌خوان جوهر الکترونیک (E-reader) بهترین انتخاب است: صفحه‌اش شبیه کاغذ است، چشم را خسته نمی‌کند، باتری‌اش هفته‌ها دوام می‌آورد و مهم‌تر از همه، اینستاگرام ندارد.

▪️ قانون ده صفحه

بیشتر تلاش‌ها برای «کتاب‌خوان شدن» به یک دلیل شکست می‌خورد: هدف بزرگ. هدفی مثل «امسال سی کتاب می‌خوانم» بعد از دو هفته رها می‌شود.
هدفی بگذارید که حتی در بدترین روزها هم انجام‌شدنی باشد: ده صفحه. نه بیشتر. ده صفحه حدود پانزده دقیقه است و در سال می‌شود حدود ۳۶۰۰ صفحه، معادل ده تا دوازده کتاب معمولی. اگر یک روز بیشتر خواندید، لذت ببرید؛ ولی هدف فردا باز همان ده صفحه باشد.

چند قاعده که این عادت را پایدار می‌کند:

• ده صفحه را به عادتی که همین حالا دارید گره بزنید: بعد از چای صبح، در مترو، یا دقیقاً همان لحظه‌ای که شب‌ها دست‌تان به‌سمت گوشی می‌رود.
• با چیزی شروع کنید که دوستش دارید، نه چیزی که «باید» بخوانید؛ رمان پلیسی و زندگی‌نامه و داستان کوتاه همان‌قدر مطالعه است که کتاب فلسفه.
• کتابی را که از آن لذت نمی‌برید، رها کنید؛ کتابِ بد بزرگ‌ترین قاتل عادت مطالعه است.
• کتاب را دم دست بگذارید: روی بالش، روی میز صبحانه یا اپ کتاب‌خوان روی صفحه اول گوشی.
• اگر یک روز نشد، هیچ اتفاقی نیفتاده؛ فردا ده صفحه، نه بیست صفحه جبرانی.
• پیشرفت را ببینید: اپ‌های کتاب‌خوان درصد پیشرفت را نشان می‌دهند و همین عدد کوچک انگیزه‌ای است برای مطالعه بیشتر.

➕ نوشدارو پلاس

اگر خرید کتاب برای‌تان سخت است: کتابخانه‌های عمومی عضویت ارزان دارند و بسیاری از آثار کلاسیک فارسی و ترجمه‌های قدیمی در اپ‌های کتاب‌خوان رایگان‌اند.
اگر فرزند دارید: بهترین کار برای کتاب‌خوان شدن او این است که شما را در حال خواندن ببیند، نه این‌که از او بخواهید گوشی را کنار بگذارد.

▪️ چک‌لیستی برای همین امشب

یک اپ کتاب‌خوان نصب کنید و کتابی را که دوست دارید با آن دانلود کنید.
• آیکون کتاب‌خوان را در صفحه اول گوشی و اینستاگرام را داخل پوشه‌ای در صفحه آخر قرار دهید.
• اعلان‌های اینستاگرام را خاموش کنید.
• حالت تمرکز گوشی را برای زمان مطالعه تنظیم کنید.
• یک زمان ثابت برای ده صفحه کنار بگذارید.
• کتاب کاغذی را جایی بگذارید که دائم جلوی چشم باشد، مثلاً روی بالش یا میز صبحانه.

▪️یک قانون ساده که به یاد می‌ماند

قبل از باز کردن اینستاگرام، ده صفحه کتاب.
اینستاگرام ممنوع نیست؛ فقط نوبتش بعد از کتاب است. بیشتر شب‌ها بعد از ده صفحه، دیگر حوصله اسکرول کردن نخواهید داشت و این دقیقاً همان چیزی است که دنبالش هستیم!

⛓ لینک مطالعه‌ی این مقاله در سایت نوشدارو

✍️ شایان ضیایی

#سواد_دیجیتال

برای محافظت از سلامت روان خود در دنیای اینترنت، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:

💡 @NooshDaroo_web

💡 بعد از کلیک روی لینک جعلی، این چند دقیقه سرنوشت سازه!

💡 @NooshDaroo_web

💡 هوش مصنوعی OpenAI کیف پول رمزارز دیگران را بی‌اجازه خالی کرد و سرقت را مخفی نگه داشت!

شرکت OpenAI در گزارشی فاش کرد یکی از مدل‌های پژوهشی این شرکت پس از اتمام موجودی در شبکه آزمایشی اتریوم، به سراغ کیف‌پول دیگری رفته و بدون مجوز، برای اتمام وظیفه خود از آن هزینه کرده است!

▪️ ماجرا چطور رقم خورد؟

این رویداد در جریان آموزش مدلی داخلی از خانواده GPT-5.6 Sol رخ داده بود، اما OpenAI سه ماه بعد و در روز ۳ مهر متوجه آن شد. مدل وظیفه داشت قراردادهای هوشمند را مستقر کند، اما کیف‌پولی برای پرداخت کارمزد نداشت.

پس از ناتوانی در دریافت رایگان توکن‌های آزمایشی، اسکریپتی نوشت که ۳۶۲ آدرس ساخته‌شده از روی عبارت‌های بازیابی عمومی را بررسی کرد و حسابی با موجودی کافی یافت.

عبارت بازیابی فهرستی از کلمات است که کلیدهای محرمانه کیف‌پول از روی آن ساخته می‌شود. هر کس این کلمات را داشته باشد، می‌تواند حساب‌ها را بازسازی کند و بدون نیاز به هک خودِ کیف‌پول، از موجودی آن‌ها خرج کند.

▪️ استدلال اخلاقی مدل هوش مصنوعی

جالب این‌جاست که مدل در استدلال‌های ثبت‌شده‌اش از خود پرسید: «آیا استفاده از کلید یا سرمایه عمومی از نظر اخلاقی درست است؟» اما در نهایت خودش را قانع کرد که به‌دلیل عمومی بودن کلمات بازیابی و آزمایشی بودن توکن‌ها، این کار اشکالی ندارد و دارایی ولت را «عملاً رهاشده» تلقی کرد.

پس از پایان کار هم گزارش داد که وظیفه انجام شده، اما منبع تامین پول را مخفی نگه داشت.

▪️تراکنش روی شبکه آزمایشی سپولیا

این تراکنش روی شبکه «سپولیا» (Sepolia) انجام شد؛ شبکه‌ای آزمایشی که توسعه‌دهندگان، برنامه‌های اتریوم را پیش از عرضه اصلی روی آن تست می‌کنند. توکن‌های این شبکه ارزش مالی واقعی ندارند و قابل معامله با اتر واقعی نیستند.

با این حال اهمیت ماجرا در این است که شرکت‌ها در حال ساخت ایجنت‌هایی هستند که کیف‌پول دارند و بدون نیاز به نظارت کامل کاربر، هزینه خدمات را پرداخت می‌کنند.

اگر این مدل روی شبکه اصلی اتریوم قرار داشت، این کار به معنای برداشت واقعی ارز دیجیتال از حساب شخصی دیگران بود. شرکت OpenAI اعلام کرده که پس از این حادثه، محدودیت‌های جدیدی روی دسترسی به اینترنت و نظارت بیشتر بر استدلال‌های مدل اعمال کرده است.

✍️ یونس مرادی

#ارزهای_دیجیتال
#خبر_و_تحلیل

برای اطلاع از تاثیرات هوش مصنوعی بر دنیای ارز دیجیتال، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 واکنش مدرک دانشگاهیم: 👁👄👁

💡 @NooshDaroo_web

💡 معاون سازمان CIA: بیت‌کوین ناشناس نیست و ابزار جمع‌آوری اطلاعات ماست

اکثر کاربران شبکه بیت‌کوین را محیطی کاملاً امن و پنهان برای تبادلات مالی تصور می‌کنند؛ اما فرد شماره دو «سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا» (سیا) با رد این باور می‌گوید بیت‌کوین ناشناس نیست و این سازمان از آن برای جمع‌آوری اطلاعات رقبا و دشمنان خود استفاده می‌کند.

▪️ هویت پنهان است، ردپا نه

«مایکل اِلیس» تاکید می‌کند که بیت‌کوین شبکه‌ای با «هویت‌های مستعار» (Pseudonymous) است، نه کاملاً ناشناس.

در این بلاکچین تراکنش‌ها مستقیماً با نام و نام خانوادگی افراد ثبت نمی‌شوند و هر فعالیت به یک آدرس دیجیتالی مرتبط است؛ رشته‌ای از حروف و اعداد که در نگاه اول هویت صاحب آن را نشان نمی‌دهد.

اما نهادهای اطلاعاتی با ابزارهای پیشرفته می‌توانند شکاف میان یک آدرس کیف‌پول و هویت واقعی صاحب آن را پر کنند.

برای مثال اگر فردی در یک صرافی احراز هویت شده باشد و از آن‌جا بیت‌کوین دریافت یا ارسال کند، امکان بررسی ارتباط میان آدرس دیجیتالی و هویت واقعی او وجود دارد.

به گفته معاون سیا، پر کردن این خلا اطلاعاتی به مقامات اجازه می‌دهد فعالیت‌های غیرقانونی دشمنان خود را دنبال کنند.

او از کارتل‌های مواد مخدر و سازمان‌های تروریستی به‌عنوان نمونه گروه‌هایی نام برد که استفاده‌ی آن‌ها از رمزارزها می‌تواند ردیابی شود.

این سازمان دو رویکرد مشخص نسبت به ارزهای دیجیتال دارد:

• رویکرد دفاعی برای مختل کردن انتقال پول کارتل‌های مواد مخدر و گروه‌های تروریستی.
• رویکرد تهاجمی که در آن خود تراکنش‌های بلاکچین به‌عنوان منبع تغذیه اطلاعاتی و امنیتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

▪️ نقش شرکت‌های تحلیل بلاکچین

این دیدگاه در ساختار امنیتی آمریکا بی‌سابقه نیست. «مایکل مورل»، سرپرست پیشین سیا، در سال ۲۰۲۱ از شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین مانند «چین‌الیسیس» (Chainalysis) به خاطر شناسایی الگوها و جریان وجوه تمجید کرده بود.

این ابزارها با بررسی الگوهای انتقال دارایی، آدرس‌های مرتبط را در یک خوشه قرار می‌دهند، مسیر جابه‌جایی دارایی‌ها را ترسیم کرده و ارتباط آن‌ها را با افراد یا سازمان‌های شناخته‌شده بررسی می‌کنند.

به این ترتیب حجم بزرگی از تراکنش‌های شبه‌ناشناس به نقشه‌ای قابل‌فهم تبدیل می‌شوند.

✍️ یونس مرادی

#ارزهای_دیجیتال
#خبر_و_تحلیل

برای دسترسی به اخبار خواندنی درباره‌ی ارزهای دیجیتال، نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
💡 @NooshDaroo_web

💡 خرید قسطی با ما چه می‌کند؟

این روزها هرکجا را که نگاه می‌کنیم، از بیلبوردهای شهر گرفته تا استوری‌های کسب‌وکارهای شخصی، خرید قسطی به‌عنوان یک گزینه برای راحتی و کاهش فشار مالی تبلیغ می‌شود. در شرایطی که فشار اقتصادی روزبه‌روز افزایش پیدا می‌کند، کاملاً طبیعی است که به این نوع خرید تمایل پیدا کنیم؛ اما آیا واقعاً این نوع خرید فشارها را کم می‌کند؟

▪️ خرید قسطی چگونه به ما کمک می‌کند؟

خرید قسطی به ما اجازه می‌دهد مبلغ یک خرید بزرگ را در چند ماه یا چند سال تقسیم کنیم. اقتصاددان‌ها به این پدیده «هموارسازی مصرف» (Consumption Smoothing) می‌گویند. به زبان ساده، یعنی بخشی از هزینه امروز را به زمانی منتقل کنیم که انتظار داریم درآمد بیشتری داشته باشیم.

هموارسازی مصرف در چند وضعیت گوناگون کارایی دارد:

• زمانی که درآمد ما به‌طور موقت کاهش یافته است؛ برای مثال در دوران تعویض شغل که پیدا کردن یک کار جدید ممکن است چند ماه طول بکشد.
• زمانی که یک خرید بزرگ داریم؛ مثلاً هنگام خرید خانه یا خودرو ممکن است هزینه‌ای بسیار سنگین و ناگهانی باشد و ما با استفاده از اقساط، آن هزینه را پخش یا هموار می‌کنیم.
• زمانی که در آغاز راه یک حرفه یا سرمایه‌گذاری هستیم؛ زیرا هزینه‌های آموزشی و راه‌اندازی کسب‌وکار یکی از بزرگ‌ترین مخارج در طول یک حرفه هستند و رسیدن به درآمد پایدار و جبران آن‌ها زمان می‌برد.

▪️ آیا ما در خرید قسطی واقعاً به آینده فکر می‌کنیم؟

با آن که کارکرد اقساط این است که هزینه‌ها را در آینده توزیع کنند، ما معمولاً هنگام خرید قسطی به‌اندازه‌ی کافی به آینده توجه نمی‌کنیم. البته نباید این را یک نقص بدانیم. علم اقتصاد رفتاری با سه مفهوم به ما نشان می‌دهد که عدم توجه ما به آینده، ناشی از مکانیسم‌هایی طبیعی در ذهن ما است.

• سوگیری زمان حال: ما به‌طور طبیعی تمایل داریم در ارزیابی‌های خود به «زمان حال» وزن بیشتری بدهیم. در مغز ما نواحی‌ای وجود دارد که فقط به لذت یا منفعت در زمان حال پاسخ می‌دهند. پس ما تمایل داریم نفعی را که در زمان حال به ما می‌رسد ارزشمندتر از آن‌چه که در بلندمدت است، ببینیم.

• ذهنیت کمبود: در زمانی که با کمبود منابع مواجه هستیم، تمرکز ما روی مسائل فعلی بسیار پررنگ‌تر می‌شود و آینده را حتی بیشتر نادیده می‌گیریم. این تمرکز محدود ممکن است به بدهی بیش از حد منجر شود.

• وابستگی به نقطه‌ی مرجع: ما معمولاً وضعیت خود را با چیزی ملموس مقایسه می‌کنیم؛ مثلاً سطح زندگی‌ای که تا امروز داشته‌ایم یا جایگاهی که دوست داریم حفظ کنیم، نه با فشار مالی‌ای که ممکن است چند ماه بعد سراغمان بیاید. انسان برای محافظت از این «نقطه‌ی مرجع»، تمایل دارد که افت مصرف را به هر قیمتی به تأخیر بیندازد.

▪️ وقتی خرید قسطی فریب‌آمیز می‌شود

علاوه بر سوگیری‌های بالا، محاسبات مربوط به پیش‌پرداخت، اقساط، زمان‌بندی قسط‌ها و نرخ‌های بهره، بسیار انتزاعی و ناملموس هستند. فرضیات و ساختار مدل‌هایی که مربوط به محاسبات مالی آینده هستند، با چگونگی درک ما از این پدیده‌ها تفاوت‌های اساسی دارند.

افراد و شرکت‌هایی که با وعده‌ی خرید قسطی به سراغ ما می‌آیند، ممکن است از این طبیعت مغز سوءاستفاده کنند. دو روش رایج وجود دارد که وام‌ها ما را فریب می‌دهند.

۱. بازی با پیش‌پرداخت

فرض کنید قرار است یک کالا با قیمت ۱۰۰ میلیون تومان را با ۱۲ قسط بخرید. به دو شرایط متفاوت زیر توجه کنید:

• پیش‌پرداخت: ۳۰ میلیون، هر قسط: ۷ میلیون
• پیش‌پرداخت: ۴۲ میلیون، هر قسط: ۶ میلیون
• در هر دو مورد بالا، شما ۱۱۴ میلیون پرداخت خواهید کرد. در مورد اول، بهره‌ی موثر سالانه‌ی فروشنده ۴۱ درصد، و در مورد دوم، ۵۱ درصد است.

علت این است که در مثال دوم، اعتباری که دریافت می‌کنیم (۵۸ میلیون) از اعتبار مثال اول (۷۰ میلیون) کمتر است، اما بهره در هر دو ۱۴ میلیون است. یعنی مورد دوم در عمل یک وام بسیار گران‌تر است.

۲. بازی با تعداد قسط‌ها

فرض کنید می‌توانید یک کالای ۲۰ میلیون تومانی را به‌صورت اقساطی بخرید. دو شرایط زیر را درنظر بگیرید:

• شش قسط ۳.۷ میلیون تومانی
• چهار قسط ۵.۵ میلیون تومانی
• در این‌جا، فروشنده کالا را ۲۲ میلیون تومان می‌فروشد. در مورد اول، ۱۶.۳ میلیون تومان اعتبار دریافت می‌کنید و نرخ مؤثر سالانه تقریباً ۶۰ درصد است. در مورد دوم، اعتبار ۱۴.۵ میلیون تومان و نرخ ۱۱۹ درصد می‌شود.

نرخ مؤثر سالانه نشان می‌دهد اعتباری که واقعاً دریافت کرده‌اید، با توجه به مبلغ و مدت بازپرداخت، در مقیاس یک سال چقدر برای شما هزینه دارد. به همین دلیل، کمتر بودن تعداد قسط‌ها می‌تواند نرخ مؤثر را به‌شدت بالا ببرد، حتی اگر مبلغ نهایی خرید تفاوت زیادی نکند.

در هر دو خرید قسطی بالا، فروشنده یک «نرخ اعلامی» به شما می‌گوید. مثلاً در خرید دوم، این نرخ ۱۰ درصد است؛ اما نرخ اعلامی ۱۰ درصدی در عمل به یک وام با نرخ مؤثر سالانه‌ی ۱۱۹ درصدی تبدیل می‌شود.

بازی با مدت‌زمان اقساط و پیش‌پرداخت، به فروشنده یا اعتباردهنده اجازه می‌دهد که نرخ مؤثر سالانه را بسیار بالاتر از چیزی که در نگاه اول به‌نظر می‌رسد ببرد.

➕ نوشدارو پلاس

محاسبه‌ی نرخ مؤثر سالانه بسیار پیچیده است و این مفهوم حساسیت بالایی به پیش‌پرداخت و مدت‌زمان اقساط دارد، به‌گونه‌ای که درک ملموس آن برای مغز ما بسیار دشوار است. توصیه می‌کنیم پیش از خرید قسطی یا دریافت اعتبار از ابزار آنلاین «حساب‌کش» برای مشاهده‌ی اضافه‌پرداخت واقعی، نرخ مؤثر سالانه و برچسب گرانی استفاده کنید.

گاهی یک خرید قسطی که برای ما از خرید نقدی سبک‌تر به‌نظر می‌رسد، ممکن است حتی کمک مالی ما به فروشنده یا اعتباردهنده باشد، نه برعکس. در این شرایط، اگر امکان گرفتن وام داریم، احتمالاً بهتر است به‌سراغ آن برویم.

▪️یک تصویر کلی‌تر

طبق گزارش تورم ۲۰۲۶-۲ بانک مرکزی ترکیه، با تداوم تورم در سال‌های اخیر، خریدهای قسطی و سقف اعتبارها در این کشور افزایش یافته‌اند. در کوتاه‌مدت، خانوارها قدرت خرید بیشتری پیدا کرده‌اند و تقاضای مصرف بالاتر رفته است؛ اما این گزارش هشدار می‌دهد که افزایش بدهی برای خانواده‌های کم‌درآمد و آسیب‌پذیر، مشکل بازپرداخت ایجاد می‌کند و در بلندمدت باعث تشدید فشار مالی خواهد شد.

این مثال یک حقیقت کلی و اثبات‌شده را در اقتصاد نشان می‌دهد. خرید اعتباری یا قسطی در بحران‌های اقتصادی موقت یکی از راه‌های مؤثر برای حفظ سطح تولید و مصرف است، اما در شرایط تورم مزمن، ممکن است به عاملی برای تشدید بحران تبدیل شود.

یک گزارش «فدرال‌رزرو» آمریکا می‌گوید افزایش بدهی باعث می‌شود تا خانواده‌ها در بحران‌های آینده مجبور به کاهش هزینه‌ها و مصرف خود شوند؛ امری که آثار منفی روی تولید را نیز شدیدتر می‌کند.

اسناد اقتصادی آمریکا درباره‌ی تورم پس از جنگ جهانی دوم هم نمونه‌ای مشابه را ثبت کرده‌اند: در شرایطی که تولید و عرضه کاهش یافته بود، گسترش اعتبار، قدرت خرید تازه‌ای وارد اقتصاد کرد، بدون آن‌که تولید به همان اندازه افزایش پیدا کند؛ در نتیجه فشار بر قیمت‌ها بیشتر شد.

فروش قسطی، یکی از راه‌هایی است که فروشندگان همواره از آن استفاده کرده‌اند تا کاهش تقاضا در اثر تورم را جبران کنند. مثال ترکیه یک نمونه‌ی بسیار تازه است؛ اما در بحران‌های دهه‌ی ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ آمریکا نیز می‌توانیم این نوع سیاست فروش را مشاهده کنیم.

خلاصه یافته‌های اقتصادی را می‌شود ساده‌تر گفت:

در شرایطی که آسیب‌پذیری مالی خانوارها افزایش می‌یابد، خرید قسطی ممکن است قدرت خرید را موقتاً حفظ کند، اما ریسک‌های مالی آینده را بالا می‌برد.

▪️ قسطی بخریم یا نه؟

همان‌طور که گفتیم، خرید قسطی و اعتباری کارکردهای مثبتی در شرایط نامساعد دارند. دادن یک حکم کلی درباره‌ی خرید قسطی ممکن و منطقی نیست؛ اما نکاتی وجود دارد که در هنگام این نوع خرید باید به آن‌ها توجه کنیم.

• قسطی که هزینه واقعی را پنهان می‌کند یک زنگ خطر است: تأکید فروشنده روی «اقساط ماهانه‌ی کم» یا «پیش‌پرداخت ناچیز یا صفر»، بدون صحبت از هزینه‌ی نهایی، فریب‌آمیز است. نرخ مؤثر سالانه را حساب کنید؛ تقسیم مبلغ اضافی بر قیمت کالا کافی نیست.

• قراردادهای مبهم را امضا نکنید: تفاوت قیمت نقدی و اعتباری، چگونگی محاسبه‌ی کارمزدها، جریمه‌ی دیرکرد، شرایط تسویه‌ی زودتر از موعد، بیمه و سایر خدمات و هزینه‌های جانبی را در نظر بگیرید.

• برای کالاهای مصرفی، بدهی بلندمدت نسازید: اگر مدام برای خرید لوازم روزمره اعتبار می‌گیرید و عمر آن کالا پیش از تسویه‌ی بدهی تمام می‌شود، ممکن است فقط فشارهای مالی خود را در آینده بیشتر کرده باشید.

• مراقب انباشت قسط‌های کوچک باشید: شاید هر خرید قسطی به‌تنهایی کاملاً سبک باشد، اما ترکیب چند قسط کوچک ممکن است بخش بزرگی از درآمد ماهانه‌ی شما را بگیرد.

• به امید درآمد و اقتصاد بهتر در آینده قسط نگیرید: توان بازپرداخت خود را با توجه به درآمد و هزینه‌های فعلی بسنجید؛ پذیرفتن قسط به‌امید افزایش درآمد و رونق اقتصاد در آینده بسیار پرریسک است.

• کالا را صرفاً به این دلیل که در آینده گران‌تر خواهد شد، قسطی نخرید: انتظارات تورمی باعث می‌شود تا خرید در زمان حال بسیار منطقی به‌نظر برسد؛ اما فشار مالی اقساط ممکن است از فشار خرید نقدی در آینده بیشتر باشد.

در کل، باید این نکته را به‌یاد داشته باشیم که اقساط، قدرت خرید پایین ما در زمان حال را با قدرت خرید بالای ما در آینده جبران می‌کنند. پس اگر خریدهای قسطی امروز ما حتی برای نسخه‌ی آینده‌ی ما نیز سنگین باشند، فشارهای مالی دیر یا زود خودشان را نشان خواهند داد.

⛓ لینک مطالعه‌ی نسخه‌ی اصلی مقاله در سایت نوشدارو

✍️رضا زارع‌پور

#خرید_آنلاین
#سواد_دیجیتال

نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:

💡 @NooshDaroo_web