سانتیاگو رامون کاخال (Santiago Ramón y Cajal)

(تولد: ۱۸۵۲- وفات: ۱۹۳۴)

پزشک و پاتولوژیست معروف اسپانیایی

حیطه پژوهش: سیستم بینایی و هیستولوژی نورون

برندهٔ جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی در سال ۱۹۰۶

علت دریافت جایزه نوبل: شناخت ساختار بنیادی سلول عصبی

پدر علم عصب‌شناسی نوین

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

نورون‌های مارتینوتی (Martinotti cells) نوعی اینترنورون مهاری (inhibitory interneuron) در قشر مخ (cerebral cortex) هستند که جسم سلولی (cell body) آن‌ها عمدتاً در لایه پنجم قشر مخ (layer V of the cortex) قرار دارد.

آکسون (axon) این سلول‌ها به سمت بالا صعود کرده و به لایه مولکولی یا سطحی قشر (layer I) می‌رسد، جایی که پایانه‌های آکسونی آن‌ها بر روی دندریت‌های سلول‌های هرمی (pyramidal cells) سیناپس مهاری ایجاد می‌کند.

این زائده آکسونی در طبقه مولکولار (Molecular layer – Layer I) قشر مخ خاتمه می‌یابد و سیناپس‌های مهاری بر روی دندریت‌های آپیکال نورون‌های پیرامیدال ایجاد می‌کند.

عملکرد آن‌ها مهار بازخوردی (Feedback inhibition) و تنظیم فعالیت نورون‌های پیرامیدال است.

بنابراین، نقطه ختم زائده سیتوپلاسمی نورون‌های مارتینوتی طبقه مولکولار قشر مخ (Layer I of cerebral cortex) است.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

مخچه باستانی (Archicerebellum): بخشی از مخچه است که عمدتاً با تعادل و کنترل حرکات تنه و وضعیت بدن مرتبط است و بخش قدامی–میانی مخچه را تشکیل می‌دهد.

هسته شيرواني (Fastigial nucleus): هسته اصلی مخچه باستانی است و الیاف آن از vermis و flocculonodular lobe دریافت می‌کند.

این هسته اطلاعات خود را به هسته‌های دهلیزی (Vestibular nuclei) و تشکیلات مشبک (Reticular formation) در ساقه مغز می‌فرستد.

نقش اصلی آن تنظیم تعادل (balance)، وضعیت بدن (posture) و هماهنگی حرکات تنه و عضلات محوری (axial muscles) است.
سایر هسته‌ها:

هسته‌های Emboliform و Globosus (Interposed nuclei): این هسته‌ها ورودی‌های خود را از بخش‌های پارا‌ورمال قشر مخچه (paravermal cortex) دریافت کرده و خروجی‌های آن‌ها به هسته قرمز (red nucleus) در ساقه مغز می‌رود. کارکرد اصلی آن‌ها کنترل حرکات اندام‌ها (especially limb movements) و هماهنگی حرکات ارادی دقیق اندام‌ها (coordination of skilled voluntary limb movements) است.

هسته دندانه‌ای (Dentate): مربوط به مخچه جدید (Neocerebellum) و برنامه‌ریزی حرکات هدفمند و پیچیده است.

بنابراین، Fastigial nucleus (هسته شيروانی) هسته مخچه باستانی است.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

نورون‌های گلژی دسته دو (Golgi type II) به نورون‌هایی گفته می‌شود که آکسون کوتاه دارند و عمدتاً به صورت محلی اطلاعات را منتقل می‌کنند (Local circuit neurons). ویژگی‌های آن‌ها:

آکسون کوتاه و غالباً در همان لایه یا ناحیه عمل می‌کند.

معمولاً اینترنورون (Interneuron) هستند و کنترل محلی نورون‌های پیرامیدال یا دیگر نورون‌ها را بر عهده دارند.

نمونه‌ها در سیستم عصبی:

نورون‌های لایه مولکولی قشر مخچه: این نورون‌ها، شامل ستاره‌ای‌ها (Stellate cells) و سلول‌های سبدی‌ (Basket cells) هستند که اینترنورون‌های بازدارنده (Inhibitory interneurons) محسوب می‌شوند. این نورون‌ها، آکسون کوتاه دارند و ارتباط محلی برقرار می‌کنند. بنابراین از نوع Golgi type II هستند.

سلول‌های پورکنژ (Purkinje cells): نورون‌های بزرگ با آکسون طولانی به هسته‌های عمیق مخچه، Golgi type I هستند.

سلول‌های بتز (Betz): نورون‌های بزرگ حرکتی در قشر مخ، آکسون طولانی دارند و Golgi type I هستند.

نورون‌های حرکتی شاخ قدامی نخاع: آکسون طولانی به عضلات اسکلتی دارند، بنابراین Golgi type I هستند.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

در سیستم عصبی مرکزی (CNS) نورون‌ها بر اساس عملکرد به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

نورون‌های حرکتی (Motor neurons): پیام عصبی را از CNS به عضلات و غدد منتقل می‌کنند. تعداد آن‌ها نسبت به نورون‌های دیگر کمتر است.

نورون‌های حسی (Sensory neurons): اطلاعات حسی از محیط و بدن را به CNS می‌رسانند. بیشتر این نورون‌ها در گانگلیون‌های محیطی قرار دارند و در CNS تعداد محدودی دارند.

نورون‌های رابط (Interneurons): نورون‌هایی با آکسون کوتاه که اطلاعات را بین نورون‌های حسی و حرکتی پردازش و منتقل می‌کنند. این نورون‌ها بیشترین تعداد را در CNS دارند و در ایجاد شبکه‌های پیچیده عصبی نقش اساسی دارند.

نورون‌های دو قطبی (Bipolar neurons): نورون‌های تخصصی که بیشتر در سیستم بینایی و شنوایی دیده می‌شوند و تعداد آن‌ها محدود است.

بنابراین، نورون‌های رابط (Interneurons) در CNS بیشترین فراوانی را دارند و مسئول پردازش و هماهنگی اطلاعات بین نورون‌ها هستند.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

مغز میانی (Midbrain) بخشی از ساقه مغز است که بین پل مغزی و مغز قدامی قرار دارد و شامل چندین هسته مهم حرکتی و حسی است:

ناحیه Substantia Nigra: ناحیه‌ای از مغز میانی (Midbrain / Mesencephalon) که به‌صورت عملکردی جزئی از دستگاه عقده‌های قاعده‌ای (Basal Ganglia System) محسوب می‌شود. این ساختار از دو بخش اصلی تشکیل شده است: Pars compacta و Pars reticulata. بخش Pars compacta حاوی نورون‌های دوپامینرژیک (Dopaminergic neurons) است که از طریق مسیر Nigrostriatal pathway به جسم مخطط (Striatum) فرافکنی می‌کنند و در تسهیل آغاز و تنظیم حرکات ارادی نقش حیاتی دارند. کاهش عملکرد یا دژنراسیون نورون‌های دوپامینرژیک در این ناحیه عامل اصلی بروز بیماری پارکینسون (Parkinson’s disease) است. بخش Pars reticulata نیز عملکردی مشابه با Globus pallidus interna دارد و در خروجی حرکتی عقده‌های قاعده‌ای شرکت می‌کند.

هسته Red nucleus: هسته‌ای برجسته در ناحیه تگمنتوم مغز میانی (Midbrain tegmentum)، که در کنترل حرکات اندام‌ها به‌ویژه اندام فوقانی نقش دارد. این هسته دو بخش دارد: parvocellular (کوچک‌سلولی) و magnocellular (بزرگ‌سلولی). بخش magnocellular منبع اصلی مسیر rubrospinal tract است که در حیوانات نقش مهمی در حرکات ارادی دارد، ولی در انسان‌ها بیشتر عملکردهای حرکتی را غیرمستقیم از طریق ارتباط با مخچه (Cerebellum) و قشر حرکتی (Motor cortex) تعدیل می‌کند. بخش parvocellular ارتباط گسترده‌ای با inferior olive دارد و در یادگیری حرکتی (Motor learning) نقش دارد.

عصب Oculomotor nerve (CN III): عصب حرکتی جمجمه‌ای سوم که هسته اصلی آن در تگمنتوم مغز میانی در سطح کالیکولوس فوقانی (Superior colliculus level of the midbrain tegmentum) قرار دارد. این عصب حرکات بیشتر عضلات خارج‌چشمی را کنترل می‌کند، از جمله عضلات rectus superior، rectus medial، rectus inferior و obliquus inferior. همچنین دارای هسته پاراسمپاتیکی فرعی (Edinger–Westphal nucleus) است که از طریق فیبرهای پیش‌گره‌ای (Preganglionic fibers) به عقده مژگانی (Ciliary ganglion) می‌رود و در انقباض مردمک (Pupillary constriction) و تطابق عدسی (Lens accommodation) نقش دارد.

عصب Abducent nerve (CN VI): عصب حرکتی ششم جمجمه‌ای که هسته آن در تگمنتوم پل مغزی (Pontine tegmentum) در نزدیکی ventral part of the fourth ventricle قرار دارد. فیبرهای خروجی آن از ساقه مغز خارج شده و به عضله lateral rectus در چشم فرافکنی می‌کنند که مسئول حرکت جانبی کره چشم (Abduction of the eyeball) است. آسیب به این عصب یا هسته باعث انحراف چشم به سمت داخل (Medial strabismus) و دوبینی (Diplopia) هنگام نگاه جانبی می‌شود.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

مسیر Spinothalamic بخشی از راه‌های حس سطحی نخاع (Ascending sensory pathways) است که اطلاعات مربوط به درد (Pain)، دما (Temperature) و لمس غیر دقیق (Crude touch) را منتقل می‌کند.

فیبرها از همان لحظه ورود به نخاع، تقریباً در همان سطح یا یکی دو سگمان بالاتر، از سمت راست به چپ یا برعکس عبور می‌کنند.

هسته تالاموس مقصد Spinothalamic، Ventropostero-lateral nucleus (VPL) است. این هسته مسئول دریافت اطلاعات حسی از بدن (Body) است.

در مقابل، Ventropostero-medial nucleus (VPM) اطلاعات حسی از سر و صورت (Face) را دریافت می‌کند.

بنابراین، مسیر Spinothalamic به VPL تالاموس منتهی می‌شود.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

در دستگاه حرکتی قاعده‌ای (Basal ganglia) دو مسیر اصلی برای کنترل حرکات وجود دارد: مسیر مستقیم (Direct pathway) و مسیر غیرمستقیم (Indirect pathway).

مسیر مستقیم (Direct pathway): نورون‌های مهاری (GABAergic) از جسم مخطط (Striatum) به گلوبوس پالیدوس داخلی (Globus Pallidus interna / GPi) و Substantia Nigra pars reticulata (SNr) پروجکت می‌کنند. این مسیر با مهار خروجی‌های بازدارنده GPi/SNr موجب کاهش مهار تالاموس (Disinhibition of Thalamus) می‌شود و در نهایت فعال‌سازی قشر حرکتی (Motor cortex) و تسهیل حرکات ارادی (Facilitation of voluntary movement) را فراهم می‌کند.


مسیر غیرمستقیم (Indirect pathway): نورون‌های مهاری از جسم مخطط (Striatum) ابتدا به گلوبوس پالیدوس خارجی (Globus Pallidus externa / GPe) می‌روند و سپس هسته زیرتالامیک (Subthalamic nucleus / STN) را فعال می‌کنند. این فعال‌سازی موجب تحریک GPi/SNr و در نتیجه افزایش مهار تالاموس (Increased thalamic inhibition) می‌شود که مهار حرکات غیرمطلوب و کاهش تحریک قشر حرکتی (Suppression of unwanted movements and inhibition of Motor cortex activation) را ایجاد می‌کند.


بنابراین، Subthalamic nucleus (STN) نقش کلیدی در مسیر غیرمستقیم دارد؛ زیرا پس از مهار شدن GPe توسط Striatum، STN دیس‌اینهایب شده و فعال می‌شود و سپس خروجی تحریکی (Glutamatergic excitatory) خود را به GPi می‌فرستد.

این تحریک موجب افزایش فعالیت مهاری GPi بر تالاموس می‌شود.

#سوالات_نوروآناتومی

https://t.me/NeuroExplorers

https://brainyscholar.com/

Anterior and posterior roots of a single spinal nerve are attached to a single spinal cord segment.

A. The spinal cord has an outer covering of white matter and an inner core of gray matter.


B. The spinal cord tapers off below to form the conus medullaris.


D. The cells in the posterior gray horn of the spinal cord are associated with sensory function.

E. The central canal of the spinal cord is situated in the gray com- missure

راه شنوایی (Auditory pathway) مسیر عصبی‌ای است که سیگنال‌های صوتی (sound signals) از گوش داخلی (inner ear) به قشر شنوایی (auditory cortex) منتقل می‌کنند. برای توضیح دقیق‌تر، مسیر شامل چند بخش اصلی است:

راه شنوایی (Auditory pathway):

- گوش داخلی (Inner ear):

حلزون (Cochlea) در گوش داخلی امواج صوتی را به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل می‌کند.

سلول‌های مویی (Hair cells) در حلزون، محرک‌ها را دریافت و تبدیل به پتانسیل‌های عصبی می‌کنند.

- عصب شنوایی (Auditory nerve / Cochlear nerve):

پتانسیل‌های عصبی از سلول‌های مویی به عصب حلزونی (Cochlear nerve) منتقل می‌شوند.

- هسته‌های حلزونی (Cochlear nuclei):

عصب شنوایی به هسته‌های حلزونی در ساقه مغز می‌رسد، که اولین ایستگاه پردازش اطلاعات صوتی هستند.

- هسته زیتون فوقانی (Superior olivary complex):

اطلاعات دوگوشی برای تعیین جهت صدا پردازش می‌شود.

- لمنیسکوس جانبی (Lateral lemniscus):

مسیر فیبری که سیگنال‌ها را از هسته‌های ساقه مغز به برجستگی‌های بالایی (Inferior colliculus) منتقل می‌کند.

- برجستگی‌های بالایی (Inferior colliculus):

یک ایستگاه مهم برای پردازش صدا و ترکیب اطلاعات فضایی و فرکانسی.

- هسته زانویی داخلی (Medial geniculate nucleus / MGN):

سیگنال‌ها به تالاموس (Thalamus) و به ویژه هسته ساقه مغز داخلی فرستاده می‌شوند که پیش از رسیدن به قشر شنوایی، فیلتر و پردازش نهایی صورت می‌گیرد.

- قشر شنوایی اولیه (Primary auditory cortex):

در لوب تمپورال (Temporal lobe) واقع شده و اطلاعات صوتی نهایی برای درک گفتار، موسیقی و سایر صداها تحلیل می‌شود.

این مسیر عصبی بسیار دقیق و دوطرفه است، به طوری که اطلاعات از هر گوش به هر دو نیم‌کره مغز منتقل می‌شود و امکان پردازش فضایی و تعیین جهت صدا فراهم می‌شود.

هسته بزاقی فوقانی Superior Salivatory nucleus: این هسته مرتبط با عصب صورت (Facial – CN VII) است و مسئول تحریک غدد بزاقی زیرزبانی و اشکی می‌باشد.

عصب واگ (Vagus – CN X) ترکیبی از رشته‌های حرکتی و حسی است و چند هسته در ساقه مغز به آن مرتبط هستند:

هسته خلفی واگ Dorsal nucleus of vagus: هسته پاراسمپاتیک پیش‌گانگلیونی است که به اندام‌های داخلی مثل قلب و دستگاه گوارش عصب‌دهی می‌کند.

هسته منزوی Solitary nucleus: هسته حسی که اطلاعات احشایی (Visceral sensory) از قلب، ریه و دستگاه گوارش را دریافت می‌کند.

هسته آمبیگوس Nucleus ambiguus: هسته حرکتی که عضلات حلق، حنجره و بخش‌هایی از حلق و مری را کنترل می‌کند.