Forwarded from Jamshid Muslimov
Substackda birinchi maqolam
Мақола датслаб Vatan журналининг 2-сонида чоп этилган (2024-йил)
https://open.substack.com/pub/jamshidmuslimov/p/318?r=70kl6p&utm_campaign=post&utm_medium=web&showWelcomeOnShare=true
Фикр юритиш жўн юмуш эмас. Одатда фикрлаш “сифати” ва тизимлилигини қийинлаштирадиган нарсалар илк фавқулодий тасаввурлардир. Айни инстинктив майллар ақл ҳаракатини чигаллаштиради. Ушбу мулоҳазамиз қуйида биз сўз айтишга журъат этган мавзуга ҳам бевосита дахлдор. Зотан, миллат тушунчасининг замонавий формати биз кўниккан анъанавий концептдан фарқланади.
Тасаввурларимизга худди савқитабиийдек ёпишиб қолган “миллат” глобал ижтимоий маданий тафаккур ўлароқ узоқ йиллар онгимизда билвосита шакллантирилган, айрим миллий кодлар ёки этнослар йиғиндиси эмас. Шу маънода гапирадиган бўлсак, бугун илмий ва сиёсий матнларда “мода”га кирган “Миллий давлат” ҳам муайян бир этноснинг давлати эмас. Албатта, ушбу фикрлар кимларгадир ғалати эшитилиши мумкин, аммо бунга мувжуд фикр эмас, балки бизнинг тасаввурларимиздаги аралаш-қуралаш, ғализ ва консерватив ҳамда колониал тасаввурлар кўпроқ сабабчи, деган фикрдамиз...
Мақола датслаб Vatan журналининг 2-сонида чоп этилган (2024-йил)
https://open.substack.com/pub/jamshidmuslimov/p/318?r=70kl6p&utm_campaign=post&utm_medium=web&showWelcomeOnShare=true
Substack
"Миллат" биз уни қандай тушунамиз ёки тушунмоғимиз керак?
Vatan журнали, 2024-йил, 2-сон
Neojadidchilikning tamal toshlaridan biri jumhuriyatchilikdir. Bu g'oyani ko'plar G'arbdan import deb o'ylaydi, biroq jumhuriyatchilik g'oyasi bizga ham xos bo'lgan. Masalan, shahar va qishloq "quyi qatlamining" katta siyosatga aralashishga muvaffaq bo‘lgan, XIV asrdagi sarbadorlar ("boshi dordagilar") harakatini olaylik.
"Bo‘ynini dorga qo‘yishga tayyor, biroq eski tartibga qaytmaydigan" insonlar harakati tashqi dushmanlar tahdidi, ichki davlatchilik tanazzuli davrida (oqibatida) vujudga kelgan va qisqa payt Samarqandni boshqargan.
"Bo‘ynini dorga qo‘yishga tayyor, biroq eski tartibga qaytmaydigan" insonlar harakati tashqi dushmanlar tahdidi, ichki davlatchilik tanazzuli davrida (oqibatida) vujudga kelgan va qisqa payt Samarqandni boshqargan.
Deja Vu
O'sha davrdagi Xuroson ijtimoiy portlash arafasida edi. Mahalliy hokimlarning adolatsiz soliqlari va o‘zboshimchaligi ostida ezilgan dehqonlar isyon ko‘tarishga tayyor edilar. O‘z navbatida, hunarmandlar va mayda savdogarlar inqiroz va savdo yo‘llarining uzilishi tufayli xonavayron bo‘lib, yashab qolish va o‘z mavqelarini tiklash yo‘llarini qidirmoqda edilar. Nihoyat, ijtimoiy adolatga asoslangan dunyoning muqobil tasvirini taklif etuvchi nufuzli dindorlar guruhi - tariqatlar mavjud edi. Hunarmandlar, mayda savdogarlar va dehqonlar uchun diniy va’zlar mavhum ilohiyot emas, balki hukmdorlar va amaldorlarning suiiste’moliga, zulmiga qarshilik ko‘rsatishning bir dasturulamali edi.
Jamshid Muslimov
Eng qizig‘i, asos solgan otalar prezident jinni bo‘lib qolsa nima qilish kerakligi haqida qoidalar qoldirishgan. Ammo bu qoidalarni qo‘llay oladigan xalq yoki elita chiqmasligi haqida o‘ylashmagan (va balki elita/xalq buni istadi?). D
Jamshid aka, asoschi otalar bu haqida o'ylagan. Masalan, AQSH ikkinchi prezidenti Jon Adamsning fikricha, AQSH Konstitutsiyasi va undagi iqtidorlar bo‘linishi tizimi axloqiy hamda diniy qadriyatlardan yiroq xalqni boshqarish uchun mo‘ljallanmagan. Tamal axloqiy qadriyatlarga ega bo‘lmagan jamiyatda odamlarning jilovlanmagan ehtiroslari va illatlari pirovardida davlatchilik tizimini izdan chiqarishi, respublika asoslarini vayron qilishi haqidagi Adamsning havotirlariga bugungi kunda amerikalik ko‘plab huquqshunoslar va olimlar ham qo‘shilmoqda. Aslida, fozil odamlarsiz har qanday jamiyat tezda tanazzulga uchrashini Forobiy Jon Adamsdan bir necha asr avvalroq ta’kidlagan. Tramp shucnhaki amerikaliklar ongidagi inqirozning tashqi ko'rinishi. Sic gloria mundi, yetar endi, Amerika imperiyasining tanazzulini ham bir ko'raylik :).
Dunning-Kruger duosi:
Xudoyim, naqadar ahmoq ekanligimni anglash uchun yetarli aql va shu bilimga qaramay davom etishga yetarli jur’at ber.
Xudoyim, naqadar ahmoq ekanligimni anglash uchun yetarli aql va shu bilimga qaramay davom etishga yetarli jur’at ber.
Jalilov. Qaydlar
... Телевизионные передачи тоже представляли собой весьма унылое зрелище: официозные интервью, пропагандистские ток-шоу, пресная аналитика, доклады о правительственных планах и этапах их реализации, патриотические песни, повторы одних и тех же выступлений главы государства, хвалебные речи в честь особо отличившихся граждан, сцены массового ликования, выступления представителей псевдооппозиции... Во время одной из таких передач кто-то из участников заявил:
— Действия, предпринимаемые руководством нашей страны, — не что иное, как проявление заботы о гражданах, и обусловлены они не чем иным, как искренним стремлением охранять наши же с вами права и свободы.
Mana bu asardan olingan manzara qandaydir juda tanish koʻrinyapti. Sizga-chi? Sizga ham tanish emasmi?
— Действия, предпринимаемые руководством нашей страны, — не что иное, как проявление заботы о гражданах, и обусловлены они не чем иным, как искренним стремлением охранять наши же с вами права и свободы.
Mana bu asardan olingan manzara qandaydir juda tanish koʻrinyapti. Sizga-chi? Sizga ham tanish emasmi?
Albatta, tanish manzara. Zero, Tolstoy-cha aytganda...
Har qanday erkin jamiyat o‘ziga xos tarzda baxtlidir, diktaturalarning bari bir xilda baxtsizdir.
Har qanday erkin jamiyat o‘ziga xos tarzda baxtlidir, diktaturalarning bari bir xilda baxtsizdir.
Mana bu maqolada aytilishicha, hatto elite (Ivy League) universitetlari talabalari ham kitob o'qishda qiynalayotgan ekan:
Avvallari talabalar birinchi haftada "Pride and Prejudice"ni, ikkinchi haftada esa "Jinoyat va jazo"ni to‘liq o‘qib chiqib muhokama qilishda hech qiynalmagan. Hozirgi talabalar esa xuddi shu hajmdagi o‘qish vazifasini eplab bo‘lmasligini aytib, bu imkonsiz ekanligidan shikoyat qilmoqdalar. Talabalar nafaqat o‘qish hajmi va muddatlari borasida qiyinchilikka uchramoqda; ular umumiy syujetni esdan chiqarmasdan mayda tafsilotlarni e’tibor berishga ham qiynalyapti.
Sizning-cha, o‘zbek talabalari ham shu ahvoldami? Yoki, holat undan ham achinarliroqmi?
Avvallari talabalar birinchi haftada "Pride and Prejudice"ni, ikkinchi haftada esa "Jinoyat va jazo"ni to‘liq o‘qib chiqib muhokama qilishda hech qiynalmagan. Hozirgi talabalar esa xuddi shu hajmdagi o‘qish vazifasini eplab bo‘lmasligini aytib, bu imkonsiz ekanligidan shikoyat qilmoqdalar. Talabalar nafaqat o‘qish hajmi va muddatlari borasida qiyinchilikka uchramoqda; ular umumiy syujetni esdan chiqarmasdan mayda tafsilotlarni e’tibor berishga ham qiynalyapti.
Sizning-cha, o‘zbek talabalari ham shu ahvoldami? Yoki, holat undan ham achinarliroqmi?
The Atlantic
The Elite College Students Who Can’t Read Books
To read a book in college, it helps to have read a book in high school.
“Johiliyatdan tamaddunga o’tish uchun bir asr kerak bo’ladi. Tamaddundan johiliyatga tushish uchun bir avlodning umri (25 yil) ham yetadi.” Will Durant.
Vaqtingiz bo’lsa, tarixchi Will Durant’ning The Story of Civilization jildlarini o’qib chiqing. Vaqtingiz bo’lmasa, uning qisqagina (100 bet) The Lessons of History' kitobida tarixdagi qonuniyatlar batafsil yoritilgan. Shu kitobni o’qisangiz, hozirgi jarayonlarni kengroq kontekst doirasida fahmlay olasiz.
Vaqtingiz bo’lsa, tarixchi Will Durant’ning The Story of Civilization jildlarini o’qib chiqing. Vaqtingiz bo’lmasa, uning qisqagina (100 bet) The Lessons of History' kitobida tarixdagi qonuniyatlar batafsil yoritilgan. Shu kitobni o’qisangiz, hozirgi jarayonlarni kengroq kontekst doirasida fahmlay olasiz.
O’zbek jamiyati ogʻzaki madaniyatga asoslangan savodxonlikdan to’g’ri dijital og’zaki madaniyatga o’tib ketdi. Ya’ni, Gutenberg inqilobidan nasibasini to’liq olishga ulgurmadi. Matnga asoslangan madaniyatdan bahramand bo’lmay turib savoddan oldingi (pre-literacy) tafakkur tarzidan savoddan keyingi (post-literacy) tafakkur tarziga o’tib ketishimizning oqibatlari olamshumuldir.
Bu oqibatlarni kundalik hayotimizda, abgor siyosatimiz va iqtisodimizdan tortib xarob ilm-fanimiz yoki abgor o’zaro munosabatlarimizgacha bo’lgan sohalarda ko’rish mumkin.
Bu oqibatlarni kundalik hayotimizda, abgor siyosatimiz va iqtisodimizdan tortib xarob ilm-fanimiz yoki abgor o’zaro munosabatlarimizgacha bo’lgan sohalarda ko’rish mumkin.
O'zbek tilida sifatli kontent chiqarayotgan resurslarni tavsiya eting, iltimos. Iloji bo'lsa, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy mavzulardagi matn-markazli kontent, longread.
Q.s. Substack'da kim bor?
Q.s. Substack'da kim bor?
Amaldor sinfiga tayanib olib borilayotgan siyosat haqida xalqning fikri...
Nekrasovning "Кому на Руси жить хорошо" degan she'ri bo'lar edi... Unda qashshoqlashib ketgan dehqonlar Rusda kim farovon yashayotganini topish maqsadida sayyohatga chiqishadi va jumladan, amaldor bilan ko'rishadi... Shoir amaldorni shunday ta'riflaydi:
Сирот и вдов он не был благодетель,
Но нищим иногда давал гроши
И называл святую добродетель
Первейшим украшением души.
О ней твердил в семействе беспрерывно,
Но не во всем ей следовал подчас
И извинял грешки свои наивно
Женой, детьми, как многие из нас.
По службе вел дела свои примерно
И не бывал за взятки под судом,
Но (на жену, как водится) в Галерной
Купил давно пятиэтажный дом.
Nekrasovning "Кому на Руси жить хорошо" degan she'ri bo'lar edi... Unda qashshoqlashib ketgan dehqonlar Rusda kim farovon yashayotganini topish maqsadida sayyohatga chiqishadi va jumladan, amaldor bilan ko'rishadi... Shoir amaldorni shunday ta'riflaydi:
Сирот и вдов он не был благодетель,
Но нищим иногда давал гроши
И называл святую добродетель
Первейшим украшением души.
О ней твердил в семействе беспрерывно,
Но не во всем ей следовал подчас
И извинял грешки свои наивно
Женой, детьми, как многие из нас.
По службе вел дела свои примерно
И не бывал за взятки под судом,
Но (на жену, как водится) в Галерной
Купил давно пятиэтажный дом.
SI hayotimizga kirib kelayotganidan keraksiz bo'lib qolish vasvasasiga (FOBO) hali tushmagan bo'lsangiz, Internetni portlatgan mana bu maqolani o'qib bu gal endi jiddiy o'ylanib qolasiz. Haqiqatdan ham, olamshumul jarayonlar sodir bo'lyapti, biroq biz bunga tayyor emasmiz. Endi qanday yashaymiz?
Maqola: Something Big Is Happening By Matt Shumer
Maqola: Something Big Is Happening By Matt Shumer
matt shumer
Something Big Is Happening
A personal note for non-tech friends and family on what AI is starting to change.
Yangi jargonlar... AI:DR va FOBO
TL;DR yoki tl;dr ("Too long; didn’t read" – "Juda uzun ekan; o‘qimadim") – Avvallari, foydalanuvchi matn devoriga (haddan tashqari uzun post yoki maqolaga) uchraganda, “Juda uzun ekan; o‘qimadim” der edi. Shundan keyin, uzun matn tagida qisqa xulosasini berib ketish urfga kirgan.
AI;DR (Aritifical Intelligence, didn’t read - “Sun’iy intellekt ekan, o‘qimadim”). Muallif hafsala qilmasdan, maqola yoki postni sun’iy intellekt yordamida yozsa, nega men uni o‘qishga hafsala qilishim kerak, demoqda foydalanuvchilar.
FOMO (ingl. Fear of missing out – biror narsadan quruq qolib ketish vasvasasi) ko‘pincha ijtimoiy tarmoqlardagi postlar ta’sirida biror qiziqarli yoki muhim narsadan bexabar qolib ketish, o‘tkazib yuborish qo‘rquvi. Buning aksi, JOMO (Joy of missing out) - Ijtimoiy tarmoqdagi navbatdagi yuzaki trend yoki jarayondan quruq qolib ketganidan hursand bo'lish.
FOBO (Fear of becoming obsolete - Keraksiz bo‘lib qolish vasvasasi). Yangi texnologiyalar, jumladan SI rivojlanishining oqibatida ishsiz, malakasiz qolib ketish qo‘rquvi.
O'zbekchalashtiramizmi? Izohda o'z takliflaringizni bering:).
TL;DR yoki tl;dr ("Too long; didn’t read" – "Juda uzun ekan; o‘qimadim") – Avvallari, foydalanuvchi matn devoriga (haddan tashqari uzun post yoki maqolaga) uchraganda, “Juda uzun ekan; o‘qimadim” der edi. Shundan keyin, uzun matn tagida qisqa xulosasini berib ketish urfga kirgan.
AI;DR (Aritifical Intelligence, didn’t read - “Sun’iy intellekt ekan, o‘qimadim”). Muallif hafsala qilmasdan, maqola yoki postni sun’iy intellekt yordamida yozsa, nega men uni o‘qishga hafsala qilishim kerak, demoqda foydalanuvchilar.
FOMO (ingl. Fear of missing out – biror narsadan quruq qolib ketish vasvasasi) ko‘pincha ijtimoiy tarmoqlardagi postlar ta’sirida biror qiziqarli yoki muhim narsadan bexabar qolib ketish, o‘tkazib yuborish qo‘rquvi. Buning aksi, JOMO (Joy of missing out) - Ijtimoiy tarmoqdagi navbatdagi yuzaki trend yoki jarayondan quruq qolib ketganidan hursand bo'lish.
FOBO (Fear of becoming obsolete - Keraksiz bo‘lib qolish vasvasasi). Yangi texnologiyalar, jumladan SI rivojlanishining oqibatida ishsiz, malakasiz qolib ketish qo‘rquvi.
O'zbekchalashtiramizmi? Izohda o'z takliflaringizni bering:).
Qiziq. FSB'ning O'zbekistondagi qulayotgan biznes imperiyasi o'rnini kim bosar ekan? Yoki, shunchaki daromadlarning xususiylashtirish, zararlarni esa milliylashtirish jarayoni ketyaptimikin?
Dubayda mehmonxonalarning yangi klassifikatsyasi paydo bo'libdi:
- 6 yulduzli: o'z havo mudofaa tizimiga ega.
- 7 yulduzli: dushmanga qarshi o'zi ham raketa hujumini uyushtira oladi.
- 6 yulduzli: o'z havo mudofaa tizimiga ega.
- 7 yulduzli: dushmanga qarshi o'zi ham raketa hujumini uyushtira oladi.
Davlat jamoaning farovonligiga emas, bir hovuch "oila"ning boyishiga xizmat qiluvchi vositaga aylanganida jamiyat qanday o'zgarishi haqida Forobiy aniq tashxis qo'ygan ekan. O'zbek jamiyatida o'zaro agressiya darajasi nega bunchalik yuqori ekanligiga ishora.
“Ammo ba’zi (johil) shaharlar bo‘ladiki, ularda butun xalqning fikri-zikri, aql-idroki boylik to‘plash, mol-dunyo orttirishga qaratiladi. Ulardan chiqqan rahbarlar ham rahbarlikni mol-dunyoni ko‘paytirishda deb biladilar. Shuning uchun ham ular erta-kech mol-dunyo to‘plash harakatida bo‘ladilar. Bunday rahbarlar qo‘l ostida bo‘lgan shahar xalqlarida turli buzuq odatlar, shahvoniyat, bir-birini ko‘rolmaslik, bir-birini talash, dushmanlik, nizo-janjallar avj oladi”.
Abu Nasr Forobiy. Fozil odamlar shahri.
Mahluqlar Akademiyasi...
1-5 sinflardagi farzandingizga matematikani puxta o'rgatmoqchi bo'lsangiz, Beast Academy onlayn kursini (yoki kitoblarini) isrorla tavsiya qilaman.
Bu kurslarga hozircha sarflagan 100 dollarim kamida 5-6 ming dollarlik qiymat beryapti (agarda huddi shu sifatni beradigan, Toshkentdagi repetitorlarga ketadigan pulga chaqsak). Farzandim olayotgan, butun umr as qotadigan muhim (matematik tafakkur, izchil va mantiqiy fikrlashni o'rganish kabi) ko'nikmalarni esa dollarda ifodalash qiyin bo'lsa kerak.
BeastAcademy ingliz tilida, lekin farzandingiz bu tilni "London is the capital of Great Britain" darajasida bilishini o'zi yetarli, qolganini jarayonda o'rganib oladi.
Nimasi yaxshi, onlayn maktabi yilliga 100 dollar va agarda har kuni yarim soat- bir soat shu kursga sarflasangiz, bir yilda 1-5 sinf matematika dasturini o'tib qo'yasiz. Qizim maktabda 2-sinfda. Bu kursni sentyabrda sotib olgan edik va hozir u 4 sinfini tugatyabdi, sentyabrgacha bemalol 5 sinfini ham tugatsa kerak.
Xullas, homeschooler'lar orasida favorit bo'lgan bu kurslarni hamma do'stlarimga maqtab yuraman, sizga ham ilinyapman. Sinab ko'ringlar, achinmaysizlar.
Q.s. 6-12 sinflar uchun ham onlayn kurslari bor (Art of Problem Thinking, AOSP), lekin ular endi ozgina qimmatroq
1-5 sinflardagi farzandingizga matematikani puxta o'rgatmoqchi bo'lsangiz, Beast Academy onlayn kursini (yoki kitoblarini) isrorla tavsiya qilaman.
Bu kurslarga hozircha sarflagan 100 dollarim kamida 5-6 ming dollarlik qiymat beryapti (agarda huddi shu sifatni beradigan, Toshkentdagi repetitorlarga ketadigan pulga chaqsak). Farzandim olayotgan, butun umr as qotadigan muhim (matematik tafakkur, izchil va mantiqiy fikrlashni o'rganish kabi) ko'nikmalarni esa dollarda ifodalash qiyin bo'lsa kerak.
BeastAcademy ingliz tilida, lekin farzandingiz bu tilni "London is the capital of Great Britain" darajasida bilishini o'zi yetarli, qolganini jarayonda o'rganib oladi.
Nimasi yaxshi, onlayn maktabi yilliga 100 dollar va agarda har kuni yarim soat- bir soat shu kursga sarflasangiz, bir yilda 1-5 sinf matematika dasturini o'tib qo'yasiz. Qizim maktabda 2-sinfda. Bu kursni sentyabrda sotib olgan edik va hozir u 4 sinfini tugatyabdi, sentyabrgacha bemalol 5 sinfini ham tugatsa kerak.
Xullas, homeschooler'lar orasida favorit bo'lgan bu kurslarni hamma do'stlarimga maqtab yuraman, sizga ham ilinyapman. Sinab ko'ringlar, achinmaysizlar.
Q.s. 6-12 sinflar uchun ham onlayn kurslari bor (Art of Problem Thinking, AOSP), lekin ular endi ozgina qimmatroq
O'zbekchilikning g'oyaviy xaritasi
Hozirgi o‘zbek jamiyatiga ta'sir borasida turfa mafkuraviy oqimlar musobaqalashmoqda. Biroq, "tasavvurdagi o'zbekchilik" haqidagi ushbu raqobatchi ko'zlovlar nomlanmagani, "xaritaga" tushirilmagani bois ular yaqqol ifodalangan (“men falonchi o'laroq jamiyatimiz haqidagi falon tasavvurga qo‘shilaman/qo‘shilmayman”) pozitsiya emas, ko'proq vayb, hissiyotlar va e'tirozlar ("liberastlar"/"radikallar" menga yoqmaydi) sifatida yashalmoqda.
Bugungi o‘zbeklar amalda mafkuraviy jihatdan juda bo'lingan bo‘lsa-da, nazariyada o‘z g‘oyalarini ifodalashga ojizdir. Bu esa barqarorlik, tinchlik-totuvlik illyuziyasini beradi. "Kim kim ekanligini" yaxshiroq anglash mushtarak manfaatlarni paypaslash orqali murosa va muloqat qilishga yo'l ochadi. Yoki, kamida do'stni dushmandan farqlab olishga imkon beradi. Zero, aynan shu, do'stni dushmandan farqlab olish siyosatning ilk bosqichidir.
O'zbek ongini shakllantirayotgan g'oyalar xaritasini tuzish kerak. Bunday xarita, masalan, mafkuralarga (millatchilik, sotsializm, liberalizm, muhofazakorlik, feminizm va hkz) yoki dunyoqarashlarga (islomchilik, sekulyarizm, g'arbzodalik, turonchilik va hkz) bag'ishlangan alohida maqolalar turkumi shaklini olishi mumkin.
Sizning fikringizcha, bizda qanday mafkuralar o'zaro raqobat qilmoqda? Qaysi g'oyalar haqida ko'proq ma'lumot olishni istardingiz? Kim bizga do'st, kim dushman?
Hozirgi o‘zbek jamiyatiga ta'sir borasida turfa mafkuraviy oqimlar musobaqalashmoqda. Biroq, "tasavvurdagi o'zbekchilik" haqidagi ushbu raqobatchi ko'zlovlar nomlanmagani, "xaritaga" tushirilmagani bois ular yaqqol ifodalangan (“men falonchi o'laroq jamiyatimiz haqidagi falon tasavvurga qo‘shilaman/qo‘shilmayman”) pozitsiya emas, ko'proq vayb, hissiyotlar va e'tirozlar ("liberastlar"/"radikallar" menga yoqmaydi) sifatida yashalmoqda.
Bugungi o‘zbeklar amalda mafkuraviy jihatdan juda bo'lingan bo‘lsa-da, nazariyada o‘z g‘oyalarini ifodalashga ojizdir. Bu esa barqarorlik, tinchlik-totuvlik illyuziyasini beradi. "Kim kim ekanligini" yaxshiroq anglash mushtarak manfaatlarni paypaslash orqali murosa va muloqat qilishga yo'l ochadi. Yoki, kamida do'stni dushmandan farqlab olishga imkon beradi. Zero, aynan shu, do'stni dushmandan farqlab olish siyosatning ilk bosqichidir.
O'zbek ongini shakllantirayotgan g'oyalar xaritasini tuzish kerak. Bunday xarita, masalan, mafkuralarga (millatchilik, sotsializm, liberalizm, muhofazakorlik, feminizm va hkz) yoki dunyoqarashlarga (islomchilik, sekulyarizm, g'arbzodalik, turonchilik va hkz) bag'ishlangan alohida maqolalar turkumi shaklini olishi mumkin.
Sizning fikringizcha, bizda qanday mafkuralar o'zaro raqobat qilmoqda? Qaysi g'oyalar haqida ko'proq ma'lumot olishni istardingiz? Kim bizga do'st, kim dushman?