NeoJadid
1.56K subscribers
95 photos
27 videos
10 files
216 links
Dunyoga o'zbekona nazar.

Aloqa: @NeojadidBot
Download Telegram
Forwarded from SEREDIN
Почему мы задыхаемся и как мы шли к сегодняшнему качеству воздуха в течение почти 10 лет!?

Так, как проехавшись сейчас в машине ровно 15 минут, я чуть не выплюнул свои легкие, то думаю настало время поделиться РЕАЛЬНЫМИ причинами, почему мы сегодня дышим этим дерьмом, так как официальной версии никто не дает, потому что мы умеем даже СЛОНА попытаться замести под ковер)

Это не мои догадки, а метаанализ из различных источников и комментариев экологов. Меня, конечно, умиляют мнения людей, что это произошло вчера и вдруг РЕЗКО влючаются теплицы и поэтому нам всем плохо, но проблема глубже

И поэтому, чтобы понимать, что это огромный снежный ком безоттветственности, я собрал небольшой АНАМНЕЗ, присаживайтесь поудобней:

Причины загрязнения воздуха в Ташкенте — это слоеный пирог из ошибок, накопленных за 7–8 лет.

Системное упущение: «Точка невозврата» (2017–2018 гг.)
Именно в этот период произошел фундаментальный сбой: начался строительный бум без утвержденного Генерального плана города и экологической экспертизы.
Вместо того чтобы строить город с учетом его уникального расположения (в предгорьях), власти дали «зеленый свет» на точечную застройку высотками, игнорируя физику движения воздуха.

5 реальных причин (от самой критичной к сопутствующим):

1. Блокировка «Розы ветров» (Главная градостроительная ошибка)
Ташкент исторически продувался горными ветрами (бризами) с северо-востока, которые ночью спускались с гор и вычищали смог.
* Что случилось: Начиная с 2018 года, в северо-восточной части города (районы, откуда приходит ветер) и в центре начали хаотично строить высотные здания (12–16+ этажей).
* Результат: Эти «стены» из бетона снизили скорость ветра в городе. Смог перестал выдуваться естественным путем, он просто «застаивается» внутри кварталов.
2. Угольный ренессанс и «Тепличное кольцо» (Ошибка 2022–2023 гг.)
Зимой 2022/2023 случился энергокризис (нехватка газа). В качестве экстренной меры приказали переводить промышленность, теплицы и ТЭЦ на уголь.
* Проблема: Вокруг Ташкента (в Ташкентской области) расположены тысячи гектаров теплиц. Из-за дефицита газа им разрешили (или они сами начали) топить углем низкого качества (бурый уголь из Ангрена, который дает много золы) и даже резиновыми покрышками.
* Результат: Ташкент оказался в кольце дыма. Вечером и ночью дым с области тянется в город. Именно поэтому запах гари часто появляется после 21:00.
3. Бесконтрольный импорт автомобилей и топливо Евро-2
В Узбекистане упростили растаможку иномарок, и количество машин в Ташкенте удвоилось за пару лет. Но это полбеды.
* Топливо: До 2025 года самым популярным бензином был АИ-80. По сути, это стандарт Евро-2, от которого мир отказался 20 лет назад. В нем огромное содержание серы.
* Вырезанные катализаторы: У огромной части машин (включая новые Cobalt/Gentra и старые иномарки) удалены каталитические нейтрализаторы — устройства, дожигающие вредные выхлопы. Без них одна машина загрязняет воздух как 10–15 исправных.
* Текущий статус: С сентября 2025 года "Узбекнефтегаз" официально прекратил продажу АИ-80, но последствия (старый автопарк без катализаторов) останутся на годы.
4. Уничтожение зеленого фильтра
Деревья — это физический фильтр, который задерживает пыль (PM) на листьях.
* Мораторий, который не работал: Несмотря на объявленный в 2019 году мораторий на вырубку, застройщики продолжали уничтожать взрослые многолетние чинары и дубы, просто выплачивая штрафы (которые были смешными по сравнению с прибылью от дома). Вместо огромных деревьев сажали тонкие саженцы (елочки/можжевельник), которые не дают тени и почти не фильтруют воздух.
5. Строительная пыль и эрозия почвы
Город превратился в одну большую стройплощадку.
* Грунт: Открытый грунт на стройках не поливают и не накрывают. Любой ветерок поднимает тонны пыли в воздух.
* Исчезновение воды: Засыпка арыков и каналов привела к пересыханию микроклимата. Сухой воздух лучше держит взвешенные частицы, чем влажный.
Краткий итог:
Системная ошибка заключалась в приоритете быстрой прибыли (стройка, продажа авто, экономия на фильтрах ТЭЦ) над долгосрочным планированием.
Forwarded from Юлий Юсупов
Я думаю, с учетом того, что проблема воздуха в Ташкенте резко обостряется зимой, ключевой фактор - 2. Угольный ренессанс и «Тепличное кольцо», то есть отключение теплиц и ТЭЦ от газа.

Хорошо помню, что когда начали это делать с теплицами (кстати, еще до зимнего кризиса 2022-23 гг.), специалисты и тепличники указывали на абсурдность и вредность этой меры:
- тепличники покупали газ по мировым ценам, то есть отбирать у них газ, чтобы перепродать его китайцам - глупость;
- для самих тепличников переход на уголь означал более высокие издержки и для многих из них - неконкурентоспособность и влезание в долговую яму, что и проявляется сегодня в огромной кредитной задолженности сектора;
- и (барабанная дробь) переход на уголь приведет к экологическим проблемам.

Но разве, охваченные административным пылом, чиновники будут кого-то слушать? Нет конечно. В том числе потому что не несут никакой ответственности за свои решения. Разве кто-то ответил за отключение котельных и теплиц от газа? Кто-то хотя бы извинился? Нет.

Тоже самое касается и всего остального. Разве хоть один чиновник поплатился за безответственные, а порой преступные решения по закрытию бизнесов, беззаконным сносам, установлению безумных и коррупционных требований по обязательной сертификации или регистрации (авто, лифтов, лекарств и далее по списку), беспредельному отъему свидетельств плательщиков НДС и "светофоров" с возвратом этого налога и т.д.? НИ ОДИН, НИ КОГДА! Максимум кого-то когда-то мягко, по отечески пожурили. И всё...

Бесконтрольность и безнаказанность нашей всевластной бюрократии порождает безответственность, переходящую в настоящие преступления. Вот что значит нереформированное государство, отсутствие действенных механизмов обратной связи, сдержек и противовесов и разделения властей.
Forwarded from Jalilov. Qaydlar
Юлий Юсупов
Вот что значит нереформированное государство, отсутствие действенных механизмов обратной связи, сдержек и противовесов и разделения властей.
Yuliy Yusupov hamma muammolarimizning asl sababini aniq koʻrsatib bermoqda: hokimiyatlarning real boʻlinishi yoʻqligi, oʻzaro tiyib turish va nazorat mexanizmlarining ishlamasligi. Ha, bir-biriga zanjirday ulanib ketgan iqtisodiy, ijtimoiy, ekologik va boshqa muammolarning asl sababi - real siyosiy islohotlarning yoʻqligi, oʻlik parlament, hokimiyatning hamma boʻgʻinlari funksiyalarini uzurpatsiya qilib olgan ijro hokimiyati, qarorlarini adolat va qonun asosida emas, ijro hokimiyatining qosh qovogʻiga qarab chiqaradigan sud. Bu davlatda hamma tizimlarning ishlashi va qarorlar qabul qilishi faqat bir institut(shaxs)ga bogʻlangan, hamma faqat selektordan selektorgacha yashaydi, bu shaxs maʼqullagan qarorlar notoʻgʻri boʻlsa, hech kim aytishga jurʼat qilmaydi. Bir notoʻgʻri qaror (qadam) ketidan ikkinchisi, uning ketidan keyingisi va hammasi bir-biriga zanjirday ulanib shunday halokatli oqibatlarga olib keladiki, hech qanday selektor bilan, qoʻmita-yu agent tuzish bilan bu oqibatlarni bartaraf qilib boʻlmaydi.

"Meniki seniki" qilib oʻyin-kulgi qilayotganimizda buni tuzatish imkoni bor edi bizda. Hokimiyatlar boʻlinishi, nazorat va oʻzaro tiyish mexanizmlari oʻrnatishni talab qilish imkoni bor edi (balki). Undan koʻra biz avtoritarizmni yanada kuchaytirish va nollashtirishni afzal bildik.

Yuriy Saruxanyan toʻgʻri aytyapti: hech qanday kuch bilan tiyilmagan ijro hokimiyati oʻzi yaratgan muammolarning oqibatlari bilan "oʻt oʻchiruvchi" rejimida kurashishda (yoki oʻzini kurashayotganday koʻrsatishda) davom etaveradi. Bu muammolarning asl sababi - siyosiy islohotlarning yoʻqligi bilan hech kim shugʻullanmaydi (chunki hech kim oʻzi oʻtirgan shoxni arralashni istamaydi).

Va yana bir narsa. Siz "siyosatga aralashmaslik"ni afzal koʻrishingiz mumkin. Siyosatga qanchalik koʻp aralashmasangiz, siyosat iflos havo, sifatsiz taʼlim va tibbiyot, abgor iqtisodiyot va qimmat narsalar, korrupsiya, nepotizm koʻrinishida shunchalik koʻp sizning hayotingizga kirib boraveradi.
Bir odam sirk direktori oldiga kelibdi:
- Men ajoyib nomer o‘ylab topdim, effekti zo'r bo'ladi!
- Xo‘sh, xo‘sh
- Tassavur qiling... Sirk arenasiga najas to‘la katta sandiq olib chiqiladi. Karnay-surnay sadosi ostida uni arqonga ilib, asta-sekin sirk gumbazi ostiga ko‘tarishadi. Chiroqlar o‘chiriladi. Sandiq gursillab pastga tushadi. Chiroqlar yonadi. Butun sahna najasda, tomoshabinlar boshdan-oyoq najasda... Va shu payt sahnaga men, oppoq kostyum-shimda chiqib kelaman!

Bu anekdotning ekologiya bilan bog'liq ohirgi mashmashalarga aloqasi yo'q, albatta.
Yap-yangi (hozirgi, “yangi O’zbekiston”dan keyin keladigan) O’zbekistonda ikkita narsani tubdan qayta ko’rib chiqish shart: amaldagi Madhiya bilan Konstitutsiyani.

Har qanday Konstitutsiya aslida kimningdir “havotir, qo’rquvlarining aksidir.”

Hozirgi, 1992 yilda qabul qilingan Konstitutsiya birinchi president Islom Karimovning xavotir-hadiksirashlarining aksidan boshqa narsa emas. Islom Karimov nimadan xavotirlangan: u O’zbekistonda Jannat yaratmoqchi bo’lib, bunda unga halaqit qilishi mumkin bo’lgan har qanday siyosiy kuchdan xavfsiragan. Natijada prezidentga qarshi borishi mumkin bo’lgan sud, hukumat (Vazirlar Mahkamasi) va parlament institutlari ataylab zaiflashtirilib, butun hokimiyat shaxsan president va uning irodasini ijro etuvchi, Konstitutsiyada hatto tilga olinmagan Prezident Apparatida mujassamlashtirilgan. Prezidentning millat taqdirini bir o’zi belgilash mutlaq vakolati, bunda unga e’tiroz bildirishi mumkin bo’lgan kuch bo’lmasligi Konstitutsiyada belgilangan davlat hokimiyatining tashkil etilishida ham o’z aksini topgan. Bu holat, 2010 yillardan boshlangan kosmetik o’zgarishlar bilan, bugungacha davom etib kelmoqda.

Bugun esa Konstitutsiya O’zbekistonning asl egasi, davlat hokimiyatining birdan bir manbai bo’lmish millatning qo’rquv, havotirlarini aks etishi payti keldi.

Diktatura bo'lsa, Huquq diktaturasi bo'lsin.

Millat nimadan xavfsirayapti: amaldorlar, jumladan prezidentlar O’zbekistonda Jannat qurmasin, Jahannamga aylanib ketayotgan O’zbekistonni isloh qilsin, yetar. Shu hadiklardan kelib chiqsak, siyosiy kun tartibining asosiy punkti shaxslar hukmronligidan formal institutlar hukmronligiga o’tish, alohida shaxslarning norasmiy irodalaridan rasmiy qonun va qoidalar ustungligini ta’minlash bo’lib turibdi.

O’zbeklarda bir kichik kamchilik bor: kim o’zini qabila sardori deb e’lon qilsa, shunga sig’inib yuboramiz. Qabila sardoring yaxshi bo’lsa, berdi Xudo, yomon bo’lsa, urdi Xudo deganlaridek, qabila sardori ma’rifatparvar, islohotparvar bo’lsa, maylin-u, ammo, lekin…Millatini badavlat qilgan har bir Lee Kuan Yew’ga o’z qabilasini hor qilgan 99 ta Mugabelar to’g’ri keladi.

Mana shuning uchun ham Konstitutsiyamizda yakka o’zining irodasini o’tkazishi mumkin bo’lgan qabila sardorlariga o’rin yo’q bo’lishi shart. Biz butun millat taqdirini bir inson qo’ligagina topshirib qo’ya olmaymiz. Ya’ni, president irodasini, vakolatlarini cheklab turuvchi kuchli parlament, hukumat va sud bo’lishi shart. Hozir, masalan, Konstitutsiyada jinoyat (masalan, xiyonat) qilib qo’ygan prezidentni lavozimidan olib tashlash protsedurasi (impichment) hatto ko’zda tutilmagan. Impichmentsiz konstitutsiyani (balkim, Shimoliy Koreadan bo'lak) deyarli uchratmaysiz: bu huddi tormozsiz, faqat gaz pedali bilan jihozlangan mashinadek gap. Ya'ni, fojia muqarrar.

Demak, amaldagi Konstitutsyani yangilash kerak. Uni shunday tarzda yangilash kerak-ki, qomus O'zbekistonda Jannatni qurishga emas, uzil-kesil Jahannam o’rnatilmasligiga ko’maklashsin.

Konstitutsiyamiz “siyosiy idora ishlarimizni qanday tashkil etsak, zolim yoki noqobil hukmdorlar millatga iloji boricha kamroq zarar yetkazishi mumkin” degan savolga javob berishi shart. Kun tartibimizdagi asosiy masala ham shu.

Albatta, huquqiy nigilizm avjiga chiqqan o’zbek jamiyatida bir parcha qog’oz bo’lmish Konstitutsiyaga amal qilish/qilmaslik (huquqni qo’llash) muammosi ham dolzarb.

Shuningdek, yana bir muammo, Igor Guberman aytganidek,
Не в силах никакая конституция
Устроить отношенья и дела,
Чтоб разума и духа проституция
Постыдной и невыгодной была.

Lekin mana shu aql va ruh foxishaligi uyatli ish deb qaralishi uchun yangi axloq kerak. Bu esa boshqa, alohida mavzu.
Qozoq prezidenti Toqayev Twitterda adashib prostata masaji haqidagi videoga munosabat bildirib qo'yibdi.

Poshsholar ham o'zimiz kabi oddiy banda ekanligiga yana bir dalil.
Forwarded from Jamshid Muslimov
Substackda birinchi maqolam

Фикр юритиш жўн юмуш эмас. Одатда фикрлаш “сифати” ва тизимлилигини қийинлаштирадиган нарсалар илк фавқулодий тасаввурлардир. Айни инстинктив майллар ақл ҳаракатини чигаллаштиради. Ушбу мулоҳазамиз қуйида биз сўз айтишга журъат этган мавзуга ҳам бевосита дахлдор. Зотан, миллат тушунчасининг замонавий формати биз кўниккан анъанавий концептдан фарқланади.

Тасаввурларимизга худди савқитабиийдек ёпишиб қолган “миллат” глобал ижтимоий маданий тафаккур ўлароқ узоқ йиллар онгимизда билвосита шакллантирилган, айрим миллий кодлар ёки этнослар йиғиндиси эмас. Шу маънода гапирадиган бўлсак, бугун илмий ва сиёсий матнларда “мода”га кирган “Миллий давлат” ҳам муайян бир этноснинг давлати эмас. Албатта, ушбу фикрлар кимларгадир ғалати эшитилиши мумкин, аммо бунга мувжуд фикр эмас, балки бизнинг тасаввурларимиздаги аралаш-қуралаш, ғализ ва консерватив ҳамда колониал тасаввурлар кўпроқ сабабчи, деган фикрдамиз...


Мақола датслаб Vatan журналининг 2-сонида чоп этилган (2024-йил)

https://open.substack.com/pub/jamshidmuslimov/p/318?r=70kl6p&utm_campaign=post&utm_medium=web&showWelcomeOnShare=true
Neojadidchilikning tamal toshlaridan biri jumhuriyatchilikdir. Bu g'oyani ko'plar G'arbdan import deb o'ylaydi, biroq jumhuriyatchilik g'oyasi bizga ham xos bo'lgan. Masalan, shahar va qishloq "quyi qatlamining" katta siyosatga aralashishga muvaffaq bo‘lgan, XIV asrdagi sarbadorlar ("boshi dordagilar") harakatini olaylik.

"Bo‘ynini dorga qo‘yishga tayyor, biroq eski tartibga qaytmaydigan" insonlar harakati tashqi dushmanlar tahdidi, ichki davlatchilik tanazzuli davrida (oqibatida) vujudga kelgan va qisqa payt Samarqandni boshqargan.

Deja Vu

O'sha davrdagi Xuroson ijtimoiy portlash arafasida edi. Mahalliy hokimlarning adolatsiz soliqlari va o‘zboshimchaligi ostida ezilgan dehqonlar isyon ko‘tarishga tayyor edilar. O‘z navbatida, hunarmandlar va mayda savdogarlar inqiroz va savdo yo‘llarining uzilishi tufayli xonavayron bo‘lib, yashab qolish va o‘z mavqelarini tiklash yo‘llarini qidirmoqda edilar. Nihoyat, ijtimoiy adolatga asoslangan dunyoning muqobil tasvirini taklif etuvchi nufuzli dindorlar guruhi - tariqatlar mavjud edi. Hunarmandlar, mayda savdogarlar va dehqonlar uchun diniy va’zlar mavhum ilohiyot emas, balki hukmdorlar va amaldorlarning suiiste’moliga, zulmiga qarshilik ko‘rsatishning bir dasturulamali edi.
Jamshid Muslimov
Eng qizig‘i, asos solgan otalar prezident jinni bo‘lib qolsa nima qilish kerakligi haqida qoidalar qoldirishgan. Ammo bu qoidalarni qo‘llay oladigan xalq yoki elita chiqmasligi haqida o‘ylashmagan (va balki elita/xalq buni istadi?). D
Jamshid aka, asoschi otalar bu haqida o'ylagan. Masalan, AQSH ikkinchi prezidenti Jon Adamsning fikricha, AQSH Konstitutsiyasi va undagi iqtidorlar bo‘linishi tizimi axloqiy hamda diniy qadriyatlardan yiroq xalqni boshqarish uchun mo‘ljallanmagan. Tamal axloqiy qadriyatlarga ega bo‘lmagan jamiyatda odamlarning jilovlanmagan ehtiroslari va illatlari pirovardida davlatchilik tizimini izdan chiqarishi, respublika asoslarini vayron qilishi haqidagi Adamsning havotirlariga bugungi kunda amerikalik ko‘plab huquqshunoslar va olimlar ham qo‘shilmoqda. Aslida, fozil odamlarsiz har qanday jamiyat tezda tanazzulga uchrashini Forobiy Jon Adamsdan bir necha asr avvalroq ta’kidlagan. Tramp shucnhaki amerikaliklar ongidagi inqirozning tashqi ko'rinishi. Sic gloria mundi, yetar endi, Amerika imperiyasining tanazzulini ham bir ko'raylik :).
Dunning-Kruger duosi:

Xudoyim, naqadar ahmoq ekanligimni anglash uchun yetarli aql va shu bilimga qaramay davom etishga yetarli jur’at ber.
Jalilov. Qaydlar
... Телевизионные передачи тоже представляли собой весьма унылое зрелище: официозные интервью, пропагандистские ток-шоу, пресная аналитика, доклады о правительственных планах и этапах их реализации, патриотические песни, повторы одних и тех же выступлений главы государства, хвалебные речи в честь особо отличившихся граждан, сцены массового ликования, выступления представителей псевдооппозиции... Во время одной из таких передач кто-то из участников заявил:

— Действия, предпринимаемые руководством нашей страны, — не что иное, как проявление заботы о гражданах, и обусловлены они не чем иным, как искренним стремлением охранять наши же с вами права и свободы.

Mana bu asardan olingan manzara qandaydir juda tanish koʻrinyapti. Sizga-chi? Sizga ham tanish emasmi?
Albatta, tanish manzara. Zero, Tolstoy-cha aytganda...

Har qanday erkin jamiyat o‘ziga xos tarzda baxtlidir, diktaturalarning bari bir xilda baxtsizdir.
Tinchlik Kengashi “tinchlantirgan“ G’azodagi manzara
Mana bu maqolada aytilishicha, hatto elite (Ivy League) universitetlari talabalari ham kitob o'qishda qiynalayotgan ekan:

Avvallari talabalar birinchi haftada "Pride and Prejudice"ni, ikkinchi haftada esa "Jinoyat va jazo"ni to‘liq o‘qib chiqib muhokama qilishda hech qiynalmagan. Hozirgi talabalar esa xuddi shu hajmdagi o‘qish vazifasini eplab bo‘lmasligini aytib, bu imkonsiz ekanligidan shikoyat qilmoqdalar. Talabalar nafaqat o‘qish hajmi va muddatlari borasida qiyinchilikka uchramoqda; ular umumiy syujetni esdan chiqarmasdan mayda tafsilotlarni e’tibor berishga ham qiynalyapti.

Sizning-cha, o‘zbek talabalari ham shu ahvoldami? Yoki, holat undan ham achinarliroqmi?
“Johiliyatdan tamaddunga o’tish uchun bir asr kerak bo’ladi. Tamaddundan johiliyatga tushish uchun bir avlodning umri (25 yil) ham yetadi.” Will Durant.

Vaqtingiz bo’lsa, tarixchi Will Durant’ning The Story of Civilization jildlarini o’qib chiqing. Vaqtingiz bo’lmasa, uning qisqagina (100 bet) The Lessons of History' kitobida tarixdagi qonuniyatlar batafsil yoritilgan. Shu kitobni o’qisangiz, hozirgi jarayonlarni kengroq kontekst doirasida fahmlay olasiz.
O’zbek jamiyati ogʻzaki madaniyatga asoslangan savodxonlikdan to’g’ri dijital og’zaki madaniyatga o’tib ketdi. Ya’ni, Gutenberg inqilobidan nasibasini to’liq olishga ulgurmadi. Matnga asoslangan madaniyatdan bahramand bo’lmay turib savoddan oldingi (pre-literacy) tafakkur tarzidan savoddan keyingi (post-literacy) tafakkur tarziga o’tib ketishimizning oqibatlari olamshumuldir.

Bu oqibatlarni kundalik hayotimizda, abgor siyosatimiz va iqtisodimizdan tortib xarob ilm-fanimiz yoki abgor o’zaro munosabatlarimizgacha bo’lgan sohalarda ko’rish mumkin.
O'zbek tilida sifatli kontent chiqarayotgan resurslarni tavsiya eting, iltimos. Iloji bo'lsa, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy mavzulardagi matn-markazli kontent, longread.

Q.s. Substack'da kim bor?
Amaldor sinfiga tayanib olib borilayotgan siyosat haqida xalqning fikri...

Nekrasovning "Кому на Руси жить хорошо" degan she'ri bo'lar edi... Unda qashshoqlashib ketgan dehqonlar Rusda kim farovon yashayotganini topish maqsadida sayyohatga chiqishadi va jumladan, amaldor bilan ko'rishadi... Shoir amaldorni shunday ta'riflaydi:
Сирот и вдов он не был благодетель,
Но нищим иногда давал гроши
И называл святую добродетель
Первейшим украшением души.
О ней твердил в семействе беспрерывно,
Но не во всем ей следовал подчас
И извинял грешки свои наивно
Женой, детьми, как многие из нас.

По службе вел дела свои примерно
И не бывал за взятки под судом,
Но (на жену, как водится) в Галерной
Купил давно пятиэтажный дом.