This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
"O'zbekKino"dan ancha yaxshi ekan 1yarim daqiqali video.
🇺🇿 1991-yilda Karimovning pozitsiyasi: Mustaqillikning tashabbuskori emas, balki realitetga moslashgan rahbar
O‘zbekistonning mustaqillikka olib kelgan jarayonini ko‘pchilik “Karimovning shaxsiy tashabbusi” deb tasvirlaydi, lekin tarixiy manbalar va siyosatshunoslarning tadqiqotlari ancha murakkab, aniqroq realitetni ko‘rsatadi.
Bu jarayonda uchta asosiy fakt bor:
1️⃣ 1991-yil mart — Karimov SSSRni saqlab qolish bo‘yicha referendumni qo‘llagan
17 mart 1991-yilda SSSRning taqdiri bo‘yicha umumittifoq referendumi o‘tkazilgan.
Savol shunday edi:
“SSSR yangilangan federatsiya sifatida saqlanib qolishiga rozimisiz?”
O‘zbekiston bu referendumda qatnashgan va rasmiy tashviqot SSSRni saqlash yo‘lida bo‘lgan.
Bu — Karimovning o‘sha paytdagi siyosiy pozitsiyasi markaziy ittifoqqa mos bo‘lganini ko‘rsatadi.
Ya’ni u mustaqillik tashabbuskori bo‘lmagan — aksincha, SSSR tarkibida yangilangan model taklifini qo‘llab-quvvatlagan.
Bu fakt har ikki akademik adabiyotda qayd etilgan.
2️⃣ SSSRning kutilmagan tezlikda qulash jarayoni Karimovni mutlaqo yangi realitetga olib keldi
1991-yil avgustidagi GKChP to‘ntarishidan so‘ng, Moskva zaiflashdi, markaziy boshqaruv qulab tushdi va respublikalarda siyosiy bo‘shliq paydo bo‘ldi.
Bu vaqtga kelib:
ittifoq armiya bo‘linmalari tarqalayotgan
iqtisodiy tizim falaj bo‘lgan
markazdan ko‘rsatmalar kelmay qo‘ygan
Bu sharoitda mustaqillik siyosiy imkoniyat emas, balki muqarrar zarurat edi.
Shuning uchun O‘zbekiston:
📆 31-avgust 1991 — mustaqillikni e’lon qildi
📆 29-dekabr 1991 — referendum bilan tasdiqlandi
Bu qarorlarning manbai — strategik tashabbus emas, SSSRning o‘z ichida yo‘qolishi edi.
3️⃣ Siyosatshunoslar nima deydi? (Kontekst)
Markaziy Osiyo bo‘yicha yetakchi olimlar —
Adeeb Khalid, Pauline Jones Luong, Martha Brill Olcott, Shirin Akiner kabi tadqiqotchilar — O‘zbekiston mustaqilligi jarayonini shunday izohlaydi:
“O‘zbekiston rahbariyati mustaqillikka emas, SSSRning barqaror shaklda saqlanishiga umid qilgan edi.
Mustaqillik — ittifoqning barbod bo‘lishi oqibatida yuzaga kelgan siyosiy zaruratdir.”
Bu — “Karimov mustaqillikning asoschisi” degan oddiy xalqona narrativga qarshi ilmiy tahlil.
O‘zbekistonning mustaqillikka olib kelgan jarayonini ko‘pchilik “Karimovning shaxsiy tashabbusi” deb tasvirlaydi, lekin tarixiy manbalar va siyosatshunoslarning tadqiqotlari ancha murakkab, aniqroq realitetni ko‘rsatadi.
Bu jarayonda uchta asosiy fakt bor:
1️⃣ 1991-yil mart — Karimov SSSRni saqlab qolish bo‘yicha referendumni qo‘llagan
17 mart 1991-yilda SSSRning taqdiri bo‘yicha umumittifoq referendumi o‘tkazilgan.
Savol shunday edi:
“SSSR yangilangan federatsiya sifatida saqlanib qolishiga rozimisiz?”
O‘zbekiston bu referendumda qatnashgan va rasmiy tashviqot SSSRni saqlash yo‘lida bo‘lgan.
Bu — Karimovning o‘sha paytdagi siyosiy pozitsiyasi markaziy ittifoqqa mos bo‘lganini ko‘rsatadi.
Ya’ni u mustaqillik tashabbuskori bo‘lmagan — aksincha, SSSR tarkibida yangilangan model taklifini qo‘llab-quvvatlagan.
Bu fakt har ikki akademik adabiyotda qayd etilgan.
2️⃣ SSSRning kutilmagan tezlikda qulash jarayoni Karimovni mutlaqo yangi realitetga olib keldi
1991-yil avgustidagi GKChP to‘ntarishidan so‘ng, Moskva zaiflashdi, markaziy boshqaruv qulab tushdi va respublikalarda siyosiy bo‘shliq paydo bo‘ldi.
Bu vaqtga kelib:
ittifoq armiya bo‘linmalari tarqalayotgan
iqtisodiy tizim falaj bo‘lgan
markazdan ko‘rsatmalar kelmay qo‘ygan
Bu sharoitda mustaqillik siyosiy imkoniyat emas, balki muqarrar zarurat edi.
Shuning uchun O‘zbekiston:
📆 31-avgust 1991 — mustaqillikni e’lon qildi
📆 29-dekabr 1991 — referendum bilan tasdiqlandi
Bu qarorlarning manbai — strategik tashabbus emas, SSSRning o‘z ichida yo‘qolishi edi.
3️⃣ Siyosatshunoslar nima deydi? (Kontekst)
Markaziy Osiyo bo‘yicha yetakchi olimlar —
Adeeb Khalid, Pauline Jones Luong, Martha Brill Olcott, Shirin Akiner kabi tadqiqotchilar — O‘zbekiston mustaqilligi jarayonini shunday izohlaydi:
“O‘zbekiston rahbariyati mustaqillikka emas, SSSRning barqaror shaklda saqlanishiga umid qilgan edi.
Mustaqillik — ittifoqning barbod bo‘lishi oqibatida yuzaga kelgan siyosiy zaruratdir.”
Bu — “Karimov mustaqillikning asoschisi” degan oddiy xalqona narrativga qarshi ilmiy tahlil.
#atamalar
🧩 RESPUBLIKACHILIK
“Davlatning asosiy shiori: qoidalar odamdan ustun.”
Respublika — bu shunchaki davlat emas, bu qonunlar orqali boshqariladigan klub.
rahbarlar vaqtinchalik
qoida doimiy hokimiyat meros bo‘lib o‘tmaydi davlat “meniki” degan odam bo‘lmaydi
Ya’ni:
➡️ “Shaxs emas, printsip boshqaradi.”
🧩 RESPUBLIKACHILIK
“Davlatning asosiy shiori: qoidalar odamdan ustun.”
Respublika — bu shunchaki davlat emas, bu qonunlar orqali boshqariladigan klub.
rahbarlar vaqtinchalik
qoida doimiy hokimiyat meros bo‘lib o‘tmaydi davlat “meniki” degan odam bo‘lmaydi
Ya’ni:
➡️ “Shaxs emas, printsip boshqaradi.”
2025 — shamoldek o‘tgan yil.
Kunlar ketma-ketlikka aylanib,
haftalar esa bir zumda o'tib ketdi.
Qayerda boshlangani, qayerda tugagani
bilmadim ham — vaqt yo‘lni qisqartirib yubordi.
Ba’zan shunday tuyuldiki,
kimdir yilni “2x”ga qo‘ygandek:
bugun kechadan yaqin,
ertaga esa allaqachon kelib qolgan.
2025 menga shuni o‘rgatdi:
hayot hamma narsa emas —
faqat o‘tib ketayotgan sekundlar yig‘indisi.
Ammo biz uni qanday his qilamiz —
ana shu haqiqiy vaqt.
Shu sabab, 2026ga kirayotib,
shoshilmay yuraman:
ko‘proq sezaman,
ko‘proq yashayman,
ko‘proq eslaydigan lahzalar to‘playman.
Chunki yilning tezligi bizning qo‘limizda emas,
lekin uning qanday o‘tishi — o‘zimizga bog‘liq.
Kunlar ketma-ketlikka aylanib,
haftalar esa bir zumda o'tib ketdi.
Qayerda boshlangani, qayerda tugagani
bilmadim ham — vaqt yo‘lni qisqartirib yubordi.
Ba’zan shunday tuyuldiki,
kimdir yilni “2x”ga qo‘ygandek:
bugun kechadan yaqin,
ertaga esa allaqachon kelib qolgan.
2025 menga shuni o‘rgatdi:
hayot hamma narsa emas —
faqat o‘tib ketayotgan sekundlar yig‘indisi.
Ammo biz uni qanday his qilamiz —
ana shu haqiqiy vaqt.
Shu sabab, 2026ga kirayotib,
shoshilmay yuraman:
ko‘proq sezaman,
ko‘proq yashayman,
ko‘proq eslaydigan lahzalar to‘playman.
Chunki yilning tezligi bizning qo‘limizda emas,
lekin uning qanday o‘tishi — o‘zimizga bog‘liq.
👍4🔥1🎉1🗿1