🟠 نکته ۲۷

نواقص سطحی (planar defect):

✅ مرزدانه

۱- مرز اصلی ( مرز پر زاویه): زاویه بین دو دانه بیشتر از ۱۰-۵ درجه است.

۲- مرز فرعی ( مرز کم زاویه): زاویه بین دو دانه کمتر از ۱۰-۵ درجه است.
وقتی اختلاف زاویه بین دو دانه مجاور کم باشد، مرز، آرایشی از نابجایی‌ها می‌باشد. به چنین مرزی، مرز فرعی می‌گویند.

θ=b/D

θ= زاویه بین دو دانه
b= بردار برگرز
D= فاصله بین نابجایی‌ها

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

🟠 نکته ۲۸

✅ دوقلویی

اگر اتم‌ها در یک شبکه به نحوی جابجا شوند که تصویری آینه‌ای از اتم‌ها در قسمتی دیگر ایجاد شود به این پدیده دوقلویی گفته می‌شود.

دو نوع دوقلویی وجود دارد:👇

۱- مکانیکی: این دوقلویی در حین تغییر شکل رخ می‌دهد. (مواد با ساختارهای HCP و BCC مستعد این نوع دوقلویی هستند)

۲- حرارتی: این دوقلویی بعد از اعمال حرارت به ماده کارسرد شده اتفاق می‌افتد. (مواد با ساختار FCC مستعد این نوع دوقلویی هستند)

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

📝 پاسخ تشریحی تست دوازدهم- گزینه ۳

بررسی گزینه‌ها:

❌ گزینه اول: برای اینکه نابجایی پیچی باشد بایستی خط نابجایی و بردار برگرز در راستای هم باشند یا این دو بردار مضربی از یکدیگر باشند که اینطور نیست. (بعبارتی دیگر زاویه بین دو بردار صفر درجه باشد)


❌گزینه دوم: برای اینکه نابجایی لبه‌ای باشد، بایستی خط نابجایی و بردار برگرز عمود بر یکدیگر باشند یا ضرب داخلی این دو بردار برابر با صفر باشد که در این مورد نیز اینطور نیست. ( بعبارتی دیگر زاویه بین دو بردار ۹۰ درجه باشد)

ضرب داخلی دو بردار:
[۱ ۱ ۰].[-۱ ۲ ۱]= -۱+۲+۰=۱


✅ گزینه سوم: برای اینکه نابجایی از نوع مخلوط باشد، زاویه بین دو بردار را از رابطه داخل عکس حساب می‌کنیم. اگر زاویه بین صفر تا ۹۰ درجه بدست آمد، نابجایی مورد نظر از نوع مخلوط است.
در اینجا با محاسبه زاویه بین دوبردار، زاویه  ۷۳ درجه بدست آمد، بنابراین نابجایی از نوع مخلوط است.

🟠 نکته ۲۹

✅ ترتیب چیده‌شدن صفحات فشرده در کریستال‌های مختلف به صورت زیر است:


✨ ساختار SC 👇

صفحه (۱۰۰):            ....AAAA

✨ ساختار BCC 👇

صفحه (۱۱۰):             ...ABAB

✨ ساختار FCC 👇

صفحه (۱۱۱):          ....ABCABC

✨ ساختار HCP 👇

صفحه (۰۰۰۱):           .....ABAB

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

🟠 نکته ۳۰
نقص چیدن (stacking fault):
اگر به هر دلیلی ترتیب چیده‌شدن صفحات بهم بریزد، نقص‌ چیدن ایجاد می‌شود.

دو نوع نقص‌چیدن وجود دارد:👇

✅ نقص ذاتی( ظاهری): در اثر حذف‌شدن یک لایه اتمی ایجاد می‌شود.

💫 برای مثال ترتیب چینش صفحات اتمی در ساختار FCC  را داریم: 

ABCABCABC   ➡️   ABCACABCA

صفحه B از ترتیب چینش صفحات ساختار FCCحذف شده است و  نقص‌چیدن ذاتی ایجاد شده است.

✅ نقص خارجی: در اثر اضافه‌شدن یک لایه اتمی ایجاد می‌شود.

ABCABCABC  ➡️  ABCACBCABC

یک لایه C وارد ساختار FCC شده و نقص‌چیدن خارجی ایجاد کرده است.

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

📝 پاسخ تشریحی تست سیزدهم- گزینه ۳ (کنکور ۹۲)


طبق نکته ۲۸ دو نوع دوقلویی داریم: مکانیکی و حرارتی

ویژگی‌های دوقلویی مکانیکی:

✅ در ساختار BCC و HCP دیده شده است
✅ تحت شرایط بارگذاری سریع (نرخ کرنش‌ بالا) و در دمای پایین محتمل‌تر است.

ویژگی‌های دوقلویی حرارتی:

✅ در ساختارهای FCC مشاهده شده است.
✅ در مواد با نقص چیدن ایجاد می‌شود.

💫 هرچه میزان انرژی نقص چیدن (SFE) کمتر باشد، تمایل به تشکیل دوقلویی بیشتر است.
در ادامه نکات، به مفهوم انرژی نقص‌چیدن و اینکه چرا هرچقدر SFE کمتر باشد، احتمال تشکیل دوقلویی بیشتر است، می‌پردازیم.👌🔥😎



📝 پاسخ تشریحی تست چهاردهم- گزینه۳

در اطراف هر نابجایی میدان تنشی و کرنشی داریم.

✅ تنش ایجاد شده در اطراف نابجایی پیچی از نوع برشی است.

✅ تنش ایجاد شده در اطراف نابجایی لبه‌ای از نوع برشی و نرمال(کششی و فشاری) است.

✅ کرنش ایجاد‌ شده در اطراف نابجایی‌ها از نوع الاستیک است. بعبارتی، چنانچه نابجایی از سیستم حذف شود، کرنش ایجاد شده در اثر وجود نابجایی نیز حذف می‌شود.

📝 پاسخ تشریحی تست پانزدهم- گزینه ۲

❌سوال، رابطه بین خط نابجایی با بردار برگرز را نخواسته، بلکه رابطه بین حرکت خط نابجایی نسبت به بردار برگرز خواسته شده است.
✅ تصویر زیر مهمترین نکات بین بردار برگرز و خط نابجایی را نشان می‌دهد. 👍👌🔥

🟠 نکته ۳۱

حرکت نابجایی‌ها به دو دسته تقسیم می‌شود:
۱- لغزش      ۲- صعود


✅ لغزش

تغییرشکل پلاستیک در امتداد صفحات معینی بنام صفحات لغزش صورت می‌گیرد و نابجایی بر روی این صفحه که شامل خط نابجایی و بردار برگرز است، در راستای جهت لغزش حرکت می‌کند.

✨ لغزش رایج‌ترین روش تغییر شکل پلاستیک است. بعبارتی حرکت نابجایی‌ها، اغلب منجر به لغزش می‌شود.

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

✅ صعود

نابجایی خارج از صفحه لغزش و عمود بر بردار برگرز حرکت می‌کند.


#خواص_مکانیکی
#نابجایی

🟠 نکته ۳۲

جهت و صفحه لغزش:
اصولا لغزش، در صفحات و جهات خاص اتفاق می‌افتد.
جهات و صفحات لغزش در کریستال‌های مختلف به شرح زیر هستند:

✅ SC    <1 0 0>  ،   {1 1 0}

✅ BCC  <1 1 1>  ،  {1 1 0}

✅  FCC  <1 1 0>  ،  {1 1 1}

✅  HCP  <1 1 -2 0> ،  {0 0 0 1}


💫 به جهت یادآوری، آیا این جهات و صفحات بالا، براتون آشنا نیست؟؟🤔

بله؛ جهات و صفحات لغزش در هر بلور، در واقع همان جهات و صفحات فشرده‌ای هست که در فصل کریستالوگرافی (نکته۱۴ و ۱۸) بهش پرداختیم😎👌

💫 در واقع، لغزش در جهاتی اتفاق می‌افتد که اتم‌ها دارای کمترین فاصله از یکدیگر هستند و یا لغزش در متراکم‌ترین صفحات از آن بلور رخ می‌دهد. ✅🔥

#خواص_مکانیکی
#نابجایی

📝 پاسخ تشریحی تست شانزدهم- گزینه۴

💫 نابجایی داخل تصویر، از نوع نابجایی لبه‌ای مثبت است، چرا که نیم صفحه اضافی در قسمت بالای بلور( ┴) قرار گرفته است. (طبق نکته ۲۳).✅

💫 لازم است نکته‌ای در مورد نابجایی لبه‌ای بدانیم:

قسمتی از بلور که نیم‌صفحه اضافی وجود داشته باشد، تنش‌فشاری اعمال می‌شود.
و قسمتی که نیم‌صفحه نباشد، تنش کششی اعمال خواهد شد. بنابراین در قسمت مشخص‌شده در تصویر، نیم‌صفحه اضافی داریم و تنش فشاری اعمال خواهد شد.✅👍