رنگ واژه

آفتاب اما نمی‌داند...
وینک آیا در درون تور ماهیگیر
حسرت صد ماهی چالاک می‌ماند؟

بادیه‌نشین در جمع دوستانِ دوشنبه شب هم گهگاه حاضر می‌شد و در آن جمع بیشتر از همه حبیب را دوست می‌داشت و حبیب هم او را. بی‌سبب نیست که هم در ستایش "حبیب" شعر سرود، هم شعر "سرودی برای تنهایی" را در جنگِ "شعر دیگر" به حبیب پیشکش کرده است.
اکنون با حسرت بگویم که سال‌ها پیش، هنگامی‌ که برای شنیدن شعرهای "م.امید" به انستیتو گوته می‌رفتم، بادیه‌نشین را در خیابان نادری دیدم. گفت: من هم می‌آیم؛ رفتیم. هنگامی که به شعر "امید" گوش سپرده بودم، یک بار که سر برگرداندم او را ندیدم، نمی‌دانم کجا رفته بود. و دیگر او را ندیدم.

بادیه‌نشین، در شعر، به راه ویژه‌ای می‌رفت و این ویژگی، شعرش را از دیگران متمایز می‌کرد. "یک قطره خون" او که در سال ۱۳۳۴ منتشر شد، یادگار بیست سالگی شاعر است. در شعرهای این مجموعه‌ی کوچک، شاعر در لحظاتی تحت تاثیر نیماست. این تاثیر به گونه‌ای‌ست که گاهی نوع ترکیب‌سازی و نحوه‌ی کاربرد فعل، برخی از شعرهای نیما را به یاد آدمی می‌آورد؛ امّا این تاثیر از هویّت شعر بادیه‌نشین نمی‌کاهد. از طرفی انگار او خود می‌دانست راه دیگری را دنبال می‌کند و خوش ندارد قدم بر جای پای دیگری بگذارد.

وقتی به شعرهای نخستین سال‌های دهه‌ی سی نگاه می‌کنیم، بادیه‌نشین را، با همه‌ی جوانی و کم‌تجربه‌گی، پیشروتر از دیگران می‌بینیم. امّا متاسفانه، درخشش این شاعر در حدّ جرقّه‌ باقی می‌ماند و شعله‌ور نمی‌شود.
"چهره‌ی طبیعت" بادیه‌نشین، شعری توصیفی روایی‌ست. در این شعر از شگرد‌ داستانی استفاده شده است. قهرمان داستان در آغاز معرفی نمی‌شود، بلکه پس از چند سطر به صورتِ سوم شخص سرک می‌کشد.
یکی از شگردهای داستان، عنایت به ذهن و عین و خیال و واقعیّت است که گاهی شاعر آنچنان از لایه‌ای به لایه‌ی دیگر می‌رود و خیال و واقعیّت را در هم می‌آمیزد که خواننده سر در گم می‌شود، امّا پس از تامل مختصری از آن چه اتّفاق افتاده سر در می‌آورد. پرش‌های مدامِ شاعر از حال به گذشته، از بیرون به درون و از واقعیّت به خیال سبب شده است که بر پیچیدگیِ "چهره‌ی طبیعت" افزوده شود و شعری دشوار پیش چشم خواننده قرار گیرد. امّا آن‌ چه "چهره‌ی طبیعت" را از دیگر شعرهای بادیه‌نشین و شعرهای دیگر شاعران متمایز می‌کند، نخست نحوه‌ی بیان است و بعد نوعِ نگاه شاعرانه‌ به پیرامون که با نگاه دیگران فرق دارد برای مثال:

"دختری مرده‌ست، گورش در فضای خالیِ آهی‌ست"

و نیز بیان مفاهیم فلسفی با کمک گرفتن از پدیده‌های طبیعی.
سومین دفتر شعرهای منتشر نشده‌ی بادیه‌نشین (آتش تلخ) از پاییز ۱۳۳۵ تا بهار ۱۳۴۷ سروده شده است.
در این شعرها با شاعری روبه‌رو هستیم که دارای رفتار و کرداری ویژه است؛ گاهی از مکان‌های مرموز و ناشناخته سر در می‌آورد و گاهی در فضاهای ملموس و آشنا گام می‌نهد. قدرت توصیف شاعر چنان است که وصف او در برخی از شعرها به برخی صحنه‌های سینمایی به ویژه وسترن شبیه می‌شود و در برخی از شعرها به صحنه‌های احساساتی فیلم‌های کلاسیک. به طور مثال در شعر "فاجعه" ، تصویرها سینمایی‌ست، به گونه‌ای که در برخی شعرهای موفّق دهه‌ی شصت نظیر آن را می‌بینیم، در حالی که "فاجعه" در آغاز دهه‌ی چهل سروده شده است.

از جمله ویژگی‌های شعر بادیه‌نشین، گذشته از تصویرسازی، کاربرد واژه‌های بیگانه است. به هنگام خواندن شعرهای بادیه‌نشین دو نکته ذهن آدمی را به خود مشغول می‌کند؛ ۱) تخیل قوی که گویی شاعر در بسیاری از رویدادها که توصیف می‌کند حضور داشته است و به اصطلاح شاهد ماجرا بوده است‌. ۲) تصویرسازی با بهره‌گیری از عناصر طبیعت، که در آن شاعر راه افراط نمی‌پیماید؛ گاهی با شخصیت بخشیدن به اشیاء و پدیده‌ها و گاهی با ساختنِ ترکیب‌هایی با صفت و موصوف و مضاف و مضاف‌الیه، به گونه‌ای دلنشین و رسا و ساده منظور خود را بیان می‌کند.
به هر حال از شاعری با چنین استعداد و ذوق سرشار شاعری، توقّع این است که در میان‌سالی و سال‌های پختگی شعرهای بهتری بسراید، امّا انگار او مجال نیافت تا به مرحله‌ی "تجربه بردن به کار" گام نهد و یا روحِ سرگردان و ذهن پریشانِ او این مجال را از او دریغ کرد.

با " مرغ سپیده‌دم" با بادیه‌نشین هم‌صدا می‌شویم:

مرغ سپیده‌دم
تا دمدمان صبح
بر باغ جان دمید
ولی خویش جان سپرد.
وینک به سوی چشمه‌ی نزدیک، هر پگاه
دوشیزگانِ ده چو از این راه بگذرند
آوازِ مرغ را ز گمِ باغ بشنوند!

"کاظم سادات اشکوری"

کلمات

966 viewsعادله رفایی, 15:48