** पेशींचे प्रकार :

🌷आदिकेंद्रकी पेशी (Prokaryotic Cell)

🌷दृश्यकेंद्रकी पेशी (Eukaryotic Cell).

🌷आदिकेंद्रकी पेशी(Prokaryotic Cell) :

ज्या पेशींमध्ये स्पष्ट दिसणारे केंद्रक आणि पेशी अंगके नसतात त्या पेशींना आदिकेंद्रकी पेशी म्हणतात.
आदिकेंद्रकी पेशी लहान आकाराच्या असून त्यांचा आकार 1-10 μm असतो.
पेशी द्रव्य अंडी केंद्रक द्रव्य एकच असतात.
आदिकेंद्रकी पेशीतील केंद्रकाला आवरण नसते.
या पेशींमध्ये गुणसूत्रांची एकच जोडी असते.
DNA चा रेणू केंद्रकाच्या अस्पष्ट भागात असतो.
DNA असलेल्या अस्पष्ट भागाला केंद्रकसदृश (Nucleoid) असे म्हणतात.
आदिकेंद्रकी पेशींमध्ये तंतूकणिका नसतात.
रायबोसोम्सचे कण असतात.

🌿🌷🌿🌿🌿🌿🌿🌷🌿🌿🌿🌿

🌺दृश्यकेंद्रकी पेशी (Eukaryotic Cell)

ज्या पेशींमध्ये स्पष्ट दिसणारे केंद्रक आणि पेशी अंगके असतात अश्या पेशींना दृश्यकेंद्रकी पेशी असे म्हणतात.
दृश्यकेंद्रकी पेशींचा आकार 5-100 μm असतो, व ह्या आकाराने मोठ्या असतात.
या पेशींमध्ये गुणसूत्रांच्या अनेक जोड्या असून DNA, RNA च्या शृंखला असतात.
वनस्पती आणि प्राणी दोघांमध्ये या पेशी आढळतात.
उदा: अमीबा, शैवाल, वनस्पती, प्राणी, कवक, प्लाझमोडियम.

टीप: मानवी शरीरात 60 ते 90 ट्रिलियन (1 ट्रिलियन =1012 ) पेशी असतात. या सर्व पेशी मिळून पृथ्वीला 4.5 फेऱ्या होतील.
मानवी मेंदू हा सर्वाधिक पेशींपासून बनलेला अवयव आहे.


🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷

विज्ञानवाटा: मधमाश्यांचे भाषाशास्त्र

पृथ्वी भोवतीच्या हवेच्या आवरणास वातावरण म्हणतात. वातावरणाचे खालील स्तर पडतात.


🌺1. तपांबर

भूपृष्ठापासून तेरा किलोमीटर ऊंची पर्यंतच्या हवेच्या थर तपांबर म्हणून ओळखला जातो. या थराची विषुववृत्तावरील जाडी जवळजवळ सोळा किलोमीटर असून ध्रुवावर ती सहा किलोमिटरच्या दरम्यान आहे.
समुद्रसपाटीपासून जसजसे उंच जावे तसतसे तापमान कमी कमी होत जाते. या कारणामुळे समुद्रसपाटीपासून उंच ठिकाणी थंड हवेची ठिकाणे निर्माण झालेली आहेत. या थरामधील हवेत खालील वायु आढळतात.

🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷

🌷हवेतील घटक घटकाचे प्रमाण🌷

🌷नायट्रोजन 78.03%

🌷ऑक्सीजन 20.99%

🌷कार्बडायक्साईड 00.03%

🌷ऑरगॉनवायु 00.94%

🌷हैड्रोजनवायु 00.01%

🌷पाण्याची वाफ, धुळ व इतर घटक 0.01%

🌷एकूण हवा 100.00%.

🌺2. तपस्तब्धी

भुपृष्ठापासून जवळजवळ दहा किलोमिटरच्या उंचीपर्यंत वातावरणाच्या तापमानात सतत घट होत जाते. त्यानंतर तीन किलोमीटरच्या थरातील तापमानात कोणताही बदल होत नसल्यामुळे वातावरणाचा हा थर स्थिर तापमानाचा थर म्हणून ओळखला जातो. या थराला तपस्तब्धी असे म्हणतात.


🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌷🌿🌷

🌺3. स्थितांबर

तपस्तब्धीनंतर वातावरणाच्या या थराला सुरुवात होते. स्थितांबराच्या या भागाची जाडी जवळजवळ 13 ते 50 किलोमीटर पर्यंत आहे. या थरामधील सुरुवातीच्या 32 ते 40 किलोमीटर उंचीच्या भागात तापमान सारखेच आढळते. स्थितांबरामध्ये खालील स्थराचे अस्तित्व आढळते.
ओझोनोस्पीअर – स्थितांबराच्या खालच्या भागात ओझोन वायुचा स्तर आहे. हा थर ओझोनोस्पीअर या नावाने ओळखला जात असून या थरामध्ये सूर्यापासून आलेली अल्ट्राव्होयलेट किरणे शोषली जातात.
मध्यांबर – स्थितांबरचा वर मध्यांबर आहे. या भागात तापमानाचे प्रमाण सर्वात कमी आहे.
🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌷🌿🌷🌿🌷

🌺4. आयनाबंर

मध्यांबराच्या पलीकडील हवेच्या भागास आयनांबर म्हणतात. या थराची जाडी 80 ते 500 किलोमीटर पर्यंत आहे. या भागात हवेचे अत्यंत विरळ अस्तित्व आहे. सूर्यापासुन आलेल्या अल्ट्राव्होयलेट किरणाची हवेच्या अणूवर प्रक्रिया होऊन तेथे आयनांबर थर निर्माण झालेला आहे. यामध्ये खालील स्तर आढळतात.
इ-लेअर – या थरातील 100 ते 208 किलोमिटरचा थर इ-लेअर (E-Layaer) म्हणून ओळखला जातो. या थरामधून पृथ्वीवरील नेभोवाणीकडून निघालेल्या मध्यम रेडिओ लहरी पृथ्वीवर प्रवर्तित होतात.
एफ-लेअर – त्यानंतरचा थर (F-Layer) एफ-लेअर म्हणून ओळखला जातो. या थरामधून पृथ्वीवरील नभोवाणी केंद्रामधून निघालेल्या लघु रेडिओ लहरी पृथ्वीवर परावर्तीत होतात.


🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷

🌺5. बाहयांबर

आयनाबंराच्या पलीकडील हवेच्या भागास बाहयांबर म्हणतात. या थरात उंचीनुसार तापमान वाढत जाते. या भागात हायड्रोजन सारख्या हलक्या वायूचे अस्तित्व आढळते.


🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌷🌿

🍀1) केंद्रक (Nucleus):

🌷केंद्रक हा पेशीतील मोठयात मोठा मध्यवर्ती घटक आहे. केंद्रक गोल आकाराचे असते.
केंद्रकाभोवती असणारे केंद्रपटल सच्छिद्र असते.

🌷केंद्रकात डीएनए पासून बनलेली गुणसूत्रे असतात.
डीएनए च्या ठराविक लांबीच्या धाग्यास जनुक म्हणतात.
केंद्रक पेशींच्या सर्व कार्यावर नियंत्रण ठेवते.

🌷पेशी विभाजनात भाग घेते.
केंद्रकातील गुणसूत्रांवरील जनुकांनुसार आनुवंशिक गुण पुढील पिढ्यांमध्ये संक्रमित होतात.

🌺2) आंतर्द्रव्य जालिका (Endoplasmic Reticulum):

ही पेशीतील परिवहन संस्था आहे.
पेशीद्रव्याच्या आंतर्भागात सूक्ष्म नाभिकांची एक जालिका पसरलेली असते, त्या नलिकापटलाने सीमित असतात.

🌷या जालीकेला आंतर्द्रव्य जालिका असे म्हणतात.
आंतरजालीकेच्या बाह्यांगावर बारीक सूक्ष्म रायबोझोम्स असतात.


🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

केंद्रक

🌺3) रायबोझोम्स (Ribosomes):

आंतर्द्रव्य जालीकेवर असतात.

ह्या रायबोनल आरएनए आणि प्रथिनांपासून बनलेल्या असतात.

प्रथिने संश्लेषणाचे कार्य असते.



🌺4)  हरित लवके (Chloroplasts):

हरित लवके फक्त वनस्पती पेशींमध्ये असतात.

हरित लवके प्रकाश संश्लेषणाचे कार्य करतात.

🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷


रायबोझोम्स

🌺5) तंतूकणिका (Mitochondria):

तंतूकणिका वेगवेगळ्या आकारांचे असतात.
प्रामुख्याने ते लांबट गोल आकाराचे आढळतात.
प्रत्येक तंतूकणिकेस (Mitochondria) दुहेरी भित्तिका असून आतील भित्तिकेला घड्या पडलेल्या असतात.
पेशीतील अन्नापासून ऊर्जा निर्माण करण्याचे काम मायटोकाँड्रिया करते.
पेशीला जरूर असेल तेव्हा ऊर्जा पुरवते, म्हणून याला पेशींचे ऊर्जाकेंद्र म्हणतात.


🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌿🌷

तंतुकनिका

6) गोल्गीकाय/ गॉल्जीपिंड (Golgi Body) :

पेशिरसातील चपटे पटल असणाऱ्या पिशव्यांना गोल्जीपिंड म्हणतात.
यामध्ये विकर साठवले जातात.
गोल्गीसंकुलाला पेशीतील स्त्रावी अंगक असे म्हणतात.

🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

गोल्गीकाय/ गॉल्जीपिंड (Golgi Body) :

7) तारक-काय (Centrosomes):

फक्त प्राणी पेशींमध्ये असतात.
पेशीविभाजनामध्ये महत्वपूर्ण कार्य करतात.


🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

तारक-काय (Centrosomes):