Forwarded from Study bird🐦
े प्रकार काड्या व पेट्या यांसाठी उपयोगी ठरले आहेत.
रसायने व इतर पदार्थ : गंधक, पोटॅशियम क्लोरेट, पोटॅशियम डायक्रोमेट, मँगॅनीज डाय-ऑक्साइड, आयर्न ऑक्साइड, अँटिमनी सल्फाइड, तांबडा फॉस्फरस, डिंक, सरस इत्यादींचा उपयोग आगकाडीच्या निर्मितीत केला जातो.
रसायने व इतर पदार्थ : गंधक, पोटॅशियम क्लोरेट, पोटॅशियम डायक्रोमेट, मँगॅनीज डाय-ऑक्साइड, आयर्न ऑक्साइड, अँटिमनी सल्फाइड, तांबडा फॉस्फरस, डिंक, सरस इत्यादींचा उपयोग आगकाडीच्या निर्मितीत केला जातो.
Forwarded from MPSC PSI STI ASO (Official) ™
पर्यावरणीय आपत्ती (Environmenthazards)
नैसर्गिक प्रक्रिया तसेच मानवी कृती यांमुळे सजीवांना अपायकारक ठरणाऱ्या आणि ठरू शकतील अशा घटना जैविक, रासायनिक, यांत्रिक, पर्यावरणीय अथवा प्राकृतिक कारकांपैकी कोणत्याही कारकामुळे मानव, इतर सजीव अथवा पर्यावरण यास अपायकारक व हानिकारक ठरणाऱ्या स्थितीस पर्यावरणीय आपत्ती म्हणतात. मानवी समाजाची किती प्रमाणात हानी होते, यानुसार पर्यावरणीय आपत्तीची तीव्रता ठरविली जाते. अशा स्थितीमुळे पर्यावरणाची गुणवत्ता ढासळते. पर्यावरण आपत्तीला कारणीभूत ठरणाऱ्या कारकांनुसार त्यांचे पुढील दोन प्रकारात वर्गीकरण केले जाते :
(१) नैसर्गिक आणि (२) मानवकृत.
नैसर्गिक आपत्तीमध्ये भौमिक 'अंतर्जात' आपत्ती आणि वातावरणीय अथवा बहिर्जात आपत्ती यांचा समावेश होतो. भौमिक आपत्तीस पृथ्वीचे अंतर्जात बल कारणीभूत ठरते. भूपृष्ठाखाली खोलवर ही घटना घडते. यात ज्वालामुखी उद्रेक, भूकंप आणि भूमिपात इत्यादींचा समावेश होतो. भूकवचाखालील औष्णिक स्थितीमुळे या घटना घडतात. त्यामुळे भूकवचाचा समतोल बिघडतो. या आपत्तीमुळे मानवी जीव व इतर सजीवांना मोठ्या प्रमाणात धोका पोहोचतो. मानवी वस्ती, धरणे, मालमत्ता इत्यादींची हानी होते. पर्यावरणाची गुणवत्ता घटते. या प्रकारच्या आपत्तींना प्रतिबंध घालता येत नाही. तसेच त्यांचे पूर्वव्यवस्थापन करता येत नाही. मात्र, काही वेळा विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या आधारे त्याबाबत पुर्वानुमान करता येते.
वातावरणीय आपत्ती सामान्यपणे हवा व हवामानाशी संबंधित असतात. वातावरणीय प्रक्रियांमुळे वातावरणात प्रचंड बदल होऊन वातावरणीय आपत्ती येते. परिणाम घडवून आणणारी कारके दृश्य स्वरूपात नसली तरी हवामानतज्ज्ञांमार्फत त्यांची उपकरणाद्वारे नोंद घेता येते. वातावरणीय आपत्तीचे दोन वर्ग केले जातात : (१) अपसामान्य घटना : यात चक्रीवादळे, विजा पडणे, गारांची वादळे, अग्नी इत्यादींचा समावेश होतो. अपसामान्य बहिर्जात आपत्तीमुळे वादळे होऊन सुपीक जमिनीत क्षार साठून ती ओसाड आणि पडीक होते, मानवाला आणि इतर सजीवांना धोका पोहोचतो. (२) संचयी वातावरणीय आपत्ती : यात पूर, अवर्षण, शीतवृष्टी, उष्णलहरी इत्यादींचा समावेश होतो. संचयी वातावरणीय आपत्तीमुळे (उदा., पूर, अवर्षण यांमुळे) मानवी जीवन, मालमत्ता तसेच नैसर्गिक पर्यावरण यांची हानी होते. अशा नैसर्गिक वातावरणीय आपत्तींचे वैज्ञानिक पुर्वानुमान करू शकतात. त्यामुळे सुरक्षेचे उपाय योजून अशा आपत्तींचे परिणाम टाळता येऊ शकतात. धरणे, जलाशय व निर्वनीकरण यांमुळेही काही वातावरणीय आपत्ती संभवतात. या मानवकृत आपत्ती आहेत. त्यासाठी पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकनानुसार मानवी कृतींचे मूल्यमापन करणे गरजेचे असते.
मानवी कृतींमुळे पर्यावरणाची अवनती होते व मानवी समाजाची भरून काढता न येणारी हानी होते. मानवकृत पर्यावरण आपत्तींचे पुढीलप्रमाणे तीन वर्ग करता येतात ; (१) प्राकृतिक आपत्ती : यात मानवी कृतींमुळे घडून येणारे भूमिकंपन, भूमिपात, मृदाक्षरण इत्यादींचा समावेश होतो. (२) रासायनिक आपत्ती , यात विषारी रसायने आणि वायू, अणुस्फोट, सागर तेलगळती, वायुगळती इत्यादींमुळे उद्भवणाऱ्या आपत्तींचा समावेश होतो. (३) सामाजिक आपत्ती : यात लोकसंख्या विस्फोट, नैतिकता व धार्मिक मूल्यांची अवनती, रसायने व युद्धात जैविक अस्त्रांचा वापर, बहुमजली इमारतींची रचना इत्यादींमुळे उद्भवणाऱ्या आपत्तींचा समावेश होतो.
निरनिराळ्या पर्यावरणीय आपत्तींमुळे जी संकटे ओढवतात त्यांपासून संरक्षण व्हावे, पर्यावरण अवनती कमी व्हावी व मानवासह इतर सजीवांच्या जीवास धोका होणार नाही यासाठी मानवाने प्रयत्नशील राहणे गरजेचे आहे. मानव स्वत: एक सामाजिक व नैसर्गिक पर्यावरणाचा महत्त्वाचा घटक आहे. या आपत्तींना सामोरे जाण्यासाठी तो सर्व तऱ्हेने सक्षम व्हावा, यासाठी विविध योजना शासकीय व अशासकीय स्तरावरील विविध संघटना, संस्थांमार्फत केल्या जातात. मागील काही वर्षांत पर्यावरणीय आपत्ती व्यवस्थापनाला विशेष महत्त्व आले आहे आणि पर्यावरणीय आपत्ती कशा टाळता येतील याकडे कल वाढत आहे. प्रदेश, राज्य, राष्ट्र यांच्या सीमांतर्गत व सीमाबाह्य क्षेत्रातदेखील आपत्तीग्रस्त स्थिती निवारण्याचे प्रयत्न वाढत आहेत.
पर्यावरणी आपत्ती व्यवस्थापनात समस्या निराकरण प्रक्रियेला महत्त्वाचे स्थान आहे. आपत्तीचा धोका ओळखणे, जोखमीचे मूल्यांकन व नियंत्रण करणे, त्यांचे मूल्यमापन करणे व त्याचा आढावा घेणे हा पर्यावरणी आपत्ती व्यवस्थापनाचा एक भाग आहे.
🐝 @BeePublication
नैसर्गिक प्रक्रिया तसेच मानवी कृती यांमुळे सजीवांना अपायकारक ठरणाऱ्या आणि ठरू शकतील अशा घटना जैविक, रासायनिक, यांत्रिक, पर्यावरणीय अथवा प्राकृतिक कारकांपैकी कोणत्याही कारकामुळे मानव, इतर सजीव अथवा पर्यावरण यास अपायकारक व हानिकारक ठरणाऱ्या स्थितीस पर्यावरणीय आपत्ती म्हणतात. मानवी समाजाची किती प्रमाणात हानी होते, यानुसार पर्यावरणीय आपत्तीची तीव्रता ठरविली जाते. अशा स्थितीमुळे पर्यावरणाची गुणवत्ता ढासळते. पर्यावरण आपत्तीला कारणीभूत ठरणाऱ्या कारकांनुसार त्यांचे पुढील दोन प्रकारात वर्गीकरण केले जाते :
(१) नैसर्गिक आणि (२) मानवकृत.
नैसर्गिक आपत्तीमध्ये भौमिक 'अंतर्जात' आपत्ती आणि वातावरणीय अथवा बहिर्जात आपत्ती यांचा समावेश होतो. भौमिक आपत्तीस पृथ्वीचे अंतर्जात बल कारणीभूत ठरते. भूपृष्ठाखाली खोलवर ही घटना घडते. यात ज्वालामुखी उद्रेक, भूकंप आणि भूमिपात इत्यादींचा समावेश होतो. भूकवचाखालील औष्णिक स्थितीमुळे या घटना घडतात. त्यामुळे भूकवचाचा समतोल बिघडतो. या आपत्तीमुळे मानवी जीव व इतर सजीवांना मोठ्या प्रमाणात धोका पोहोचतो. मानवी वस्ती, धरणे, मालमत्ता इत्यादींची हानी होते. पर्यावरणाची गुणवत्ता घटते. या प्रकारच्या आपत्तींना प्रतिबंध घालता येत नाही. तसेच त्यांचे पूर्वव्यवस्थापन करता येत नाही. मात्र, काही वेळा विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या आधारे त्याबाबत पुर्वानुमान करता येते.
वातावरणीय आपत्ती सामान्यपणे हवा व हवामानाशी संबंधित असतात. वातावरणीय प्रक्रियांमुळे वातावरणात प्रचंड बदल होऊन वातावरणीय आपत्ती येते. परिणाम घडवून आणणारी कारके दृश्य स्वरूपात नसली तरी हवामानतज्ज्ञांमार्फत त्यांची उपकरणाद्वारे नोंद घेता येते. वातावरणीय आपत्तीचे दोन वर्ग केले जातात : (१) अपसामान्य घटना : यात चक्रीवादळे, विजा पडणे, गारांची वादळे, अग्नी इत्यादींचा समावेश होतो. अपसामान्य बहिर्जात आपत्तीमुळे वादळे होऊन सुपीक जमिनीत क्षार साठून ती ओसाड आणि पडीक होते, मानवाला आणि इतर सजीवांना धोका पोहोचतो. (२) संचयी वातावरणीय आपत्ती : यात पूर, अवर्षण, शीतवृष्टी, उष्णलहरी इत्यादींचा समावेश होतो. संचयी वातावरणीय आपत्तीमुळे (उदा., पूर, अवर्षण यांमुळे) मानवी जीवन, मालमत्ता तसेच नैसर्गिक पर्यावरण यांची हानी होते. अशा नैसर्गिक वातावरणीय आपत्तींचे वैज्ञानिक पुर्वानुमान करू शकतात. त्यामुळे सुरक्षेचे उपाय योजून अशा आपत्तींचे परिणाम टाळता येऊ शकतात. धरणे, जलाशय व निर्वनीकरण यांमुळेही काही वातावरणीय आपत्ती संभवतात. या मानवकृत आपत्ती आहेत. त्यासाठी पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकनानुसार मानवी कृतींचे मूल्यमापन करणे गरजेचे असते.
मानवी कृतींमुळे पर्यावरणाची अवनती होते व मानवी समाजाची भरून काढता न येणारी हानी होते. मानवकृत पर्यावरण आपत्तींचे पुढीलप्रमाणे तीन वर्ग करता येतात ; (१) प्राकृतिक आपत्ती : यात मानवी कृतींमुळे घडून येणारे भूमिकंपन, भूमिपात, मृदाक्षरण इत्यादींचा समावेश होतो. (२) रासायनिक आपत्ती , यात विषारी रसायने आणि वायू, अणुस्फोट, सागर तेलगळती, वायुगळती इत्यादींमुळे उद्भवणाऱ्या आपत्तींचा समावेश होतो. (३) सामाजिक आपत्ती : यात लोकसंख्या विस्फोट, नैतिकता व धार्मिक मूल्यांची अवनती, रसायने व युद्धात जैविक अस्त्रांचा वापर, बहुमजली इमारतींची रचना इत्यादींमुळे उद्भवणाऱ्या आपत्तींचा समावेश होतो.
निरनिराळ्या पर्यावरणीय आपत्तींमुळे जी संकटे ओढवतात त्यांपासून संरक्षण व्हावे, पर्यावरण अवनती कमी व्हावी व मानवासह इतर सजीवांच्या जीवास धोका होणार नाही यासाठी मानवाने प्रयत्नशील राहणे गरजेचे आहे. मानव स्वत: एक सामाजिक व नैसर्गिक पर्यावरणाचा महत्त्वाचा घटक आहे. या आपत्तींना सामोरे जाण्यासाठी तो सर्व तऱ्हेने सक्षम व्हावा, यासाठी विविध योजना शासकीय व अशासकीय स्तरावरील विविध संघटना, संस्थांमार्फत केल्या जातात. मागील काही वर्षांत पर्यावरणीय आपत्ती व्यवस्थापनाला विशेष महत्त्व आले आहे आणि पर्यावरणीय आपत्ती कशा टाळता येतील याकडे कल वाढत आहे. प्रदेश, राज्य, राष्ट्र यांच्या सीमांतर्गत व सीमाबाह्य क्षेत्रातदेखील आपत्तीग्रस्त स्थिती निवारण्याचे प्रयत्न वाढत आहेत.
पर्यावरणी आपत्ती व्यवस्थापनात समस्या निराकरण प्रक्रियेला महत्त्वाचे स्थान आहे. आपत्तीचा धोका ओळखणे, जोखमीचे मूल्यांकन व नियंत्रण करणे, त्यांचे मूल्यमापन करणे व त्याचा आढावा घेणे हा पर्यावरणी आपत्ती व्यवस्थापनाचा एक भाग आहे.
🐝 @BeePublication
MPSC Science via @like
Telegraph
लढा रक्तक्षयाविरुद्ध
किशोरावस्था हा बाल्यावस्था ते प्रौढावस्था दरम्यानचा संक्रमणाचा काळ आहे. वेगाने होणारे शारिरीक, जीवशास्त्रीय आणि संप्रेरकीय बदलांमुळे, मनो-सामाजिक बदल, वर्तणुकीत बदल आणि लैंगिक परिपक्वता ही या अवस्थेची गुणवैशिष्ट्ये आहेत. जलद गतीने होणाऱ्या वाढीची ही जीवनातील…
MPSC Science
Photo
मोबाइल फोन्सच्या जमान्यात हजारो लोक लॅण्डलाइनच्या प्रतिक्षेत!
मोबाइल फोनच्या जमान्यात प्रत्येकाच्याच हातात आपल्या बजेटनुसार मोबाइल असल्याने रांगा फक्त सिमकार्ड घेण्यासाठीच लागत असतील, हा गैरसमज खालील आकडेवारी पाहिल्यावर नक्की दूर होईल. आपल्याला विश्वास बसणार नाही, पण मोबाइल वापरणाऱ्यांची संख्या १.०५० दशलक्ष इतकी असताना तुलनेत लॅण्डलाइन कनेक्शन असणाऱ्यांचे प्रमाण फक्त २४. ५ दशलक्ष इतके आहे. हे प्रमाण कमी असले तरी लॅण्डलाइन कनेक्शन घेऊ इच्छिणारे अनेक लोक नकार मिळूनही रांगांमध्ये कनेक्शनसाठी उभे आहेत. भारत संचार निगम लिमिटेडच्या कनेक्शनसाठी काही राज्यांमध्ये प्रतिक्षेत असलेल्या लोकांची आकडेवारी अर्थ मंत्रालयाने जाहीर केली आहे... पाहा हा इन्फोग्राफ....
मोबाइल फोनच्या जमान्यात प्रत्येकाच्याच हातात आपल्या बजेटनुसार मोबाइल असल्याने रांगा फक्त सिमकार्ड घेण्यासाठीच लागत असतील, हा गैरसमज खालील आकडेवारी पाहिल्यावर नक्की दूर होईल. आपल्याला विश्वास बसणार नाही, पण मोबाइल वापरणाऱ्यांची संख्या १.०५० दशलक्ष इतकी असताना तुलनेत लॅण्डलाइन कनेक्शन असणाऱ्यांचे प्रमाण फक्त २४. ५ दशलक्ष इतके आहे. हे प्रमाण कमी असले तरी लॅण्डलाइन कनेक्शन घेऊ इच्छिणारे अनेक लोक नकार मिळूनही रांगांमध्ये कनेक्शनसाठी उभे आहेत. भारत संचार निगम लिमिटेडच्या कनेक्शनसाठी काही राज्यांमध्ये प्रतिक्षेत असलेल्या लोकांची आकडेवारी अर्थ मंत्रालयाने जाहीर केली आहे... पाहा हा इन्फोग्राफ....
MPSC Science
Photo
🔹भौतिकशास्त्रज्ञ स्टीफन हॉकिंग पंच्याहत्तरीत!
विश्वउत्पत्ती शास्त्र, सामान्य सापेक्षता आणि भाग गुरुत्व इत्यादी विषयांतील योगदानासाठी ओळखले जाणारे ब्रिटिश सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ स्टीफन हॉकिंग यांनी ८ जानेवारी २०१७ ला पंच्याहत्तरी गाठली. १९८८ साली अत्यंत लोकप्रिय ठरत त्या वर्षीचे बेस्टसेलरही ठरलेले त्यांच्या 'अ ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ टाइम' या पुस्तकाच्या प्रकाशनावेळीच त्यांच्या जन्मतारखेविषयी जगाला कळाले. लहान मुलांच्या कल्पनारम्य पुस्तकांच्या मालिकेप्रमाणेच त्यांची लिखाणशैली आहे. भौतिकशास्त्रातील त्यांच्या कार्याविषयी जगाला ज्ञात असले तरी त्यांच्याविषयी अशा अनेक गोष्टी आहेत, ज्या अज्ञात आहेत...
त्यातीलच काही गोष्टी उलगडणारा हा इन्फोग्राफमधून...
विश्वउत्पत्ती शास्त्र, सामान्य सापेक्षता आणि भाग गुरुत्व इत्यादी विषयांतील योगदानासाठी ओळखले जाणारे ब्रिटिश सैद्धांतिक भौतिकशास्त्रज्ञ स्टीफन हॉकिंग यांनी ८ जानेवारी २०१७ ला पंच्याहत्तरी गाठली. १९८८ साली अत्यंत लोकप्रिय ठरत त्या वर्षीचे बेस्टसेलरही ठरलेले त्यांच्या 'अ ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ टाइम' या पुस्तकाच्या प्रकाशनावेळीच त्यांच्या जन्मतारखेविषयी जगाला कळाले. लहान मुलांच्या कल्पनारम्य पुस्तकांच्या मालिकेप्रमाणेच त्यांची लिखाणशैली आहे. भौतिकशास्त्रातील त्यांच्या कार्याविषयी जगाला ज्ञात असले तरी त्यांच्याविषयी अशा अनेक गोष्टी आहेत, ज्या अज्ञात आहेत...
त्यातीलच काही गोष्टी उलगडणारा हा इन्फोग्राफमधून...
🔹भविष्यात युद्धासाठी अमेरिकेचे अद्ययावत 'गुप्तचर ड्रोन' सज्ज!
अमेरिकन लष्कराने अलीकडेच आतापर्यंतच्या सर्वात अत्याधुनिक 'गुप्तचर' तंत्रज्ञानाची चाचणी पूर्ण केली. तीन एफ/ए- १८ सुपर हॉर्नेट्स विमानांमधून १०० पट कमी किमतीचे, बॅटरीवर चालणारे मायक्रो ड्रोन्स सोडण्यात आले होते. आपल्या गुप्तचर संग्रहालयात हे ड्रोन्स ठेवतानाच भविष्यात शत्रूंवर पाळत ठेवण्याच्या मोहिमेत ते वापरण्याची अमेरिकेची योजना आहे. या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानयुक्त 'गुप्तचर ड्रोन'चे वैशिष्ट्य पाहुयात या इन्फोग्राफ्समधून...
जॉईन करा @MPSCScience
अमेरिकन लष्कराने अलीकडेच आतापर्यंतच्या सर्वात अत्याधुनिक 'गुप्तचर' तंत्रज्ञानाची चाचणी पूर्ण केली. तीन एफ/ए- १८ सुपर हॉर्नेट्स विमानांमधून १०० पट कमी किमतीचे, बॅटरीवर चालणारे मायक्रो ड्रोन्स सोडण्यात आले होते. आपल्या गुप्तचर संग्रहालयात हे ड्रोन्स ठेवतानाच भविष्यात शत्रूंवर पाळत ठेवण्याच्या मोहिमेत ते वापरण्याची अमेरिकेची योजना आहे. या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानयुक्त 'गुप्तचर ड्रोन'चे वैशिष्ट्य पाहुयात या इन्फोग्राफ्समधून...
जॉईन करा @MPSCScience
🔹युपीआय कसे वापराल?
युनिफाइड पेमेंट इंटरफेस अर्थात युपीआय हे अॅप डाऊनलोड करून डिजिटल पेमेंट करणे सोपे असल्याचा दावा या अॅपची निर्मिती करणाऱ्या नॅशनल पेमेंट कॉर्पोरेशनतर्फे केला जातोय. हे अॅप डाऊनलोड कसे करायचे आणि कसे वापरायचे त्याविषयीचा हा इन्फोग्राफ...
युनिफाइड पेमेंट इंटरफेस अर्थात युपीआय हे अॅप डाऊनलोड करून डिजिटल पेमेंट करणे सोपे असल्याचा दावा या अॅपची निर्मिती करणाऱ्या नॅशनल पेमेंट कॉर्पोरेशनतर्फे केला जातोय. हे अॅप डाऊनलोड कसे करायचे आणि कसे वापरायचे त्याविषयीचा हा इन्फोग्राफ...
🔹तिळाचे 'आरोग्यवर्धक' फायदे
नवीन वर्षाच्या सुरूवातीला येणारा पहिलाच सण मकरसंक्रांती. मकरसंक्रांती म्हणजे तिळगूळाचाच सणं. पण केवळ मकरसंक्रांतीलाच तिळाचे महत्त्व नाही तर तिळाच्या आयुर्वेर्दिक गुणधर्मांमुळे ते सर्वकाल विविध रुपात शरीरासाठी उपयुक्त आहे. पाहुयात तिळाचे 'आरोग्यवर्धक' फायदे या इन्फोग्राफिक्समधून...
https://t.me/mpscscience/513
नवीन वर्षाच्या सुरूवातीला येणारा पहिलाच सण मकरसंक्रांती. मकरसंक्रांती म्हणजे तिळगूळाचाच सणं. पण केवळ मकरसंक्रांतीलाच तिळाचे महत्त्व नाही तर तिळाच्या आयुर्वेर्दिक गुणधर्मांमुळे ते सर्वकाल विविध रुपात शरीरासाठी उपयुक्त आहे. पाहुयात तिळाचे 'आरोग्यवर्धक' फायदे या इन्फोग्राफिक्समधून...
https://t.me/mpscscience/513