🌷1) हिवता/ मलेरिया (Malaria):🌷
रोगकारक: हा रोग प्लाझमोडियम व्हायरस नावाच्या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: रक्ताभिसरण संस्थेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: हिवतापाचा प्रसार ऍनाफिलस डासाची मादी चावल्यामुळे होतो.
🌷लक्षणे: ठराविक कालखंडाने येणारा ताप, थंडी वाजणे, यकृत व प्लिहा मोठ्या होणे, ऍनिमियाची कमी अधिक तीव्रता इत्यादी.
🌷हिवतापाच्या अवस्था (Stages Of Malaria):
1) शीत अवस्था (Cold Stage): या अवस्थेत थंडी वाजते आणि शरीराचे तापमान वाढतेल. ही अवस्था 2-4 तास आढळते.
2) उष्ण अवस्था (Hot Stage): या अवस्थेत शरीराचे तापमान 41 अंश पर्यंत वाढते तसेच प्रचंड डोकेदुखी आढळते. ही अवस्था 2-6 तास आढळते.
3) घाम अवस्था (Sweat Stage): या अवस्थेत ताप कमी होऊन प्रचंड घाम येतो. ही अवस्था 15-20 मिनिट आढळते.
🌷लस: अर्टिमिसिलीन – कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT), क्लोरोक्वाईन, मेफ्लोक्वाईन, डॉक्झीसायक्लिन, प्रायमाक्विन
🌷जागतिक आरोग्य संघटनेने गरोदर स्त्रियांसाठी क्विनाईन आणि क्लिंडामायसिन ही औषधे सुचविली आहे.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿
रोगकारक: हा रोग प्लाझमोडियम व्हायरस नावाच्या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: रक्ताभिसरण संस्थेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: हिवतापाचा प्रसार ऍनाफिलस डासाची मादी चावल्यामुळे होतो.
🌷लक्षणे: ठराविक कालखंडाने येणारा ताप, थंडी वाजणे, यकृत व प्लिहा मोठ्या होणे, ऍनिमियाची कमी अधिक तीव्रता इत्यादी.
🌷हिवतापाच्या अवस्था (Stages Of Malaria):
1) शीत अवस्था (Cold Stage): या अवस्थेत थंडी वाजते आणि शरीराचे तापमान वाढतेल. ही अवस्था 2-4 तास आढळते.
2) उष्ण अवस्था (Hot Stage): या अवस्थेत शरीराचे तापमान 41 अंश पर्यंत वाढते तसेच प्रचंड डोकेदुखी आढळते. ही अवस्था 2-6 तास आढळते.
3) घाम अवस्था (Sweat Stage): या अवस्थेत ताप कमी होऊन प्रचंड घाम येतो. ही अवस्था 15-20 मिनिट आढळते.
🌷लस: अर्टिमिसिलीन – कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT), क्लोरोक्वाईन, मेफ्लोक्वाईन, डॉक्झीसायक्लिन, प्रायमाक्विन
🌷जागतिक आरोग्य संघटनेने गरोदर स्त्रियांसाठी क्विनाईन आणि क्लिंडामायसिन ही औषधे सुचविली आहे.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿
🌷2) अमिबिऑसिस (Amoebiasis):
रोगकारक:
हा रोग अमिबा या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: मोठया आतडयांना संसर्ग होऊ शकतो.
🌷प्रसार: प्रसार पाण्यामार्फत होतो.
🌷लक्षणे: डायरिया, पोटदुखी.
रोगकारक:
हा रोग अमिबा या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: मोठया आतडयांना संसर्ग होऊ शकतो.
🌷प्रसार: प्रसार पाण्यामार्फत होतो.
🌷लक्षणे: डायरिया, पोटदुखी.
3) स्लिपींग सिकनेस (Sleeping Sickness):
🌷रोगकारक: हा रोग Trypanosoma ह्या आदिजीवामुळे होतो.
🌷प्रसार: त्सेत्से नावाची माशी चावल्यामुळे हा रोग होतो.
🌷संसर्ग: लाल रक्तपेशींना, कालांतराने रक्तातून मेंदूला
🌷लक्षणे: यकृत व प्लिहा मोठी होणे, पुढच्या टप्प्यामध्ये व्यक्तीला दिवसभर झोपवासे वाटते, त्यापुढील टप्य्यात तो कोमात जाऊ शकत.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷रोगकारक: हा रोग Trypanosoma ह्या आदिजीवामुळे होतो.
🌷प्रसार: त्सेत्से नावाची माशी चावल्यामुळे हा रोग होतो.
🌷संसर्ग: लाल रक्तपेशींना, कालांतराने रक्तातून मेंदूला
🌷लक्षणे: यकृत व प्लिहा मोठी होणे, पुढच्या टप्प्यामध्ये व्यक्तीला दिवसभर झोपवासे वाटते, त्यापुढील टप्य्यात तो कोमात जाऊ शकत.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
4) काला आजार (Kala -Azar/Dum Dum Fever):
🌷रोगकारक: Leishmania Donovani ह्या आदिजीवांमुळे हा रोग होतो.
🌷परिणाम: त्वचेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: सांडफ्लाय नावाची माशी चावल्याने
🌷लक्षणे: नाकातून व हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव, सांध्यांमधून, त्वचेवर अल्सर/व्रण, ताप, प्लीहा आणि यकृतावर परिणाम होणे तसेच रक्तक्षय
🌷लस: उपचारासाठी पेंटाव्हॅलेट अँटिमोनियल्स हे औषध वापरतात.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷रोगकारक: Leishmania Donovani ह्या आदिजीवांमुळे हा रोग होतो.
🌷परिणाम: त्वचेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: सांडफ्लाय नावाची माशी चावल्याने
🌷लक्षणे: नाकातून व हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव, सांध्यांमधून, त्वचेवर अल्सर/व्रण, ताप, प्लीहा आणि यकृतावर परिणाम होणे तसेच रक्तक्षय
🌷लस: उपचारासाठी पेंटाव्हॅलेट अँटिमोनियल्स हे औषध वापरतात.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷🌷ध्वनी (SOUND)🌷🌷
या प्रकरणात आपल्याला ध्वनी म्हणजे काय, ध्वनीचे स्वरूप तसेच मानवी कर्णाविषयी अभ्यास करायचा आहे
ध्वनी म्हणजे ऐकण्याची संवेदना
ध्वनी ही एकप्रकारची ऊर्जा आहे. जी आपल्या कानात ऐकण्याची संवेदना निर्मान करतात
🌷🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷
या प्रकरणात आपल्याला ध्वनी म्हणजे काय, ध्वनीचे स्वरूप तसेच मानवी कर्णाविषयी अभ्यास करायचा आहे
ध्वनी म्हणजे ऐकण्याची संवेदना
ध्वनी ही एकप्रकारची ऊर्जा आहे. जी आपल्या कानात ऐकण्याची संवेदना निर्मान करतात
🌷🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷
🌷🌷ध्वनीची निर्मिती (Production of sound)🌷🌷
जी भौतिक संकल्पना ध्वनीच्या निर्मितीस कारणीभूत असते, त्यास ‘कंपन’ (vibration) असे म्हणतात.
कंपन म्हणजे वस्तूची जलद गतीने पुढे मागे होणारी हालचाल.
कंपने ही दिसूही शकतात किंवा ती जाणवतात.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🌷
जी भौतिक संकल्पना ध्वनीच्या निर्मितीस कारणीभूत असते, त्यास ‘कंपन’ (vibration) असे म्हणतात.
कंपन म्हणजे वस्तूची जलद गतीने पुढे मागे होणारी हालचाल.
कंपने ही दिसूही शकतात किंवा ती जाणवतात.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🌷
🌷🌷ध्वनीचे प्रसारण (Propagation of sound)🌷🌷
ध्वनीचे प्रसारण होण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते.
माध्यम म्हणजे काय
ध्वनी ज्या पदार्थातून प्रसारित होतो त्या पदार्थाला ध्वनीचे माध्यम (Medium) म्हणतात.
परत ध्वनी प्रसारित होण्यासाठी माध्यम हे कणरहीत असावे. (Particle medium)
ध्वनीचे प्रसारण होण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते.
माध्यम म्हणजे काय
ध्वनी ज्या पदार्थातून प्रसारित होतो त्या पदार्थाला ध्वनीचे माध्यम (Medium) म्हणतात.
परत ध्वनी प्रसारित होण्यासाठी माध्यम हे कणरहीत असावे. (Particle medium)
🌷🌷ध्वनीच्या प्रसारणाची संकल्पना🌷🌷
ज्या वेळी ध्वनी एखाद्या माध्यमातून प्रसारित होतो तेव्हा, ज्या जागी कंपने तयार होतात. तेथून ध्वनीचे प्रसारण होते.
मर्वप्रथम जिथे कंपन झाले आहे तेथील कण कंपनामुळे विचलीत होतात. (हालचाल होते).
हे विचलीत कण त्यांच्या शेजारच्या कणावर बल प्रयुक्त करतात व पुन्हा आपल्या मूळ जागेवर येतात. पुन्हा समोरचा विचलीत कण त्याच्या पुढच्या कणावर बल प्रयुक्त करून मूळ स्थितीत येतो.
अशा प्रकारे प्रत्येक कण आपल्या शेजारील कणावर बल प्रयुक्त करून पुन्हा आप-आपल्या जागेवर येतो.
म्हणजेच असे म्हणता येईल की ध्वनीचे प्रसारण हे स्वत: कण करतात. परंतु ते त्यांच्या मूळ जागेवर राहूनच.
ध्वनीचे प्रसारण हे तरंगाच्या (waves) स्वरुपात होते.
म्हणजेच ज्या माध्यमात कण हे जितके जवळ असतात. तितक्या जलद गतीने ध्वनीचे प्रसारण होते.
• आपणास माहिती आहे स्थायू मधील कण अगदीच जवळ-जवळ असतात, म्हणून स्थायूमध्ये ध्वनीचा वेग सर्वाधिक असतो.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
ज्या वेळी ध्वनी एखाद्या माध्यमातून प्रसारित होतो तेव्हा, ज्या जागी कंपने तयार होतात. तेथून ध्वनीचे प्रसारण होते.
मर्वप्रथम जिथे कंपन झाले आहे तेथील कण कंपनामुळे विचलीत होतात. (हालचाल होते).
हे विचलीत कण त्यांच्या शेजारच्या कणावर बल प्रयुक्त करतात व पुन्हा आपल्या मूळ जागेवर येतात. पुन्हा समोरचा विचलीत कण त्याच्या पुढच्या कणावर बल प्रयुक्त करून मूळ स्थितीत येतो.
अशा प्रकारे प्रत्येक कण आपल्या शेजारील कणावर बल प्रयुक्त करून पुन्हा आप-आपल्या जागेवर येतो.
म्हणजेच असे म्हणता येईल की ध्वनीचे प्रसारण हे स्वत: कण करतात. परंतु ते त्यांच्या मूळ जागेवर राहूनच.
ध्वनीचे प्रसारण हे तरंगाच्या (waves) स्वरुपात होते.
म्हणजेच ज्या माध्यमात कण हे जितके जवळ असतात. तितक्या जलद गतीने ध्वनीचे प्रसारण होते.
• आपणास माहिती आहे स्थायू मधील कण अगदीच जवळ-जवळ असतात, म्हणून स्थायूमध्ये ध्वनीचा वेग सर्वाधिक असतो.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
ज्या तरंगात कणाचे दोलन मध्य स्थितीच्या वर आणि खाली होते आणि हे दोलन (oscillation) तरंग प्रसरणाच्या रेषेला लंब असते.
थोडक्यात सांगायचे तर, जे तरंग वर-खाली व रेषेला लंब प्रकारे प्रसारित होतात त्याला अवतरंग म्हणतात
🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁
थोडक्यात सांगायचे तर, जे तरंग वर-खाली व रेषेला लंब प्रकारे प्रसारित होतात त्याला अवतरंग म्हणतात
🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁
1. मानवी शरीरात एकूण मनक्यांची संख्या किती?
32
33
40
15
उत्तर : 33
2. मानवी ‘मज्जासंस्थेचा’ अभ्यास कोणत्या शास्त्रात करतात?
न्यूरॉलॉजी
नफोललॉजी
डी.एन.ए.
यापैकी नाही
उत्तर :न्यूरॉलॉजी
3. जीवनसत्व ‘क’ कोणत्या फळात सर्वाधिक आढळते?
आवळा
गाजर
केळी
पेरु
उत्तर :आवळा
4. खाद्यपदार्थात खाण्याच्या सोडयाचा सर्वाधिक वापर केल्यास कोणत्या जिवनसत्वाचा नाश होतो?
क
अ
ड
ई
उत्तर :क
5. हाडांच्या वाढीसाठी कोणते जिवनसत्व आवश्यक असते?
अ
ब
क
ड
उत्तर :ड
6. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूंचा शोध कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला?
डॉ. हॅन्सन
डॉ. रोनॉल्ड
डॉ.बेरी
डॉ. नेकेल्सन
उत्तर :डॉ. हॅन्सन
7. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माध्यमातून कोणत्या सालापासून जगामध्ये लसीकरण कार्यक्रम हाती घेण्यात आला?
1975
1974
1973
1972
उत्तर :1974
8. रोगाचे निदान करण्यासाठी शरीरातील एखाद्या भागाचा तुकडा घेण्याच्या पद्धतीला कोणत्या नावाने संबोधतात?
पायोप्सी
सर्जरी
डेप्सोन
यापैकी नाही
उत्तर :पायोप्सी
9. खालीलपैकी कोणते औषध ‘क्षयरोगासाठी’ वापरतात?
स्ट्रेप्टोमायसिन
पेनिसिलिन
डेप्सोन
ग्लोबुळिन
उत्तर :स्ट्रेप्टोमायसिन
10. पोलिओ रोग शरीराच्या कोणत्या भागास इजा करतो?
हाड
डोळा
पाय
मज्जासंस्था
उत्तर :मज्जासंस्था
11. ‘बीसीजी लस’ —– या रोगापासून बचाव करते?
पोलिओ
क्षयरोग
रातअंधळेपणा
कुष्ठरोग
उत्तर :क्षयरोग
12. खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने हृदयरोगाची पहिली शस्त्रक्रिया यशस्वी केली?
विल्यम हार्वे
डॉ. एडिसन
ख्रिश्चन बर्नार्ड
डेव्हिडसन
उत्तर :ख्रिश्चन बर्नार्ड
13. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी ‘हत्तीरोग संशोधन केंद्र’ आहे?
पुणे
वर्धा
नागपूर
मुंबई
उत्तर :वर्धा
14. झोपेच्या तक्रारीवर उपयुक्त असलेले ‘माफीन’ कोणत्या झाडापासून मिळवितात?
अफू
गांजा
उस
खैर
उत्तर :अफू
15. खालीलपैकी कोणता रोग ‘गरोदर स्त्रीला’ घातक ठरू शकतो?
क्षयरोग
देवी
पोलिओ
कावीळ
उत्तर :कावीळ
16. रक्तातील तांबडया पेशीचा नाश होणे हे कोणत्या रोगाचे लक्षण आहे?
क्षयरोग
मलेरिया
नारू
मोतीबिंदु
उत्तर :मलेरिया
17. मानवी ‘त्वचा’ शी संबंधित असलेला रोग कोणता?
खरूज
एक्झिमा
वरील दोन्ही
यापैकी नाही
उत्तर :वरील दोन्ही
18. 98 मी. उंचीच्या मनोर्यावरुन खाली फेकलेला एक चेंडू किती सेकंदामध्ये खाली पडेल?
15 सें.
8 सें.
10 सें.
12 सें.
उत्तर :10 सें.
19. समुद्रसपाठीवर पाण्याचा ‘उल्कलन’ बिंदु किती आहे?
100° से.
120° से.
1000° से.
90° से.
उत्तर :90° से.
20. एक ज्युल म्हणजे —– कॅलरी ऊर्जा होय?
4.2 कॅलरी
3.4 कॅलरी
2.4 कॅलरी
9.0 कॅलरी
उत्तर : 4.2 कॅलरी
32
33
40
15
उत्तर : 33
2. मानवी ‘मज्जासंस्थेचा’ अभ्यास कोणत्या शास्त्रात करतात?
न्यूरॉलॉजी
नफोललॉजी
डी.एन.ए.
यापैकी नाही
उत्तर :न्यूरॉलॉजी
3. जीवनसत्व ‘क’ कोणत्या फळात सर्वाधिक आढळते?
आवळा
गाजर
केळी
पेरु
उत्तर :आवळा
4. खाद्यपदार्थात खाण्याच्या सोडयाचा सर्वाधिक वापर केल्यास कोणत्या जिवनसत्वाचा नाश होतो?
क
अ
ड
ई
उत्तर :क
5. हाडांच्या वाढीसाठी कोणते जिवनसत्व आवश्यक असते?
अ
ब
क
ड
उत्तर :ड
6. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूंचा शोध कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला?
डॉ. हॅन्सन
डॉ. रोनॉल्ड
डॉ.बेरी
डॉ. नेकेल्सन
उत्तर :डॉ. हॅन्सन
7. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माध्यमातून कोणत्या सालापासून जगामध्ये लसीकरण कार्यक्रम हाती घेण्यात आला?
1975
1974
1973
1972
उत्तर :1974
8. रोगाचे निदान करण्यासाठी शरीरातील एखाद्या भागाचा तुकडा घेण्याच्या पद्धतीला कोणत्या नावाने संबोधतात?
पायोप्सी
सर्जरी
डेप्सोन
यापैकी नाही
उत्तर :पायोप्सी
9. खालीलपैकी कोणते औषध ‘क्षयरोगासाठी’ वापरतात?
स्ट्रेप्टोमायसिन
पेनिसिलिन
डेप्सोन
ग्लोबुळिन
उत्तर :स्ट्रेप्टोमायसिन
10. पोलिओ रोग शरीराच्या कोणत्या भागास इजा करतो?
हाड
डोळा
पाय
मज्जासंस्था
उत्तर :मज्जासंस्था
11. ‘बीसीजी लस’ —– या रोगापासून बचाव करते?
पोलिओ
क्षयरोग
रातअंधळेपणा
कुष्ठरोग
उत्तर :क्षयरोग
12. खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने हृदयरोगाची पहिली शस्त्रक्रिया यशस्वी केली?
विल्यम हार्वे
डॉ. एडिसन
ख्रिश्चन बर्नार्ड
डेव्हिडसन
उत्तर :ख्रिश्चन बर्नार्ड
13. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी ‘हत्तीरोग संशोधन केंद्र’ आहे?
पुणे
वर्धा
नागपूर
मुंबई
उत्तर :वर्धा
14. झोपेच्या तक्रारीवर उपयुक्त असलेले ‘माफीन’ कोणत्या झाडापासून मिळवितात?
अफू
गांजा
उस
खैर
उत्तर :अफू
15. खालीलपैकी कोणता रोग ‘गरोदर स्त्रीला’ घातक ठरू शकतो?
क्षयरोग
देवी
पोलिओ
कावीळ
उत्तर :कावीळ
16. रक्तातील तांबडया पेशीचा नाश होणे हे कोणत्या रोगाचे लक्षण आहे?
क्षयरोग
मलेरिया
नारू
मोतीबिंदु
उत्तर :मलेरिया
17. मानवी ‘त्वचा’ शी संबंधित असलेला रोग कोणता?
खरूज
एक्झिमा
वरील दोन्ही
यापैकी नाही
उत्तर :वरील दोन्ही
18. 98 मी. उंचीच्या मनोर्यावरुन खाली फेकलेला एक चेंडू किती सेकंदामध्ये खाली पडेल?
15 सें.
8 सें.
10 सें.
12 सें.
उत्तर :10 सें.
19. समुद्रसपाठीवर पाण्याचा ‘उल्कलन’ बिंदु किती आहे?
100° से.
120° से.
1000° से.
90° से.
उत्तर :90° से.
20. एक ज्युल म्हणजे —– कॅलरी ऊर्जा होय?
4.2 कॅलरी
3.4 कॅलरी
2.4 कॅलरी
9.0 कॅलरी
उत्तर : 4.2 कॅलरी
1. मानवी शरीरात एकूण मनक्यांची संख्या किती?
32
33
40
15
उत्तर : 33
2. मानवी ‘मज्जासंस्थेचा’ अभ्यास कोणत्या शास्त्रात करतात?
न्यूरॉलॉजी
नफोललॉजी
डी.एन.ए.
यापैकी नाही
उत्तर :न्यूरॉलॉजी
3. जीवनसत्व ‘क’ कोणत्या फळात सर्वाधिक आढळते?
आवळा
गाजर
केळी
पेरु
उत्तर :आवळा
4. खाद्यपदार्थात खाण्याच्या सोडयाचा सर्वाधिक वापर केल्यास कोणत्या जिवनसत्वाचा नाश होतो?
क
अ
ड
ई
उत्तर :क
5. हाडांच्या वाढीसाठी कोणते जिवनसत्व आवश्यक असते?
अ
ब
क
ड
उत्तर :ड
6. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूंचा शोध कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला?
डॉ. हॅन्सन
डॉ. रोनॉल्ड
डॉ.बेरी
डॉ. नेकेल्सन
उत्तर :डॉ. हॅन्सन
7. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माध्यमातून कोणत्या सालापासून जगामध्ये लसीकरण कार्यक्रम हाती घेण्यात आला?
1975
1974
1973
1972
उत्तर :1974
8. रोगाचे निदान करण्यासाठी शरीरातील एखाद्या भागाचा तुकडा घेण्याच्या पद्धतीला कोणत्या नावाने संबोधतात?
पायोप्सी
सर्जरी
डेप्सोन
यापैकी नाही
उत्तर :पायोप्सी
9. खालीलपैकी कोणते औषध ‘क्षयरोगासाठी’ वापरतात?
स्ट्रेप्टोमायसिन
पेनिसिलिन
डेप्सोन
ग्लोबुळिन
उत्तर :स्ट्रेप्टोमायसिन
10. पोलिओ रोग शरीराच्या कोणत्या भागास इजा करतो?
हाड
डोळा
पाय
मज्जासंस्था
उत्तर :मज्जासंस्था
11. ‘बीसीजी लस’ —– या रोगापासून बचाव करते?
पोलिओ
क्षयरोग
रातअंधळेपणा
कुष्ठरोग
उत्तर :क्षयरोग
12. खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने हृदयरोगाची पहिली शस्त्रक्रिया यशस्वी केली?
विल्यम हार्वे
डॉ. एडिसन
ख्रिश्चन बर्नार्ड
डेव्हिडसन
उत्तर :ख्रिश्चन बर्नार्ड
13. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी ‘हत्तीरोग संशोधन केंद्र’ आहे?
पुणे
वर्धा
नागपूर
मुंबई
उत्तर :वर्धा
14. झोपेच्या तक्रारीवर उपयुक्त असलेले ‘माफीन’ कोणत्या झाडापासून मिळवितात?
अफू
गांजा
उस
खैर
उत्तर :अफू
15. खालीलपैकी कोणता रोग ‘गरोदर स्त्रीला’ घातक ठरू शकतो?
क्षयरोग
देवी
पोलिओ
कावीळ
उत्तर :कावीळ
16. रक्तातील तांबडया पेशीचा नाश होणे हे कोणत्या रोगाचे लक्षण आहे?
क्षयरोग
मलेरिया
नारू
मोतीबिंदु
उत्तर :मलेरिया
17. मानवी ‘त्वचा’ शी संबंधित असलेला रोग कोणता?
खरूज
एक्झिमा
वरील दोन्ही
यापैकी नाही
उत्तर :वरील दोन्ही
18. 98 मी. उंचीच्या मनोर्यावरुन खाली फेकलेला एक चेंडू किती सेकंदामध्ये खाली पडेल?
15 सें.
8 सें.
10 सें.
12 सें.
उत्तर :10 सें.
19. समुद्रसपाठीवर पाण्याचा ‘उल्कलन’ बिंदु किती आहे?
100° से.
120° से.
1000° से.
90° से.
उत्तर :90° से.
20. एक ज्युल म्हणजे —– कॅलरी ऊर्जा होय?
4.2 कॅलरी
3.4 कॅलरी
2.4 कॅलरी
9.0 कॅलरी
उत्तर : 4.2 कॅलरी
32
33
40
15
उत्तर : 33
2. मानवी ‘मज्जासंस्थेचा’ अभ्यास कोणत्या शास्त्रात करतात?
न्यूरॉलॉजी
नफोललॉजी
डी.एन.ए.
यापैकी नाही
उत्तर :न्यूरॉलॉजी
3. जीवनसत्व ‘क’ कोणत्या फळात सर्वाधिक आढळते?
आवळा
गाजर
केळी
पेरु
उत्तर :आवळा
4. खाद्यपदार्थात खाण्याच्या सोडयाचा सर्वाधिक वापर केल्यास कोणत्या जिवनसत्वाचा नाश होतो?
क
अ
ड
ई
उत्तर :क
5. हाडांच्या वाढीसाठी कोणते जिवनसत्व आवश्यक असते?
अ
ब
क
ड
उत्तर :ड
6. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूंचा शोध कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला?
डॉ. हॅन्सन
डॉ. रोनॉल्ड
डॉ.बेरी
डॉ. नेकेल्सन
उत्तर :डॉ. हॅन्सन
7. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माध्यमातून कोणत्या सालापासून जगामध्ये लसीकरण कार्यक्रम हाती घेण्यात आला?
1975
1974
1973
1972
उत्तर :1974
8. रोगाचे निदान करण्यासाठी शरीरातील एखाद्या भागाचा तुकडा घेण्याच्या पद्धतीला कोणत्या नावाने संबोधतात?
पायोप्सी
सर्जरी
डेप्सोन
यापैकी नाही
उत्तर :पायोप्सी
9. खालीलपैकी कोणते औषध ‘क्षयरोगासाठी’ वापरतात?
स्ट्रेप्टोमायसिन
पेनिसिलिन
डेप्सोन
ग्लोबुळिन
उत्तर :स्ट्रेप्टोमायसिन
10. पोलिओ रोग शरीराच्या कोणत्या भागास इजा करतो?
हाड
डोळा
पाय
मज्जासंस्था
उत्तर :मज्जासंस्था
11. ‘बीसीजी लस’ —– या रोगापासून बचाव करते?
पोलिओ
क्षयरोग
रातअंधळेपणा
कुष्ठरोग
उत्तर :क्षयरोग
12. खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने हृदयरोगाची पहिली शस्त्रक्रिया यशस्वी केली?
विल्यम हार्वे
डॉ. एडिसन
ख्रिश्चन बर्नार्ड
डेव्हिडसन
उत्तर :ख्रिश्चन बर्नार्ड
13. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी ‘हत्तीरोग संशोधन केंद्र’ आहे?
पुणे
वर्धा
नागपूर
मुंबई
उत्तर :वर्धा
14. झोपेच्या तक्रारीवर उपयुक्त असलेले ‘माफीन’ कोणत्या झाडापासून मिळवितात?
अफू
गांजा
उस
खैर
उत्तर :अफू
15. खालीलपैकी कोणता रोग ‘गरोदर स्त्रीला’ घातक ठरू शकतो?
क्षयरोग
देवी
पोलिओ
कावीळ
उत्तर :कावीळ
16. रक्तातील तांबडया पेशीचा नाश होणे हे कोणत्या रोगाचे लक्षण आहे?
क्षयरोग
मलेरिया
नारू
मोतीबिंदु
उत्तर :मलेरिया
17. मानवी ‘त्वचा’ शी संबंधित असलेला रोग कोणता?
खरूज
एक्झिमा
वरील दोन्ही
यापैकी नाही
उत्तर :वरील दोन्ही
18. 98 मी. उंचीच्या मनोर्यावरुन खाली फेकलेला एक चेंडू किती सेकंदामध्ये खाली पडेल?
15 सें.
8 सें.
10 सें.
12 सें.
उत्तर :10 सें.
19. समुद्रसपाठीवर पाण्याचा ‘उल्कलन’ बिंदु किती आहे?
100° से.
120° से.
1000° से.
90° से.
उत्तर :90° से.
20. एक ज्युल म्हणजे —– कॅलरी ऊर्जा होय?
4.2 कॅलरी
3.4 कॅलरी
2.4 कॅलरी
9.0 कॅलरी
उत्तर : 4.2 कॅलरी
1) हिवता/ मलेरिया (Malaria):
🌷रोगकारक: हा रोग प्लाझमोडियम व्हायरस नावाच्या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: रक्ताभिसरण संस्थेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: हिवतापाचा प्रसार ऍनाफिलस डासाची मादी चावल्यामुळे होतो.
🌷लक्षणे: ठराविक कालखंडाने येणारा ताप, थंडी वाजणे, यकृत व प्लिहा मोठ्या होणे, ऍनिमियाची कमी अधिक तीव्रता इत्यादी.
हिवतापाच्या अवस्था (Stages Of Malaria):
1) शीत अवस्था (Cold Stage): या अवस्थेत थंडी वाजते आणि शरीराचे तापमान वाढतेल. ही अवस्था 2-4 तास आढळते.
2) उष्ण अवस्था (Hot Stage): या अवस्थेत शरीराचे तापमान 41 अंश पर्यंत वाढते तसेच प्रचंड डोकेदुखी आढळते. ही अवस्था 2-6 तास आढळते.
3) घाम अवस्था (Sweat Stage): या अवस्थेत ताप कमी होऊन प्रचंड घाम येतो. ही अवस्था 15-20 मिनिट आढळते.
लस: अर्टिमिसिलीन – कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT), क्लोरोक्वाईन, मेफ्लोक्वाईन, डॉक्झीसायक्लिन, प्रायमाक्विन
जागतिक आरोग्य संघटनेने गरोदर स्त्रियांसाठी क्विनाईन आणि क्लिंडामायसिन ही औषधे सुचविली आहे.
🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷
🌷रोगकारक: हा रोग प्लाझमोडियम व्हायरस नावाच्या आदिजीवांमुळे होतो.
🌷परिणाम: रक्ताभिसरण संस्थेवर परिणाम होतो.
🌷प्रसार: हिवतापाचा प्रसार ऍनाफिलस डासाची मादी चावल्यामुळे होतो.
🌷लक्षणे: ठराविक कालखंडाने येणारा ताप, थंडी वाजणे, यकृत व प्लिहा मोठ्या होणे, ऍनिमियाची कमी अधिक तीव्रता इत्यादी.
हिवतापाच्या अवस्था (Stages Of Malaria):
1) शीत अवस्था (Cold Stage): या अवस्थेत थंडी वाजते आणि शरीराचे तापमान वाढतेल. ही अवस्था 2-4 तास आढळते.
2) उष्ण अवस्था (Hot Stage): या अवस्थेत शरीराचे तापमान 41 अंश पर्यंत वाढते तसेच प्रचंड डोकेदुखी आढळते. ही अवस्था 2-6 तास आढळते.
3) घाम अवस्था (Sweat Stage): या अवस्थेत ताप कमी होऊन प्रचंड घाम येतो. ही अवस्था 15-20 मिनिट आढळते.
लस: अर्टिमिसिलीन – कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT), क्लोरोक्वाईन, मेफ्लोक्वाईन, डॉक्झीसायक्लिन, प्रायमाक्विन
जागतिक आरोग्य संघटनेने गरोदर स्त्रियांसाठी क्विनाईन आणि क्लिंडामायसिन ही औषधे सुचविली आहे.
🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷
🌷असंसर्गजन्य रोग (Non Communicable Or Non Infectious Diseases):🌷
🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺
🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺🌷🌺
🌷व्याख्या:
जे रोग संसर्गातून किंवा संक्रमणातून पसरत नाहीत त्या रोगांना असंसर्गजन्य किंवा असंक्रामक रोग (Non Infectious Disease) म्हणतात. असे रोग काही विशिष्ट कारणामुळे व्यक्तीच्या शरीरातच उद्भवतात.
यामध्ये पुढील रोगांचा समावेश होतो.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷
जे रोग संसर्गातून किंवा संक्रमणातून पसरत नाहीत त्या रोगांना असंसर्गजन्य किंवा असंक्रामक रोग (Non Infectious Disease) म्हणतात. असे रोग काही विशिष्ट कारणामुळे व्यक्तीच्या शरीरातच उद्भवतात.
यामध्ये पुढील रोगांचा समावेश होतो.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷
🌷अ. हृदय आणि रक्ताभिसरणाचे रोग :🌷
1) उच्च रक्तदाब /उच्चताण (Hypertension):
व्यक्तीचे वय, आनुवंशिक कारणे, अतिलठ्ठपणा, क्षारांचे/ मिठाचे सेवन (५ग्रॅम/ दिन पेक्षा जास्त), संतुप्त मेद, मद्य, मधुमेह, वृकरोग यांसारख्या कारणांमुळे निर्माण होणाऱ्या स्थितीस उच्चताण म्हणतात. अशा स्थितीचे लक्षण म्हणजे रक्तदाबाची वाढलेली पातळी होय.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) व्याख्येनुसार १६०/९५ mm of Hg एवढा किंवा जास्त रक्तदाब म्हणजे उच्चंरक्तदाब होय. यांवरून प्रौढांमधील उच्चताण म्हणजे 160 mm of Hg एवढा किंवा जास्त प्रकुंचनी रक्तदाब (Systolic pressure) आणि /किंवा 95 mm of Hg एवढा किंवा जास्त हृदप्रसरणी रक्तदाब (diastolic pressure) होय. यालाच आपण High B.P. असे म्हणतो.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
1) उच्च रक्तदाब /उच्चताण (Hypertension):
व्यक्तीचे वय, आनुवंशिक कारणे, अतिलठ्ठपणा, क्षारांचे/ मिठाचे सेवन (५ग्रॅम/ दिन पेक्षा जास्त), संतुप्त मेद, मद्य, मधुमेह, वृकरोग यांसारख्या कारणांमुळे निर्माण होणाऱ्या स्थितीस उच्चताण म्हणतात. अशा स्थितीचे लक्षण म्हणजे रक्तदाबाची वाढलेली पातळी होय.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) व्याख्येनुसार १६०/९५ mm of Hg एवढा किंवा जास्त रक्तदाब म्हणजे उच्चंरक्तदाब होय. यांवरून प्रौढांमधील उच्चताण म्हणजे 160 mm of Hg एवढा किंवा जास्त प्रकुंचनी रक्तदाब (Systolic pressure) आणि /किंवा 95 mm of Hg एवढा किंवा जास्त हृदप्रसरणी रक्तदाब (diastolic pressure) होय. यालाच आपण High B.P. असे म्हणतो.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷ब) सांगाडा व स्नायूंचे रोग :🌷
१) सांधे दुखी (Arthritis) :
सांध्यांमध्ये वेदना
गुडघे, बोटाचे शेवटे सांधे, खांदे इत्यांदींमध्ये वेदना होते. मात्र, मनघट, कोपर, बोटांचे इतर सांधे इत्यांदीमध्ये वेदना होत नाही.
२) संधीवात (Rheumatism) :
सांध्यांचा दाह
बोटाचे मधले सांधे, हाताचे सांधे, मनगट, गुडघे, कोपर इत्यादींचा दाह.
३) संधीरोग/ वातरक्ताचा रोग (Gout) :
रक्तात युरिक ऍसिडचे प्रमाण वाढल्यास ते सांध्यांमध्ये जाऊन साचते. त्यामुळे सांधे सुजतात व खूप वेदना.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
१) सांधे दुखी (Arthritis) :
सांध्यांमध्ये वेदना
गुडघे, बोटाचे शेवटे सांधे, खांदे इत्यांदींमध्ये वेदना होते. मात्र, मनघट, कोपर, बोटांचे इतर सांधे इत्यांदीमध्ये वेदना होत नाही.
२) संधीवात (Rheumatism) :
सांध्यांचा दाह
बोटाचे मधले सांधे, हाताचे सांधे, मनगट, गुडघे, कोपर इत्यादींचा दाह.
३) संधीरोग/ वातरक्ताचा रोग (Gout) :
रक्तात युरिक ऍसिडचे प्रमाण वाढल्यास ते सांध्यांमध्ये जाऊन साचते. त्यामुळे सांधे सुजतात व खूप वेदना.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷क) मधुमेह/ डायबेटिस (Diabetes Mellitus)
हा रोग कर्बोदकांच्या अनियमित चयापचयामुळे तसेच स्वादुपिंडाच्या अयोग्य कार्यामुळे निर्माण होतो.
१) कर्बोदकांच्या चयापचयामध्ये तयार झालेली साखर शरीरांच्या पेशींमध्ये योग्य प्रमाणात शोषली न गेल्यास तिचे रक्तातच प्रमाण वाढते.
२) रक्तातील साखरेच्या प्रमाणावर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य स्वादुपिंडातून स्रवणाऱ्या इन्सुलिनमार्फत केले जात असते. हे इन्सुलिन स्वादुपिंडातील islets of Langerhans नावाच्या ग्रंथीपैकी बीटा पेशींमधून स्त्रवत असते. या ग्रंथींच्या कार्यात बिघाड झाल्यास इन्सुलिन योग्य प्रमाणात तयार होत नाही. त्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढते.
इन्सुलिनची कमतरता किंवा इन्सुलिनच्या क्रियेतील दोष निर्माण होण्याची विविध कारणे आहेत.
१) स्वादुपिंडाचे विकार, जसे इंफ्लेमेशं व सिस्टिक फायब्रासिस,
२) जैविकदृष्टया कमी परिणामकारक इन्सुलिनची निर्मिती
३) बीट पेशींचा नाश
४) आनुवंशिक दोष, जसे इन्सुलिन जनुकांचे उत्परिवर्तन इत्यादी.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
हा रोग कर्बोदकांच्या अनियमित चयापचयामुळे तसेच स्वादुपिंडाच्या अयोग्य कार्यामुळे निर्माण होतो.
१) कर्बोदकांच्या चयापचयामध्ये तयार झालेली साखर शरीरांच्या पेशींमध्ये योग्य प्रमाणात शोषली न गेल्यास तिचे रक्तातच प्रमाण वाढते.
२) रक्तातील साखरेच्या प्रमाणावर नियंत्रण ठेवण्याचे कार्य स्वादुपिंडातून स्रवणाऱ्या इन्सुलिनमार्फत केले जात असते. हे इन्सुलिन स्वादुपिंडातील islets of Langerhans नावाच्या ग्रंथीपैकी बीटा पेशींमधून स्त्रवत असते. या ग्रंथींच्या कार्यात बिघाड झाल्यास इन्सुलिन योग्य प्रमाणात तयार होत नाही. त्यामुळे रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढते.
इन्सुलिनची कमतरता किंवा इन्सुलिनच्या क्रियेतील दोष निर्माण होण्याची विविध कारणे आहेत.
१) स्वादुपिंडाचे विकार, जसे इंफ्लेमेशं व सिस्टिक फायब्रासिस,
२) जैविकदृष्टया कमी परिणामकारक इन्सुलिनची निर्मिती
३) बीट पेशींचा नाश
४) आनुवंशिक दोष, जसे इन्सुलिन जनुकांचे उत्परिवर्तन इत्यादी.
🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀
🌷लक्षणे –
3Ps म्हणजे पॉलियुरिया (Polyuria : बहुमूत्रता), पॉलिडिप्सिया (Polydipsia: खूप तहान लागणे) आणि पॉलिफेजिया (Polyphagia: वजन खूप कमी होणे).
तसेच जखमा लवकर न भरणे, अतिशय थकवा येणे, अचानक वजन कमी होणे, दृष्टी अंधुक होणे आणि वेसावधपणा अशी लक्षणे मधुमेहात जाणवतात.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿
3Ps म्हणजे पॉलियुरिया (Polyuria : बहुमूत्रता), पॉलिडिप्सिया (Polydipsia: खूप तहान लागणे) आणि पॉलिफेजिया (Polyphagia: वजन खूप कमी होणे).
तसेच जखमा लवकर न भरणे, अतिशय थकवा येणे, अचानक वजन कमी होणे, दृष्टी अंधुक होणे आणि वेसावधपणा अशी लक्षणे मधुमेहात जाणवतात.
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌿🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿