🌷🌷सौर ऊर्जा वापराच्या मर्यादा🌷🌷

1 पृथ्वीच्या परिवलन व परिभ्रमण यामुळे पृथ्वीवर ऋतुचक्र दिवस-रात्र असमान दिवस-रात्र असे परिणाम दिसून येतात त्यामुळे दिवसा सौर ऊर्जा उपलब्ध असतील परंतु रात्री ती उपलब्ध नसते

2 उन्हाळ्यात सौर ऊर्जा मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होते परंतु हिवाळा व पावसाळ्यात तिच्या प्रमाणात लक्षणीय घट होत असते

3 पावसाळ्यात ढगाळ वातावरणामुळे सौर ऊर्जा कमी प्रमाणात मिळते

4 पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर सर्वत्र सूर्यकिरणांची तीव्रता एकसारखी नसल्यामुळे उष्णतेचे असमान वितरण होते

सुर्यापासून दर सेकंदाला 1.8 * 10 17 ज्यूल इतकी उर्जा प्राप्त होते परंतु तितक्या प्रमाणात साठवण होण्यासाठी संकलकाचा अभाव आहे
🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿

१) हवेत जर आर्द्रतेचे प्रमाण अधिक असेल तर बाष्पोत्सर्जनाची क्रिया......
१) वाढते
२) मंदावते✅✅✅
३) कमी होते
४) समान राहते

२) शरीरास सर्वाधिक उर्जा पुरविण्याचे कार्य कोणता घटक करतो.......
१) साखर✅✅✅
२)जीवनसत्वे
३) प्रथिने
४) पाणी

४) प्रकाश-संश्लेषण क्रियेत ऑक्सिजन .......तून दिला जातो.
१) पाणी✅✅✅
२) कार्बन डाय ऑक्साईड
३) हरित द्रव्य
४) नायट्रोजन

५) निसर्गचक्रातील प्राथमिक उत्पादक कोणाला म्हणतात?
१) जीवाणू
२) मासा
३) हिरव्या वनस्पती✅✅✅
४) मानवी प्राणी

६) खालीलपैकी कोणत्या वनस्पतीत हरितद्रव्य नसते ?
१) बुरशी✅✅✅
२) शैवाल
३) दगडफूल
४) नेचे

७) क्लोराईड ऑफ लाइन यांचे व्यवहारीक नाव खालीलपैकी कोणते ?
१) तुरटी
२) विरंजक चुर्ण✅✅✅
३) चुनखडी
४) धुण्याचा सोडा

८) ज्या हायड्रोकार्बन मधील दोन कार्बन अणूच्या संयूजा बंधने संतृप्त नसतील तर अशा हायड्रोकार्बनला .........हायकार्बन असे म्हणतात.
१) संतृप्त
२) असंतृप्त✅✅✅
३) वलयांकित
४) वरील सर्व

९) अन्न बिघाडातील महत्वपूर्ण घटक हा .........ची वाढ होय.
१) सुक्ष्मजीव✅✅✅
२) किटक
३) विषाणू
४) कृमी

१०) कुष्ठरोगाची प्राथमिक लक्षणे कोणत्या भागावर दिसतात?
१) डोळे
२) कान
३) त्वचा✅✅✅
४) नाक

११) समान कार्य करणा-या पेशींच्या समुहाला ..........म्हणतात.
१) ऊती✅✅✅
२) केंद्रक
३) मूल
४) अभिसार

१२) १८७३ मध्ये लुईस पाश्चरने .........हा नवा सिध्दांत मांडला
१) स्वयंप्रेरीत जीव निर्मिती
२) जंतूपासून रोगोद्भव✅✅✅
३) साथीचे रोगविषयक
४) यापैकी नाही

🌷🌷विषाणूजन्य रोग:🌷🌷


🌷विषाणू हे नाव पॅस्टिअर (Pasteur) या शास्त्रज्ञाने दिले.
विषाणूंचा incubation period पेक्षा खूप जास्त असतो.

🌷विषाणूंना ठराविक पेशीरचना नसल्यामुळे त्यांना अपेशीय (Non Cellular) म्हणतात.
विषाणूंमध्ये फक्त प्राथमिक आवरण असते ज्यामध्ये DNA किंवा RNA असतात.
विषाणूंमध्ये पेशीरस, पेशीभित्तिका नसतात.

🌷सर्वच विषाणू घातक असतात.
विषाणूंचा आकार अतिशय सूक्ष्म असल्याने त्यांना इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोप ने बघावे लागते.

टिबायोटिक्स विषाणूंच्या रोगांवर उपयोगी ठरत नाहीत.



🍀🌷🍀🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

1) देवी (Small Pox):

🌷हा रोग variola व्हायरस या विषाणूंमुळे होतो.

🌷या रोगामुळे मज्जासंस्थेला प्रादुर्भाव होतो.

🌷या रोगाचा प्रसार खोकल्यापासून उडणाऱ्या दूषित थेंबांमुळे होतो.

🌷लक्षणे: ताप, संसर्गानंतर ३/४ दिवशी अंगावर पुळ्या, पुढील टप्प्यात आंधळेपणा

🌷लस: देवीची लस

🌷1975 पासून भारतात देवीची लास देण्यात येत आहे.


🍀🍀🌷🍀🌷🍀🌷🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

🌷2) कांजण्या (Chicken Pox):🌷

🌷हा रोग Vericella -zoster या विषाणूमुळे होतो.

🌷हा रोग मुख्यतः लहान मुलांचा आहे. मात्र, तो तरुणांना सुद्धा होऊ शकतो.

🌷हा रोग धोकादायक नाही.

🌷लक्षणे: ताप, डोकेदुखी, संसर्गाच्या पहिल्या दिवशीच पुरळ

🌷लस: उपलब्ध नाही. मात्र, एकदा होऊन गेल्यावर आयुष्यभर संरक्षण.

🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

🌷3) गोवर (Measles):🌷

🌷हा रोग Myxovirus या विषाणूंमुळे होतो.

🌷हा रोग खूप संसर्गजन्य असून मुख्यतः पाच वर्षाखालील मुलांना होतो व या रोगामध्ये दुय्यम संसर्गाची भीती खूप असते.

🌷लक्षणे: ताप, कोरडा घसा, तिसऱ्या दिवशी तोंडांत पांढरा ठिपका, चौथ्या दिवशी पुरळ

🌷लस: गोवर विरोधी लस – आयुष्यभर संरक्षण

🌷भारतात गोवर हे बालमृत्यूचे प्रमुख कारण आहे.


🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🍀🌷🍀🌷🍀🌷

🌷4) रुबेला (Rubella किंवा Gernman measles):🌷

🌷हा रोग Myxovirus या विषाणूमुळे होतो.

🌷हा रोग खूप संसर्गजन्य असून मुख्यतः पाच वर्षाखालील मुलांना होतो व या रोगामध्ये दुय्यम संसर्गाची भीती खूप असते.

🌷या रोगांमुळे मानेतील ग्रंथींना प्रादुर्भाव होतो.

🌷लक्षणे: ताप, मानेतील ग्रंथींचा दाह, संसर्गाच्या पहिल्या दिवशी पुरळ,

🌷गर्भारपणाच्या पहिल्या चार महिन्यात आईला झाल्यास मूल मतिमंद तसेच बहिरे होण्याची शक्यता असते.

🌷लस: रुबेला -विरोधी लस. जीवनभर संरक्षण.


🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

🌷5) गालफुगी (Mums):🌷

🌷हा रोग Paramyxo Virus या विषाणूंमुळे होतो.

🌷या रोगाचा प्रादुर्भाव लाळेच्या ग्रंथींना होतो. लाळेच्या ग्रंथींना सूज आल्याने गाळ फुगल्यासारखा दिसतो.

🌷लक्षणे: ताप, लाळेच्या ग्रंथींना सूज, अन्न-पाणी गिळण्यास त्रास.

🌷हा मुख्यतः लहान मुलांना होतो, मात्र तरुण माणसास झाल्यास तो वांझ होऊ शकतो.

🌷लस: गालफुगीविरोधी लस.


🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🍀🌷🍀

🌷6) पोलिओ (Poliomycetis):🌷

🌷हा रोग Entero virus या विषाणूमुळे होतो.

🌷या रोगाचा प्रादुर्भाव मध्यवर्ती मज्जासंस्थेला होतो.

🌷या रोगामुळे हात – पाय लुळें होऊ शकतात व असा प्रादुर्भाव मुख्यतः लहानपणीच होत असतो.

🌷लस: पोलिओच्या विरोधी दोन लसींचा वापर केला जातो.

१) Salf V – शरीरात इंजेकशनद्वारे दिली जाते.

२) सेबीने – तोंडाद्वारे दिली जाते.

WHO ने भारतासाठी Sebine या लसीची शिफारस केली आहे.

🌷November 1995 पासून भारताने प्लस पोलिओ इम्युनायझेशन कार्यक्रमाची सुरुवात केली आहे. या कार्यक्रमा अंतर्गत पाच वर्षाखालील मुलांना OPV (Oral Polio Vaccine) दिले जाते.


🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

🌷1) हिवता/ मलेरिया (Malaria):🌷

रोगकारक: हा रोग प्लाझमोडियम व्हायरस नावाच्या आदिजीवांमुळे होतो.

🌷परिणाम: रक्ताभिसरण संस्थेवर परिणाम होतो.

🌷प्रसार: हिवतापाचा प्रसार ऍनाफिलस डासाची मादी चावल्यामुळे होतो.

🌷लक्षणे: ठराविक कालखंडाने येणारा ताप, थंडी वाजणे, यकृत व प्लिहा मोठ्या होणे, ऍनिमियाची कमी अधिक तीव्रता इत्यादी.


🌷हिवतापाच्या अवस्था (Stages Of Malaria):

1) शीत अवस्था (Cold Stage): या अवस्थेत थंडी वाजते आणि शरीराचे तापमान वाढतेल. ही अवस्था 2-4 तास आढळते.

2) उष्ण अवस्था (Hot Stage): या अवस्थेत शरीराचे तापमान 41 अंश पर्यंत वाढते तसेच प्रचंड डोकेदुखी आढळते. ही अवस्था 2-6 तास आढळते.

3) घाम अवस्था (Sweat Stage): या अवस्थेत ताप कमी होऊन प्रचंड घाम येतो. ही अवस्था 15-20 मिनिट आढळते.

🌷लस: अर्टिमिसिलीन – कॉम्बिनेशन थेरपी (ACT), क्लोरोक्वाईन, मेफ्लोक्वाईन, डॉक्झीसायक्लिन, प्रायमाक्विन

🌷जागतिक आरोग्य संघटनेने गरोदर स्त्रियांसाठी क्विनाईन आणि क्लिंडामायसिन ही औषधे सुचविली आहे.

🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿🌷🌿

🌷2) अमिबिऑसिस (Amoebiasis):
रोगकारक:
हा रोग अमिबा या आदिजीवांमुळे होतो.

🌷परिणाम: मोठया आतडयांना संसर्ग होऊ शकतो.

🌷प्रसार: प्रसार पाण्यामार्फत होतो.

🌷लक्षणे: डायरिया, पोटदुखी.

3) स्लिपींग सिकनेस (Sleeping Sickness):

🌷रोगकारक: हा रोग Trypanosoma ह्या आदिजीवामुळे होतो.

🌷प्रसार: त्सेत्से नावाची माशी चावल्यामुळे हा रोग होतो.

🌷संसर्ग: लाल रक्तपेशींना, कालांतराने रक्तातून मेंदूला

🌷लक्षणे: यकृत व प्लिहा मोठी होणे, पुढच्या टप्प्यामध्ये व्यक्तीला दिवसभर झोपवासे वाटते, त्यापुढील टप्य्यात तो कोमात जाऊ शकत.

🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

4) काला आजार (Kala -Azar/Dum Dum Fever):

🌷रोगकारक: Leishmania Donovani ह्या आदिजीवांमुळे हा रोग होतो.

🌷परिणाम: त्वचेवर परिणाम होतो.

🌷प्रसार: सांडफ्लाय नावाची माशी चावल्याने

🌷लक्षणे: नाकातून व हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव, सांध्यांमधून, त्वचेवर अल्सर/व्रण, ताप, प्लीहा आणि यकृतावर परिणाम होणे तसेच रक्तक्षय

🌷लस: उपचारासाठी पेंटाव्हॅलेट अँटिमोनियल्स हे औषध वापरतात.


🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

🌷🌷ध्वनी (SOUND)🌷🌷

या प्रकरणात आपल्याला ध्वनी म्हणजे काय, ध्वनीचे स्वरूप तसेच मानवी कर्णाविषयी अभ्यास करायचा आहे

ध्वनी म्हणजे ऐकण्याची संवेदना

ध्वनी ही एकप्रकारची ऊर्जा आहे. जी आपल्या कानात ऐकण्याची संवेदना निर्मान करतात

🌷🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷

🌷🌷ध्वनीची निर्मिती (Production of sound)🌷🌷

जी भौतिक संकल्पना ध्वनीच्या निर्मितीस कारणीभूत असते, त्यास ‘कंपन’ (vibration) असे म्हणतात.

कंपन म्हणजे वस्तूची जलद गतीने पुढे मागे होणारी हालचाल.

कंपने ही दिसूही शकतात किंवा ती जाणवतात.

🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🌷

🌷🌷ध्वनीचे प्रसारण (Propagation of sound)🌷🌷

ध्वनीचे प्रसारण होण्यासाठी माध्यमाची आवश्यकता असते.

माध्यम म्हणजे काय

ध्वनी ज्या पदार्थातून प्रसारित होतो त्या पदार्थाला ध्वनीचे माध्यम (Medium) म्हणतात.

परत ध्वनी प्रसारित होण्यासाठी माध्यम हे कणरहीत असावे. (Particle medium)

🌷🌷ध्वनीच्या प्रसारणाची संकल्पना🌷🌷

ज्या वेळी ध्वनी एखाद्या माध्यमातून प्रसारित होतो तेव्हा, ज्या जागी कंपने तयार होतात. तेथून ध्वनीचे प्रसारण होते.

मर्वप्रथम जिथे कंपन झाले आहे तेथील कण कंपनामुळे विचलीत होतात. (हालचाल होते).

हे विचलीत कण त्यांच्या शेजारच्या कणावर बल प्रयुक्त करतात व पुन्हा आपल्या मूळ जागेवर येतात. पुन्हा समोरचा विचलीत कण त्याच्या पुढच्या कणावर बल प्रयुक्त करून मूळ स्थितीत येतो.

अशा प्रकारे प्रत्येक कण आपल्या शेजारील कणावर बल प्रयुक्त करून पुन्हा आप-आपल्या जागेवर येतो.

म्हणजेच असे म्हणता येईल की ध्वनीचे प्रसारण हे स्वत: कण करतात. परंतु ते त्यांच्या मूळ जागेवर राहूनच.

ध्वनीचे प्रसारण हे तरंगाच्या (waves) स्वरुपात होते.

म्हणजेच ज्या माध्यमात कण हे जितके जवळ असतात. तितक्या जलद गतीने ध्वनीचे प्रसारण होते.

• आपणास माहिती आहे स्थायू मधील कण अगदीच जवळ-जवळ असतात, म्हणून स्थायूमध्ये ध्वनीचा वेग सर्वाधिक असतो.

🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀🌷🍀

ज्या तरंगात कणाचे दोलन मध्य स्थितीच्या वर आणि खाली होते आणि हे दोलन (oscillation) तरंग प्रसरणाच्या रेषेला लंब असते.

थोडक्यात सांगायचे तर, जे तरंग वर-खाली व रेषेला लंब प्रकारे प्रसारित होतात त्याला अवतरंग म्हणतात
🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁🍁

1.  मानवी शरीरात एकूण मनक्यांची संख्या किती?

 32

 33

 40

 15

उत्तर : 33

 2. मानवी ‘मज्जासंस्थेचा’ अभ्यास कोणत्या शास्त्रात करतात?

 न्यूरॉलॉजी

 नफोललॉजी

 डी.एन.ए.

 यापैकी नाही

उत्तर :न्यूरॉलॉजी

 3. जीवनसत्व ‘क’ कोणत्या फळात सर्वाधिक आढळते?

 आवळा

 गाजर

 केळी

 पेरु

उत्तर :आवळा

 4. खाद्यपदार्थात खाण्याच्या सोडयाचा सर्वाधिक वापर केल्यास कोणत्या जिवनसत्वाचा नाश होतो?

 क

 अ

 ड

 ई

उत्तर :क

 5. हाडांच्या वाढीसाठी कोणते जिवनसत्व आवश्यक असते?

अ

 ब

 क

 ड

उत्तर :ड

 6. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूंचा शोध कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला?

 डॉ. हॅन्सन

 डॉ. रोनॉल्ड

 डॉ.बेरी

 डॉ. नेकेल्सन

उत्तर :डॉ. हॅन्सन

 7. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या माध्यमातून कोणत्या सालापासून जगामध्ये लसीकरण कार्यक्रम हाती घेण्यात आला?

 1975

 1974

 1973

 1972

उत्तर :1974

 8. रोगाचे निदान करण्यासाठी शरीरातील एखाद्या भागाचा तुकडा घेण्याच्या पद्धतीला कोणत्या नावाने संबोधतात?

 पायोप्सी

 सर्जरी

 डेप्सोन

 यापैकी नाही

उत्तर :पायोप्सी

 9. खालीलपैकी कोणते औषध ‘क्षयरोगासाठी’ वापरतात?

 स्ट्रेप्टोमायसिन

 पेनिसिलिन

 डेप्सोन

 ग्लोबुळिन

उत्तर :स्ट्रेप्टोमायसिन

 10. पोलिओ रोग शरीराच्या कोणत्या भागास इजा करतो?

 हाड

 डोळा

 पाय

 मज्जासंस्था

उत्तर :मज्जासंस्था

 11. ‘बीसीजी लस’ —– या रोगापासून बचाव करते?

 पोलिओ

 क्षयरोग

 रातअंधळेपणा

 कुष्ठरोग

उत्तर :क्षयरोग

 12. खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने हृदयरोगाची पहिली शस्त्रक्रिया यशस्वी केली?

 विल्यम हार्वे

 डॉ. एडिसन

 ख्रिश्चन बर्नार्ड

 डेव्हिडसन

उत्तर :ख्रिश्चन बर्नार्ड

 13. खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी ‘हत्तीरोग संशोधन केंद्र’ आहे?

 पुणे

 वर्धा

 नागपूर

 मुंबई

उत्तर :वर्धा

 14. झोपेच्या तक्रारीवर उपयुक्त असलेले ‘माफीन’ कोणत्या झाडापासून मिळवितात?

 अफू

 गांजा

 उस

 खैर

उत्तर :अफू

 15. खालीलपैकी कोणता रोग ‘गरोदर स्त्रीला’ घातक ठरू शकतो?

 क्षयरोग

 देवी

 पोलिओ

 कावीळ

उत्तर :कावीळ

 16. रक्तातील तांबडया पेशीचा नाश होणे हे कोणत्या रोगाचे लक्षण आहे?

 क्षयरोग

 मलेरिया

 नारू

 मोतीबिंदु

उत्तर :मलेरिया

 17. मानवी ‘त्वचा’ शी संबंधित असलेला रोग कोणता?

 खरूज

 एक्झिमा

 वरील दोन्ही

 यापैकी नाही

उत्तर :वरील दोन्ही

 18. 98 मी. उंचीच्या मनोर्‍यावरुन खाली फेकलेला एक चेंडू किती सेकंदामध्ये खाली पडेल?

 15 सें.

 8 सें.

 10 सें.

 12 सें.

उत्तर :10 सें.

 19. समुद्रसपाठीवर पाण्याचा ‘उल्कलन’ बिंदु किती आहे?

 100° से.

 120° से.

 1000° से.

 90° से.

उत्तर :90° से.

 20. एक ज्युल म्हणजे —– कॅलरी ऊर्जा होय?

 4.2 कॅलरी

 3.4 कॅलरी

 2.4 कॅलरी

 9.0 कॅलरी

उत्तर : 4.2 कॅलरी