🌷🌷धारा विद्युत🌷🌷
🌿कुलोमचा नियम🌿
दोन प्रभारित पदार्थाच्या दरम्यान निर्माण होणारे विद्युत बल F हे त्या दोन प्रभाराच्या q १ व q २ गुणाकाराच्या स्मानुपती असून त्यांच्यातील अंतराच्या r वर्गाची व्यस्तानुपती असते. K यास चलनाचा स्थिरांक म्हणतात. स्थिर प्रभारामुळे घडणाऱ्या भौतिक परिणामाला स्थितीक विद्युत असे म्हणतात. गतिमान प्रभारामुळे घडणाऱ्या भौतिक परिणामाला धारा विद्युत असे म्हणतात. ज्या पदार्थापासून प्रभार एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत सहज जाऊ शकतात. त्यांना वाहक असे म्हणतात. धातूमध्ये मुक्त इलेक्ट्रोनची संख्या जास्त असल्याने ते सुवाहक आहे. उदा - तांबे, सोने, चांदी, विद्युत घटाच्या धन अग्र आणि ऋण अग्र यांच्या विद्युत पातळीमधील फरक म्हणजेच त्या घटाचे विभवांतर होय.
🌿कुलोमचा नियम🌿
दोन प्रभारित पदार्थाच्या दरम्यान निर्माण होणारे विद्युत बल F हे त्या दोन प्रभाराच्या q १ व q २ गुणाकाराच्या स्मानुपती असून त्यांच्यातील अंतराच्या r वर्गाची व्यस्तानुपती असते. K यास चलनाचा स्थिरांक म्हणतात. स्थिर प्रभारामुळे घडणाऱ्या भौतिक परिणामाला स्थितीक विद्युत असे म्हणतात. गतिमान प्रभारामुळे घडणाऱ्या भौतिक परिणामाला धारा विद्युत असे म्हणतात. ज्या पदार्थापासून प्रभार एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत सहज जाऊ शकतात. त्यांना वाहक असे म्हणतात. धातूमध्ये मुक्त इलेक्ट्रोनची संख्या जास्त असल्याने ते सुवाहक आहे. उदा - तांबे, सोने, चांदी, विद्युत घटाच्या धन अग्र आणि ऋण अग्र यांच्या विद्युत पातळीमधील फरक म्हणजेच त्या घटाचे विभवांतर होय.
🌾🌾धारा विद्युत मापन 🌾🌾
🍂कुलोम - कुलोम हे विद्युत प्रभाराचे SI एकक आहे. हे एकक 'C' या चिन्हाने दर्शविले जाते. समान मुल्य असलेले दोन सजातीय बिन्दुप्रभार निर्वासात परस्परापासून एक मीटर अंतरावर ठेवले असता या प्रभाररहित मुल्य एक कुलोम आहे असे मानले जाते.
🍂व्होल्ट volt - व्होल्ट हे विभ्वान्ताराचे SI एकक V या अक्षराने एक कुलोम विद्युत प्रभाराचे एका बिंदुपासून दुसऱ्या बिंदूपर्यंत विस्थापन होण्यासाठी जर एक ज्युलएवढे कार्य घडून येत असेल तर तर त्या दोन बिन्दुमधील विभवांतर एक व्होल्ट आहे असे म्हणतात. १व्होल्ट = १ज्युल१कुलोम
🍂कुलोम - कुलोम हे विद्युत प्रभाराचे SI एकक आहे. हे एकक 'C' या चिन्हाने दर्शविले जाते. समान मुल्य असलेले दोन सजातीय बिन्दुप्रभार निर्वासात परस्परापासून एक मीटर अंतरावर ठेवले असता या प्रभाररहित मुल्य एक कुलोम आहे असे मानले जाते.
🍂व्होल्ट volt - व्होल्ट हे विभ्वान्ताराचे SI एकक V या अक्षराने एक कुलोम विद्युत प्रभाराचे एका बिंदुपासून दुसऱ्या बिंदूपर्यंत विस्थापन होण्यासाठी जर एक ज्युलएवढे कार्य घडून येत असेल तर तर त्या दोन बिन्दुमधील विभवांतर एक व्होल्ट आहे असे म्हणतात. १व्होल्ट = १ज्युल१कुलोम
🌿- अम्पिअर हे विद्युतधारा मोजण्याचे SI एकक आहे. व A या चिन्हाने ते दर्शवितात. वाहकाच्या कोणत्याही काटछेदातून एका सेकंदास एक कुलोम विद्युत प्रभार प्रवाहित होत आहेत. तर वाहकातून जाणारी विद्युतधारा एक अम्पिअर आहे. विद्युतधारा = विद्युतप्रभार काळ
🌿ओहमचा नियम
ओहमचा नियम - वाहकाची भौतिक स्थिती कायम राहत असताना वाहकामधून जाणारी विद्युत धारा I हि त्या वाहकाच्या दोन टोकामधील विभवंतराच्या V समानुपाती असते. R = VI स्थिरांकास रोध R असे म्हणतात. वाहकाच्या दोन टोकामध्ये एक व्होल्ट विभवांतर प्रयुक्त केले असता वाहकातून एक अम्पिअर विद्युत धारा जात असेल तर त्याला वाहकाचा एक असे म्हणतात. तांबे चांदी यासारख्या सहायाने ओहामच्या नियमाची पडताळणी करता येते. म्हणून या पदार्थाच्या ओहमनीय वाहक असे म्हणतात. थर्मिस्टर हे ओहामच्या नियमाचे साधन आहे.
एकसर जोडणी - प्रत्येक रोधामधून समान विद्युत धारा जाईल. अशा पद्धतीने जर अनेक रोध जोडले तर त्या जोडणीस रोधांची एकसर जोडणी असे म्हणतात.
समांतर जोडणी प्रत्येक रोधाच्या दोन टोकामध्ये समान विभवांतर प्रयुक्त व्हावे यासाठी अनेक रोध सामाईक बिंदूमध्ये जोडण्याचा व्यवस्थेस रोधांची समांतर जोडणी असे म्हणतात.
🌿ओहमचा नियम
ओहमचा नियम - वाहकाची भौतिक स्थिती कायम राहत असताना वाहकामधून जाणारी विद्युत धारा I हि त्या वाहकाच्या दोन टोकामधील विभवंतराच्या V समानुपाती असते. R = VI स्थिरांकास रोध R असे म्हणतात. वाहकाच्या दोन टोकामध्ये एक व्होल्ट विभवांतर प्रयुक्त केले असता वाहकातून एक अम्पिअर विद्युत धारा जात असेल तर त्याला वाहकाचा एक असे म्हणतात. तांबे चांदी यासारख्या सहायाने ओहामच्या नियमाची पडताळणी करता येते. म्हणून या पदार्थाच्या ओहमनीय वाहक असे म्हणतात. थर्मिस्टर हे ओहामच्या नियमाचे साधन आहे.
एकसर जोडणी - प्रत्येक रोधामधून समान विद्युत धारा जाईल. अशा पद्धतीने जर अनेक रोध जोडले तर त्या जोडणीस रोधांची एकसर जोडणी असे म्हणतात.
समांतर जोडणी प्रत्येक रोधाच्या दोन टोकामध्ये समान विभवांतर प्रयुक्त व्हावे यासाठी अनेक रोध सामाईक बिंदूमध्ये जोडण्याचा व्यवस्थेस रोधांची समांतर जोडणी असे म्हणतात.
* विभवांतराचे SI एकक व्होल्ट आहे.
* विद्युत धारा मोजण्यासाठी अमिटर वापरतात.
* ज्या पदार्थात एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी विद्युत प्रभार सहजासहजी जाऊ शकत नाही. त्या पदार्थांना विसंवाहक म्हणतात.
* विसंवाहक म्हणून प्लास्टीक पदार्थ वापरतात.
* विद्युत धारेचे SI एकक अम्पिअर आहे.
* अतिवाहकाचा उपयोग संगणकात केला जातो.
* विद्युत धारा मोजण्यासाठी अमिटर वापरतात.
* ज्या पदार्थात एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी विद्युत प्रभार सहजासहजी जाऊ शकत नाही. त्या पदार्थांना विसंवाहक म्हणतात.
* विसंवाहक म्हणून प्लास्टीक पदार्थ वापरतात.
* विद्युत धारेचे SI एकक अम्पिअर आहे.
* अतिवाहकाचा उपयोग संगणकात केला जातो.
🌿विद्युत धारेचे परिणाम, उजव्या हाताचा नियम
शक्ती हे ज्युल सेकंद या एककात मोजतात यालाच watt W असे म्हणतात.१ wat म्हणजे = १ज्युल १ सेकंद विद्युत इस्त्री, शेगडी, गिझर, विद्युत,भट्टी इत्यादी उपकरणाचे कार्य औष्णिक परिणामावर अवलंबून असते. विद्युत धारेच्या औष्मिक परिणामावर आधारित व्यावहारिक उपयोगाचे अत्यंत महत्वाचे साधन आहे म्हणजे वितळतार होय.
शक्ती हे ज्युल सेकंद या एककात मोजतात यालाच watt W असे म्हणतात.१ wat म्हणजे = १ज्युल १ सेकंद विद्युत इस्त्री, शेगडी, गिझर, विद्युत,भट्टी इत्यादी उपकरणाचे कार्य औष्णिक परिणामावर अवलंबून असते. विद्युत धारेच्या औष्मिक परिणामावर आधारित व्यावहारिक उपयोगाचे अत्यंत महत्वाचे साधन आहे म्हणजे वितळतार होय.
🌺उजव्या हाताचा नियम -🌺 तुमच्या उजव्या हाताचा अंगठा ताठ ठेवून इतर बोटे विद्युत धारा वाहून नेण्याच्या वाहकाभोवती लपेटलेली आहे. अशी कल्पना करा. अशा अवस्थेत जर तुमचा अंगठा विद्युत धारेच्या दिशेने असेल तर लपेटून ठेवलेली बोटे चुंबकीय क्षेत्राची दिशा दाखवितात. विद्युत घंटा व दूरध्वनी कर्ण श्रावणी हे विद्युत धारेच्या चुंबकीय परिणामाचे सुपरिचित उदाहरण आहे.जी विद्युत धारा आपले परिणाम व दिशा ठराविक समान कालावधीद्वारे बदलते. त्यास प्रत्यावर्ती धारा असे म्हणतात.जी विद्युतधारा घटापासून तयार होणाऱ्या दोलायमान विरहीत धारेस दिष्ट धारा म्हणतात.
🌿अॅम्पिअर :- विद्युत प्रवाह मोजण्याचे परिमाण. एका सेकंदाला वाहणारा 6×10 इलेक्ट्रॉनचा प्रवाह म्हणजे एक अॅम्पिअर होय.
🌿बार :- बार (हवेचा दाब) मोजण्याचे परिमाण. एका चौ.से.मी. वर असलेला 10 डाईन एवढा हवेचा भार म्हणजे 1 बार होय. एका बारचा हाजारावा भाग म्हणजे मिलिबार होय.
🌿कॅलरी :- उष्णतेचे परिमाण. 1 ग्रॅम वजनाच्या पाण्याचे तापमान 1 सें.ग्रॅ. ने वाढवण्यास जेवढी उष्णता लागते ती एक कॅलरी होय. एखाद्या विशिष्ट अन्नपदार्थापासून शरीरास किती ऊर्जा वा उष्णता मिळेल तेही या परिमाणात व्यक्त करतात.
🌿बार :- बार (हवेचा दाब) मोजण्याचे परिमाण. एका चौ.से.मी. वर असलेला 10 डाईन एवढा हवेचा भार म्हणजे 1 बार होय. एका बारचा हाजारावा भाग म्हणजे मिलिबार होय.
🌿कॅलरी :- उष्णतेचे परिमाण. 1 ग्रॅम वजनाच्या पाण्याचे तापमान 1 सें.ग्रॅ. ने वाढवण्यास जेवढी उष्णता लागते ती एक कॅलरी होय. एखाद्या विशिष्ट अन्नपदार्थापासून शरीरास किती ऊर्जा वा उष्णता मिळेल तेही या परिमाणात व्यक्त करतात.
🌿ओहम :- विद्युतरोधाचे परिमाण 1 अॅम्पियर वाहकाच्या दोन टोकांमध्ये 1 व्होल्ट विद्युतदाब असताना विद्युतधारा जाऊ दिली असता जितका विद्युत विरोध निर्माण होतो. तो 1 ओहम होय. 1 ओहम = 1 व्होल्ट/ 1 अॅम्पियर
🌿अश्चशक्ती :- यंत्राची शक्ती मोजण्याचे परिमाण 550 पौंड वजनाची वस्तु सेकंदामध्ये 1 फुट पुढे सरकण्यास लागणारी शक्ती म्हणजे एक अश्वशक्ती होय. एक अश्वशक्ती म्हणजे 746 वॅट होय.
🌿वोल्ट :- कार्य किंवा ऊर्जेचे परिमाण 1 व्होल्ट दाबाच्या विद्युत मंडलातून 1 अॅम्पियर शक्तीचा विद्युत प्रवाह 1 सेकंद पाठविल्यास जेवढी ऊर्जा खर्च होईल ती 1 ज्यूल होय.
🌿अश्चशक्ती :- यंत्राची शक्ती मोजण्याचे परिमाण 550 पौंड वजनाची वस्तु सेकंदामध्ये 1 फुट पुढे सरकण्यास लागणारी शक्ती म्हणजे एक अश्वशक्ती होय. एक अश्वशक्ती म्हणजे 746 वॅट होय.
🌿वोल्ट :- कार्य किंवा ऊर्जेचे परिमाण 1 व्होल्ट दाबाच्या विद्युत मंडलातून 1 अॅम्पियर शक्तीचा विद्युत प्रवाह 1 सेकंद पाठविल्यास जेवढी ऊर्जा खर्च होईल ती 1 ज्यूल होय.