णाऱ्या खरफुटींचे जवळजवळ २० टक्के क्षेत्र अंदमान आणि निकोबार बेटांवर असून हे भारताचं सुंदरबननंतरचं दुसरं सगळ्यात मोठं क्षेत्र आहे. इथे खारफुटीची जंगले २८३ वर्ग किलोमीटर क्षेत्रांत व्यापली आहेत. या क्षेत्रांत ४६ टक्के एवढे क्षेत्र अत्यंत दाट खारफुटीचे आहे. ४२ टक्के मध्यम आणि १२ टक्के क्षेत्र विरळ खारफुटीचे आहे.
खरफुटींच्या संरक्षण-संवर्धनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी मध्य अंदमानच्या धानीनल्लाह या ठिकाणी अंदाजे दीड किमी लांबीचा नॅचरल मॅनग्रोव वॉक वे बनविण्यात आला आहे. इथे आपण प्रत्यक्ष दाट खारफुटीच्या जंगलातून किनाऱ्यापर्यंत जातो. धानीनल्लाह इथे कासवांची अंडी घालण्याची ठिकाणेही आहेत, इथे त्यांच्या त्यांच्या सुरक्षेसाठी सरकारी यंत्रणा सज्ज आहे.
अंदमान आणि निकोबारची जंगलं फक्त प्रेक्षणीय नाहीत, तर श्रवणीयही आहेत, मग ती वर्षांवने असोत की खारफुटीची. तुम्ही कुठेही थांबून शांतपणे ऐकलं तर इथल्या जीवसृष्टीचं संगीत आणि लयबद्ध जीवन अनुभवू शकता. या सुंदर जीवसृष्टीच्या मागचा कणा आहे इथला मान्सून, जो भरभरून मुक्तहस्ताने अमृताचा वर्षांव करत आला आहे आणि पुढेही करत राहील. गरज आहे त्याला समजून घेण्याची आणि त्याला अनुसरून वागण्याची.
अंदमानातील जैवविविधता:
अंदमान आणि निकोबार ही जैवविविधतेची एक जिवंत प्रयोगशाळाच आहे. या बेटांवर एक मोठी जीवसृष्टी राज्य करते. त्यात कीटक, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, सूक्ष्म जीव सर्व काही आहेत. या बेटांवर जवळजवळ ७१७१ वर्ग किमी एवढं वनक्षेत्र आहे. काही वृक्षांची उंची ४० ते ५० मीटपर्यंत असते, त्याचा बेस तीन मीटपर्यंत असतो. उष्ण हवामान आणि तीन हजार मिमीपेक्षा जास्त वर्षांचा पाऊस इथल्या जीवसृष्टीस एक वरदान आहे.
या बेटांवर माहीत असलेल्या जवळजवळ २२०० फुलांच्या जाती आहेत, त्यापकी २१५ या बेटांव्यतिरिक्त कुठेही आढळत नाहीत. या बेटांवर फर्नच्या १३० जाती, आíकडचे ११० प्रकार आढळतात. तर इथे पक्ष्यांच्या आजवर माहीत असलेल्या २७० प्रजाती आहेत आणि त्यांच्या पकी १०६ फक्त इथेच आढळतात. त्याव्यतिरिक्त अंदमानमध्ये १२ आणि निकोबारमध्ये नऊ पक्ष्यांच्या अशा जाती आहेत ज्यांचे क्षेत्र खूपच सीमित आहे. निकोबार मेगापोड, घरटं बनविणारी अबाबिल, आणि नारकोंडाम धनेश अशा काही संरक्षित जाती आहेत. शिवाय अंदमानी सप्रेट ईगल, निकोबार पेराकीट, अंदमानी महोक इथेच आढळणारे काही पक्षी आहेत.
इथे ७६ सरपटणाऱ्या प्राण्यांची नोंद आहे आणि त्यांच्यापकी २४ फक्त इथे विशिष्ट क्षेत्रांत आढळतात. या बेटांवर एकूण ४० जातींचे सर्प आढळतात त्यांच्यापकी १० विषारी आहेत. अंदमान नाग, अंदमान पिट वायपर, अंदमान करेत, अंदमान किलबॅक वॉटर स्नेक हे काही स्थानिक सर्प आहेत.
अंदमान आणि निकोबारला मगरींची फक्त एकच जात आढळते ती आहे खाऱ्या पाण्यातली मगर. या मगरी खारफुटींच्या क्षेत्रात राहतात. जितकं जंगलात वाघाचं महत्त्व आहे, तितकंच महत्त्व खारफुटीच्या जंगलात मगरीचं आहे. इथल्या खाद्यशृंखलेत मगर ही सर्वोच्च स्थानावर आहे. या मगरींची लांबी सात मीटर आणि वजन एक हजार किलोपर्यंत असते.
काही संशोधकांच्या मते आज आढळणाऱ्या कासवांचा विकास जवळजवळ १२ कोटी वर्षांपूर्वी सुरू झाला असावा. अंदमानात प्रामुख्याने ऑलिव्ह रिडले, हॉक्सबिल, किलोनिया मिडास, आणि लेदर बेक या कासवांच्या जाती आढळतात. समुद्री कासवे वर्षभरात हजारो किलोमीटरचा प्रवास करतात. ती काही विशिष्ट ठिकाणी अंडी घालायला येतात. अंदमान आणि निकोबारातली काही ठिकाणे ही त्यांची त्यासाठीची आवडती ठिकाणे मानली जातात. लेदर बॅक कासव हे जगातील सर्वात मोठं कासव आहे. त्याची लांबी तीन मीटपर्यंत असते. हे कासव खोल समुद्रात १२०० मीटपर्यंत जाते. अंदमानात रटलॅंड बेटांवर ही कासवं अंडी घालतात.
पृथ्वीवर अस्तित्वात असणाऱ्या जीवजातींपैकी कीटकांचे प्रमाण जवळजवळ ८० टक्के आहे. फुलपाखरंदेखील कीटक याच प्रकारात मोडतात. या बेटांवर वावरणाऱ्या फुलपाखरांच्या आजवर २२५ जाती ज्ञात आहेत. यातली काही फुलपाखरं बहुतेक जगातली सर्वात मोठी आहेत. अशांपैकी दहा जातींची फुलपाखरं फक्त या बेटांवरच आढळतात. यातील काही जाती अंदमान मोर्मोन, अंदमान क्लब टेल, अंदमान स्वोर्ड टेल, अंदमान याम फ्लाय अशी आहेत. माउंट हॅरियट नेशनल पार्कच्या क्षेत्रात सर्वात जास्त फुलपाखरं दिसतात.
खरफुटींच्या संरक्षण-संवर्धनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी मध्य अंदमानच्या धानीनल्लाह या ठिकाणी अंदाजे दीड किमी लांबीचा नॅचरल मॅनग्रोव वॉक वे बनविण्यात आला आहे. इथे आपण प्रत्यक्ष दाट खारफुटीच्या जंगलातून किनाऱ्यापर्यंत जातो. धानीनल्लाह इथे कासवांची अंडी घालण्याची ठिकाणेही आहेत, इथे त्यांच्या त्यांच्या सुरक्षेसाठी सरकारी यंत्रणा सज्ज आहे.
अंदमान आणि निकोबारची जंगलं फक्त प्रेक्षणीय नाहीत, तर श्रवणीयही आहेत, मग ती वर्षांवने असोत की खारफुटीची. तुम्ही कुठेही थांबून शांतपणे ऐकलं तर इथल्या जीवसृष्टीचं संगीत आणि लयबद्ध जीवन अनुभवू शकता. या सुंदर जीवसृष्टीच्या मागचा कणा आहे इथला मान्सून, जो भरभरून मुक्तहस्ताने अमृताचा वर्षांव करत आला आहे आणि पुढेही करत राहील. गरज आहे त्याला समजून घेण्याची आणि त्याला अनुसरून वागण्याची.
अंदमानातील जैवविविधता:
अंदमान आणि निकोबार ही जैवविविधतेची एक जिवंत प्रयोगशाळाच आहे. या बेटांवर एक मोठी जीवसृष्टी राज्य करते. त्यात कीटक, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, सूक्ष्म जीव सर्व काही आहेत. या बेटांवर जवळजवळ ७१७१ वर्ग किमी एवढं वनक्षेत्र आहे. काही वृक्षांची उंची ४० ते ५० मीटपर्यंत असते, त्याचा बेस तीन मीटपर्यंत असतो. उष्ण हवामान आणि तीन हजार मिमीपेक्षा जास्त वर्षांचा पाऊस इथल्या जीवसृष्टीस एक वरदान आहे.
या बेटांवर माहीत असलेल्या जवळजवळ २२०० फुलांच्या जाती आहेत, त्यापकी २१५ या बेटांव्यतिरिक्त कुठेही आढळत नाहीत. या बेटांवर फर्नच्या १३० जाती, आíकडचे ११० प्रकार आढळतात. तर इथे पक्ष्यांच्या आजवर माहीत असलेल्या २७० प्रजाती आहेत आणि त्यांच्या पकी १०६ फक्त इथेच आढळतात. त्याव्यतिरिक्त अंदमानमध्ये १२ आणि निकोबारमध्ये नऊ पक्ष्यांच्या अशा जाती आहेत ज्यांचे क्षेत्र खूपच सीमित आहे. निकोबार मेगापोड, घरटं बनविणारी अबाबिल, आणि नारकोंडाम धनेश अशा काही संरक्षित जाती आहेत. शिवाय अंदमानी सप्रेट ईगल, निकोबार पेराकीट, अंदमानी महोक इथेच आढळणारे काही पक्षी आहेत.
इथे ७६ सरपटणाऱ्या प्राण्यांची नोंद आहे आणि त्यांच्यापकी २४ फक्त इथे विशिष्ट क्षेत्रांत आढळतात. या बेटांवर एकूण ४० जातींचे सर्प आढळतात त्यांच्यापकी १० विषारी आहेत. अंदमान नाग, अंदमान पिट वायपर, अंदमान करेत, अंदमान किलबॅक वॉटर स्नेक हे काही स्थानिक सर्प आहेत.
अंदमान आणि निकोबारला मगरींची फक्त एकच जात आढळते ती आहे खाऱ्या पाण्यातली मगर. या मगरी खारफुटींच्या क्षेत्रात राहतात. जितकं जंगलात वाघाचं महत्त्व आहे, तितकंच महत्त्व खारफुटीच्या जंगलात मगरीचं आहे. इथल्या खाद्यशृंखलेत मगर ही सर्वोच्च स्थानावर आहे. या मगरींची लांबी सात मीटर आणि वजन एक हजार किलोपर्यंत असते.
काही संशोधकांच्या मते आज आढळणाऱ्या कासवांचा विकास जवळजवळ १२ कोटी वर्षांपूर्वी सुरू झाला असावा. अंदमानात प्रामुख्याने ऑलिव्ह रिडले, हॉक्सबिल, किलोनिया मिडास, आणि लेदर बेक या कासवांच्या जाती आढळतात. समुद्री कासवे वर्षभरात हजारो किलोमीटरचा प्रवास करतात. ती काही विशिष्ट ठिकाणी अंडी घालायला येतात. अंदमान आणि निकोबारातली काही ठिकाणे ही त्यांची त्यासाठीची आवडती ठिकाणे मानली जातात. लेदर बॅक कासव हे जगातील सर्वात मोठं कासव आहे. त्याची लांबी तीन मीटपर्यंत असते. हे कासव खोल समुद्रात १२०० मीटपर्यंत जाते. अंदमानात रटलॅंड बेटांवर ही कासवं अंडी घालतात.
पृथ्वीवर अस्तित्वात असणाऱ्या जीवजातींपैकी कीटकांचे प्रमाण जवळजवळ ८० टक्के आहे. फुलपाखरंदेखील कीटक याच प्रकारात मोडतात. या बेटांवर वावरणाऱ्या फुलपाखरांच्या आजवर २२५ जाती ज्ञात आहेत. यातली काही फुलपाखरं बहुतेक जगातली सर्वात मोठी आहेत. अशांपैकी दहा जातींची फुलपाखरं फक्त या बेटांवरच आढळतात. यातील काही जाती अंदमान मोर्मोन, अंदमान क्लब टेल, अंदमान स्वोर्ड टेल, अंदमान याम फ्लाय अशी आहेत. माउंट हॅरियट नेशनल पार्कच्या क्षेत्रात सर्वात जास्त फुलपाखरं दिसतात.
महत्वाचे:
सध्या सर्वदूर चांगला पाऊस होतो आहे, धरणं भरत आहेत, काही धरणातून पाणी सोडल्या जात आहे.
इतके tmc पाणी जमा झाले, तितके quces पाणी सोडले असे आपण पेपर मधून वाचतो.
याचा नेमका अर्थ काय?
आपणास फक्त "लिटर" संज्ञा माहित आहे; तर या लिटर संज्ञेप्रमाणे यांचा अर्थ समजून घेवू यात.
१) 01 tmc म्हणजे one thousand millions cubic feet म्हणजे एकावर नऊ शुन्य (०१ अब्ज) इतके घन फूट.
01 tmc = 28,316,846,592 litres
२) 01 quces = 01 cubic feet per second = 28.317 litres per second.
३) 01 qumec =01 cubic meters per second = 1000 litres per second.
उदा.
पुण्याच्या खडकवासला धरणाची क्षमता १.९७ tmc आहे.
म्हणजे त्यात १.९७x२८.३१७ अब्ज लिटर्स पाणी मावते.
याच धरणातून सध्या ५०० क्युसेक पाणी नदीत सोडत आहेत.
म्हणजे ५००x२८.३१७ लिटर प्रति सेकंद या विसर्गाने पाणी सोडल्या जात आहे.
महाराष्ट्रातील क्षमतेने मोठी ०५ धरणे 👇
१)उजनी ११७.२७ tmc
२)कोयना १०५.२७ tmc
३)जायकवाडी ७६.६५ tmc
४)पेंच तोतलाडोह ३५.९० tmc
५)पूर्णा येलदरी २८.५६ tmc
_______________________________
आमचे चॅनेल जॉईन करण्यासाठी @MPSCGeoagraphy येथे क्लिक करा , आणि चॅनेल ओपन झाल्यावर चॅनेल च्या तळाशी असणाऱ्या JOIN ऑप्शन वर क्लिक करा.
सध्या सर्वदूर चांगला पाऊस होतो आहे, धरणं भरत आहेत, काही धरणातून पाणी सोडल्या जात आहे.
इतके tmc पाणी जमा झाले, तितके quces पाणी सोडले असे आपण पेपर मधून वाचतो.
याचा नेमका अर्थ काय?
आपणास फक्त "लिटर" संज्ञा माहित आहे; तर या लिटर संज्ञेप्रमाणे यांचा अर्थ समजून घेवू यात.
१) 01 tmc म्हणजे one thousand millions cubic feet म्हणजे एकावर नऊ शुन्य (०१ अब्ज) इतके घन फूट.
01 tmc = 28,316,846,592 litres
२) 01 quces = 01 cubic feet per second = 28.317 litres per second.
३) 01 qumec =01 cubic meters per second = 1000 litres per second.
उदा.
पुण्याच्या खडकवासला धरणाची क्षमता १.९७ tmc आहे.
म्हणजे त्यात १.९७x२८.३१७ अब्ज लिटर्स पाणी मावते.
याच धरणातून सध्या ५०० क्युसेक पाणी नदीत सोडत आहेत.
म्हणजे ५००x२८.३१७ लिटर प्रति सेकंद या विसर्गाने पाणी सोडल्या जात आहे.
महाराष्ट्रातील क्षमतेने मोठी ०५ धरणे 👇
१)उजनी ११७.२७ tmc
२)कोयना १०५.२७ tmc
३)जायकवाडी ७६.६५ tmc
४)पेंच तोतलाडोह ३५.९० tmc
५)पूर्णा येलदरी २८.५६ tmc
_______________________________
आमचे चॅनेल जॉईन करण्यासाठी @MPSCGeoagraphy येथे क्लिक करा , आणि चॅनेल ओपन झाल्यावर चॅनेल च्या तळाशी असणाऱ्या JOIN ऑप्शन वर क्लिक करा.
@MPSCGeography
🔹भारतातील महत्वाची सरोवरे
१) वूलर सरोवर = जम्मू - काश्मीर = भारतातील सर्वात मोठे गोड्या पाण्याचे सरोवर
२) दाल सरोवर = जम्मू - काश्मीर = श्रीनगर शहर या सरोवराच्या काठावर वसलेले आहे.
३) चिल्का सरोवर = ओडिशा = भारतातील सर्वात मोठे खा-या पाण्याचे सरोवर
४) लोणार सरोवर = महाराष्ट्र = उल्कापातामुळे निर्माण झालेले जगातील एकमेव सरोवर
५) हुसेनसागर सरोवर = आंध्रप्रदेश = गौतम बुद्धाचा सर्वात मोठा पुतळा हुसेनसागर येथे आहे.
६) सांबर सरोवर = राजस्थान = भारतातील सर्वाधिक खा-या पाण्याचे सरोवर
____________________________________
अधिक माहितीसाठी आमचे @MPSCGeography चॅनेल जॉईन करा.
🔹भारतातील महत्वाची सरोवरे
१) वूलर सरोवर = जम्मू - काश्मीर = भारतातील सर्वात मोठे गोड्या पाण्याचे सरोवर
२) दाल सरोवर = जम्मू - काश्मीर = श्रीनगर शहर या सरोवराच्या काठावर वसलेले आहे.
३) चिल्का सरोवर = ओडिशा = भारतातील सर्वात मोठे खा-या पाण्याचे सरोवर
४) लोणार सरोवर = महाराष्ट्र = उल्कापातामुळे निर्माण झालेले जगातील एकमेव सरोवर
५) हुसेनसागर सरोवर = आंध्रप्रदेश = गौतम बुद्धाचा सर्वात मोठा पुतळा हुसेनसागर येथे आहे.
६) सांबर सरोवर = राजस्थान = भारतातील सर्वाधिक खा-या पाण्याचे सरोवर
____________________________________
अधिक माहितीसाठी आमचे @MPSCGeography चॅनेल जॉईन करा.
@MPSCGeography
🔹भारतातील महत्वाचे धबधबे
१) जोग / गिरसप्पा धबधबा = कर्नाटक राज्य = शरावती नदीवर आहे.
२) हुन्ड्रु धबधबा = झारखंड राज्य = सुवर्णरेखा नदी
३) धुवाधार धबधबा = मध्यप्रदेश राज्य = नर्मदा नदी
४) चित्रकोट धबधबा = छत्तीसगड राज्य = इंद्रावती नदी
५) शिवसमुद्रपूरम धबधबा = कर्नाटक राज्य = कावेरी नदी
६) गोकाक धबधबा = कर्नाटक राज्य = घटप्रभा नदी
७) चुलीया धबधबा = मध्यप्रदेश राज्य = चंबळ नदी
८) अथिरापल्ली धबधबा = केरळ राज्य = चालकुंडी नदी
🔹भारतातील महत्वाचे धबधबे
१) जोग / गिरसप्पा धबधबा = कर्नाटक राज्य = शरावती नदीवर आहे.
२) हुन्ड्रु धबधबा = झारखंड राज्य = सुवर्णरेखा नदी
३) धुवाधार धबधबा = मध्यप्रदेश राज्य = नर्मदा नदी
४) चित्रकोट धबधबा = छत्तीसगड राज्य = इंद्रावती नदी
५) शिवसमुद्रपूरम धबधबा = कर्नाटक राज्य = कावेरी नदी
६) गोकाक धबधबा = कर्नाटक राज्य = घटप्रभा नदी
७) चुलीया धबधबा = मध्यप्रदेश राज्य = चंबळ नदी
८) अथिरापल्ली धबधबा = केरळ राज्य = चालकुंडी नदी
🔹महाराष्ट्र- जिल्हे व त्यांची प्रसिद्धि
*१)मुंबई*--------भारताचे प्रवेशद्वार,
भारताचे प्रथम क्रमांकाचे
औद्योगिक शहर,भारताची,
राजधानी
*२)रत्नागिरी*---देशभक्त व
समाजसेवकांचा जिल्हा
*३)सोलापूर*----ज्वारीचे कोठार,
सोलापुरी चादरी
*४)कोल्हापुर*--कुस्तीगिरांचा जिल्हा
गुळाचा जिल्हा
*५)रायगड*-----तांदळाचे कोठार व
डोंगरी किल्ले असलेला
जिल्हा
*६)सातारा*----कुंतल देश व शुरांचा
जिल्हा
*७)बिड*------जुन्या मराठी कविंचा
जिल्हा,मिठगरांचा जिल्हा,
देवळादेवळा जिल्हा, ऊस
कामगारांचा जिल्हा
*८)परभणी*---ज्वारीचे कोठार
*९)उस्मानाबाद*--श्री.भवानी मातेचा
जिल्हा
*१०)औरंगाबाद*--वेरुळ-अजिंठा
लेण्यांचा जिल्हा,
मराठवाडयाची
राजधानी
*११)नांदेड*--संस्कृत कवींचा जिल्हा
*१२)अमरावती*--देवी रुख्मिणी व
दमयंतीचा जिल्हा
*१३)बुलढाणा*--महाराष्ट्राची
कापसाची बाजारपेठ
*१४)नागपुर*----संत्र्यांचा जिल्हा
*१५)भंडारा*-----तलावांचा जिल्हा
*१६)गडचिरोली*--जंगलांचा जिल्हा
*१७)चंद्रपुर*----गौंड राजांचा जिल्हा
*१८)धुळे*----सोलर सिटीचा जिल्हा
*१९)नंदुरबार*-आदिवासी बहुल
जिल्हा
*२०)यवतमाळ*-पांढरे सोने-
कापसाचा जिल्हा
*२१)जळगाव*--कापसाचे शेत,
केळीच्या बागा,
अजिंठा लेण्यांचे
प्रवेशद्वार
*२२)अहमदनगर*-साखर कारखाने
असलेला जिल्हा
*२३)नाशिक*---मुंबईची परसबाग,
द्राक्षांचा जिल्हा,मुंबईचा
गवळीवाडा
२४) सांगली - हळदीचा जिल्हा ,
कलावंतांचा जिल्हा
____________________________________
Join us @MPSCGeography
*१)मुंबई*--------भारताचे प्रवेशद्वार,
भारताचे प्रथम क्रमांकाचे
औद्योगिक शहर,भारताची,
राजधानी
*२)रत्नागिरी*---देशभक्त व
समाजसेवकांचा जिल्हा
*३)सोलापूर*----ज्वारीचे कोठार,
सोलापुरी चादरी
*४)कोल्हापुर*--कुस्तीगिरांचा जिल्हा
गुळाचा जिल्हा
*५)रायगड*-----तांदळाचे कोठार व
डोंगरी किल्ले असलेला
जिल्हा
*६)सातारा*----कुंतल देश व शुरांचा
जिल्हा
*७)बिड*------जुन्या मराठी कविंचा
जिल्हा,मिठगरांचा जिल्हा,
देवळादेवळा जिल्हा, ऊस
कामगारांचा जिल्हा
*८)परभणी*---ज्वारीचे कोठार
*९)उस्मानाबाद*--श्री.भवानी मातेचा
जिल्हा
*१०)औरंगाबाद*--वेरुळ-अजिंठा
लेण्यांचा जिल्हा,
मराठवाडयाची
राजधानी
*११)नांदेड*--संस्कृत कवींचा जिल्हा
*१२)अमरावती*--देवी रुख्मिणी व
दमयंतीचा जिल्हा
*१३)बुलढाणा*--महाराष्ट्राची
कापसाची बाजारपेठ
*१४)नागपुर*----संत्र्यांचा जिल्हा
*१५)भंडारा*-----तलावांचा जिल्हा
*१६)गडचिरोली*--जंगलांचा जिल्हा
*१७)चंद्रपुर*----गौंड राजांचा जिल्हा
*१८)धुळे*----सोलर सिटीचा जिल्हा
*१९)नंदुरबार*-आदिवासी बहुल
जिल्हा
*२०)यवतमाळ*-पांढरे सोने-
कापसाचा जिल्हा
*२१)जळगाव*--कापसाचे शेत,
केळीच्या बागा,
अजिंठा लेण्यांचे
प्रवेशद्वार
*२२)अहमदनगर*-साखर कारखाने
असलेला जिल्हा
*२३)नाशिक*---मुंबईची परसबाग,
द्राक्षांचा जिल्हा,मुंबईचा
गवळीवाडा
२४) सांगली - हळदीचा जिल्हा ,
कलावंतांचा जिल्हा
____________________________________
Join us @MPSCGeography
World divided into 7 regions with each having a population of 1 billion. @MPSCGeography