LifeDefender

عینیت (objectivity) در نگارش یک اثر هنری

هیوم می‌گوید که در قضایای اخلاقی ما نمی‌توانیم یک باید (ought) را از یک است (is) استنتاج کنیم. به بیان دیگر، ما نمی‌توانیم از یک سری واقعیت (fact) یک سری ارزش (value) استنتاج کنیم. این قانون از آن زمان به بعد در فلسفه‌ی اخلاق به «قانون هیوم» (Hume's law) شناخته می‌شود.

فاکنر نیز به نظرم بهترین توصیه را پیرامون نوشتن یک رمان کرده است که خیلی به این «قانون هیوم» نزدیک است. او می‌گوید که در کتاب‌های یک نویسنده «انسان کاری را می‌کند که یک انسان خواهد کرد، نه کاری که انسان باید بکند» و این دقیقا همان حرف هیوم است:

«به نظر من هیچ نویسنده‌ای به‌راستی علاقه‌ای به بهتر کردن وضع انسان ندارد. به‌راستی پشیزی برای وضع انسان قائل نیست. به همه‌ی رفتارهای انسان، عاری از هر گونه قضاوتی علاقه‌مند است. این حرکت است، زندگی است، تنها جایگزین آن نیستی، مرگ، است. و بنابراین از نظر نویسنده هر کاری که انسان می‌کند زیباست چون حرکت است. اگر این کار را نمی‌کرد به جایش هیچ کاری نمی‌کرد. شاید نویسنده اصلا هیچ تصوری از اخلاق ندارد فقط تصوری از شرافت دارد تا همیشه به آن چه معتقد است که واقعیت‌ها و حقایق رفتار انسان است پایبند بماند، به‌هیچ‌روی نه به هیچ معیار اخلاقی. اما در کتاب‌های او انسان کاری را می‌کند که یک انسان خواهد کرد، نه کاری که انسان باید بکند، بلکه آن چه خواهد کرد، شاید آن‌چه ناگزیر از انجام‌اش است.»

#کتاب فاکنر در دانشگاه، ترجمه‌ی احمد علیقلیان، نشر مرکز، ١٣٩٩، ص ٣٣۴

دلیل مقایسه‌ی «قانون هیوم» با این گفته‌ی ویلیام فاکنر توسط من این بود که بر بیهودگی و عبث بودن رمان‌های ایدئولوژیک (سیاسی، دینی، فرقه‌ای....) تکیه کنم. این رمان‌ها هیچ وقت و هرگز انسان را چنان که «هست» نشان نمی‌دهند، بلکه چنان که «باید» باشد نشان‌اش می‌دهند. ولی مشکل این‌جاست که این «باید» نزد هر ایدئولوژی (مارکسیسم، کمونیسم....) متفاوت است و هیچ کدام‌شان با دیگری‌ها سازگار نیست. این ایدئولوژی‌ها هر کدام‌شان یک سری واقعیت‌های ساختگی (facts) را مفروض گرفته‌اند و بر مبنای آن‌ها ارزش‌ها (value) را استنتاج می‌کنند. ولی همان‌طور که ذکر شد، آن‌ها نمی‌توانند انسان را چنان که هست نشان بدهند و یا توصیف‌اش کنند، زیرا ارزش‌ها و واقعیاتی که ایدئولوژی آن‌ها بر آن بنا شده است، به آن‌ها این اجازه را نمی‌دهد که بدون داشتن پیش‌فرض به سراغ انسان بروند. بدین‌ترتیب، شخصیت‌ها و کرکترهای یک رمان مثلا، برای این‌که در یک ایدئولوژی بتواند مقبولیت کسب کند و مقبول افتد، باید از میان فیلترها و موانع ارزشی زیادی، که در تطابق با آرمان‌های مربوطه است، عبور کند تا بتواند مجوز انتشار را به دست آورد. این عمل باعث می‌شود تا حجم بسیار زیادی از گفته‌ها و اطلاعات راستین و حقیقی راجع به طبیعت انسانی (human nature) ناگفته و مجهول بماند، کاری که نهایتا منجر به ایجاد تصویری تک‌بعدی و یک‌جانبه از انسان خواهد شد. تصویر مخدوشی که موجب می‌شود انسان به سطح ارزش‌های‌ جعلی یک ایدئولوژی تقلیل یابد و درنتيجه بیشتر موجب گمراهی گردد تا روشنگری و هدایت. خیلی خلاصه، هنر با آن‌چه که «هست» سروکار دارد و اخلاق با آن‌چه که «باید» باشد. / مشاهدات

@LifeDefender | 307

👍1

113 views10:08