LifeDefender

در ستایش شیطنت
— اگر شیطنت بد است، چرا از آن خوشمان می‌آید؟

در بعضی آدم‌ها، ویژگی عجیبی وجود دارد که حتی تا لحظه مرگ هم دست از سرشان برنمی‌دارد: علاقه بی‌پایان به شیطنت‌. یکی از بهترین نمونه‌ها، شخصیتی شبه‌تاریخی در بودیسم است که با نام بودای یا «بودای خندان» شناخته می‌شود. بودای حتی برای بعد از مرگش هم برنامه شوخی و شیطنت چیده بود و با علم به اینکه سوزانده خواهد شد، وقتی فهمید در حال مردن است، جیب‌هایش را با باروت و ترقه پر کرد تا وقتی جسدش روی آتش قرار می‌گیرد، منفجر شود و پیروانش سرگرم و شوکه شوند و از خنده روی زمین غلت بزنند.

شیطنت چیست و چرا برخی این‌قدر آن را دوست دارند؟ اساسا شیطنت یک‌جور دردسر درست‌کردن از سر بازیگوشی و خوش‌دلی است، معمولا با هدف سرگرم‌کردن آدم‌ها.

در کارهای شیطنت‌آمیز، معمولا نکته غریبی وجود دارد؛ شیطنت غالبا رفتاری نادرست تلقی می‌شود و کسانی که دست به شیطنت می‌زنند، دست‌کم اگر گیر بیفتند، عموما با تنبیه و سرزنش مواجه می‌شوند، نه تشویق و ستایش. پس چرا داستان شیطنت‌کاری‌ها غالبا واکنش مثبتی در ما ایجاد می‌کند؟ شاید به این دلیل که در شیطنت نوعی فضیلت وجود دارد، یا بهتر بگوییم، شکلی از شرافت و انسانیت در آدم‌های اهل شیطنت وجود دارد که ستودنی است. به قولی می‌شود گفت این کارها نتیجه شوق خاصی نسبت به زندگی یا «شور زندگی» هستند.

حس شوخ‌طبعی نه‌تنها جز ضروری خوشبختی است، بلکه بهترین راه برای برخورد با بخش‌های تاریک زندگی است. به قول فریدریش نیچه، انسان‌ها دقیقا به این دلیل مجبور بودند خنده را اختراع کنند که چنین جان‌فرسا رنج می‌کشیدند.

👈خوش‌دلی افراد اهل شیطنت علاجی قدرتمند برای یکی از بدترین رذیلت‌های انسانی است، یعنی نوع خاصی از جدیت بیش‌ازحد که ویژگی بارز افراد متعصب و مقرراتی است، دو تیپ شخصیتی به یک اندازه نامطبوع که آماده‌اند از آزار دیگران لذت ببرند. جدیت بیش‌ازحد برای افراد خودخواه ضروری است، چون خودخواهی محصول بیش‌ازحد جدی‌گرفتن خویشتن است. ولی آدم اهل شیطنت نه متعصب است، نه مقرراتی. مسائل را آن‌قدر جدی نمی‌گیرد که کار به تعصب بکشد، به‌جایش ترجیح می‌دهد آن‌ها را مسخره کند و از آن‌ها سوژه خنده بسازد.

اگر نگرش بازیگوشانه افراد اهل شیطنت را با نگرش کسانی که، بنا به عادت، بیش‌ازحد جدی‌اند مقایسه کنیم، اولی بیشتر یک زندگی شاد را در پی دارد و سبب افزایش شادی دیگران می‌شود.

یکی دیگر از ویژگی‌های کلی شیطنت این است که می‌توان از آن برای تنبیه عادلانه کسانی که مستحق تنبیه‌اند استفاده کرد. البته همه کارهای شیطنت‌آمیز چنین کارکرد اخلاقی یا آموزشی‌ای ندارند، ولی مجازات عادلانه حماقت و سایر رذیلت‌های مشابه از اهداف والایی است که شیطنت می‌تواند داشته باشد، و این شایسته تاکید است، چرا که می‌توان از شیطنت برای به‌چالش‌کشیدن انواع مختلف اقتدار استفاده کرد، به‌ویژه وقتی صاحبان قدرت احمق باشند و لیاقت احترام را نداشته نباشند.

📌 آنچه خواندید مروری کوتاه است بر مطلب «شیطنت هم نوعی فضیلت است» که در شمارۀ بیست‌وپنجم مجله ترجمان علوم انسانی منتشر شده است. این مطلب در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ در وب‌سایت ترجمان نیز بارگذاری شده است. این مطلب نوشته الکس موران است و محمدابراهیم باسط آن را ترجمه کرده است. برای خواندن نسخه کامل این مطلب و دیگر مطالب ترجمان، به وب‌سایت ترجمان سر بزنید.

ادامه مطلب را در لینک زیر بخوانید:
https://b2n.ir/q12267

@LifeDefenfer

ترجمان

شیطنت هم نوعی فضیلت است

الکس موران، ایان — یکی از منظره‌های عجیب در محوطۀ یونیورستی کالج لندن اسکلت مُلبّس جرمی بنتام، فیلسوف فایده‌گرای انگلیسی، است. عجیب‌تر اینکه یک سرِ ساخته‌شده از موم روی شانه‌های این اسکلت قرار دارد، جایی که طبق وصیتِ بنتام می‌بایست سرِ خودش می‌بود. اما سر…

👍3

81 viewsedited 15:11