💥چگونه با انتخاب حرکت‌ها و طرح‌هایی که حریف را از مسیر دلخواهش خارج می‌کنند، شانس موفقیت خود را افزایش دهیم؟

📍آشنایی با مفهوم «آزاردادن حریف»!
منظور رفتارهای غیراخلاقی خارج از صفحۀ شطرنج، همانند پیشنهادهای مکرر تساوی یا ایجاد مزاحمت هنگام بازی نیست؛ بلکه به حرکت‌ها و طرح‌هایی اشاره دارد که حریف را از نظر شطرنجی و روانی در وضعیت ناخوشایندی قرار می‌دهند. بازیکنان سبک‌های متفاوتی دارند. بعضی در وضعیت‌های باز و تاکتیکی بسیار قدرتمندند، بعضی در ساختارهای بسته و مانورهای طولانی مهارت دارند و برخی نیز زمانی بهترین عملکرد را نشان می‌دهند که بتوانند بازی را در مسیرهای شناخته‌شده و موردعلاقۀ خود هدایت کنند.
حرکتی که این مسیر را مختل کند، ممکن است حریف را وادار سازد با نوعی از وضعیت روبه‌رو شود که در آن راحت نیست.

بررسی اصلی مهم در انتخاب حرکت:
حرکت را فقط با این پرسش ارزیابی نکنید که آیا از نظر عینی خوب است یا خیر؟؛ بپرسید حریف پس از آن با چه مسئلۀ دشواری روبه‌رو خواهد شد.🤔

💥برای مطالعۀ برداشتی از کتاب «راهنمای نبرد استادان بزرگ» واسیلیوس کوترونیاس، با عنوان «حریف را کلافه کنید!» 👈اینجا کلیک کنید.
.

🎂 پروفسور امانوئل لاسکر آلمانی، فیلسوف، ریاضیدان و دومین قهرمان شطرنج جهان عنوان قهرمانی خویش را به مدت باورنکردنی ۲۷ سال متوالی از سال ۱۸۹۴ تا ۱۹۲۱ در اختیار داشت!
استعدادهای لاسکر فراتر از شطرنج بود — او در بازی‌هایی مانند بریج و گو نیز مهارت داشت و حتی خود نوعی بازی به نام «لاسکا» Lasca (also called Laska or Laskers) ابداع کرده بود. او همچنین سهم مهمی در ریاضیات داشت، آثار فلسفی می‌نوشت و در تهیه و تدوین یک درام نیز مشترکاً نقش آفرینی داشت.

از او به عنوان یکی از بزرگترین و نیرومندترین شطرنج‌باز تمام دوران‌ یاد می‌شود!

📍درجائی امانوئل لاسکر چنین گفته است:

«بدون خطای انسانی نمی‌توان شاهد خلق بازی درخشان بود.»

💥او استاد کلافه کردن حریف و انتخاب حرکت‌های آزاردهنده بود!

در حقیقت تأکید فراوان او بر اثر پارامترهای روانی در پیکارهای شطرنجی است که با استادی از ضعف‌های روانی حریف در پیکارهای خویش بهره‌برداری می‌کرد.
🔽

🔼
📕«چرا لاسکر مهم است»

نویسنده: استادبزرگ اندرو سولتیس
ناشر: بتسفورد ۲۰۰۵

سوژه: واکاوی رویکرد امانوئل لاسکر در پیکارهای شطرنجی با کمک بررسی دقیق یکصد بازی او

مکتب مدرن یا علمی شطرنج حدود ۵۰۰ سال را در بر می‌گیرد و چهره‌های غالب مرتبط با این مکتب بازیکنانی نظیر اشتاینیتس، تاراش، روبینشتاین و کاپابلانکا بوده‌اند. با این حال، در بیشتر این دوران قهرمان جهان مردی بود که مستقیماً به این مکتب تعلقی ندارد:🤔

امانوئل لاسکر آلمانی که از سال ۱۸۹۴ (زمانی که عنوان قهرمانی را از اشتاینیتس گرفت) تا ۱۹۲۱ (زمانی که آن را به کاپابلانکا واگذار کرد) قهرمان جهان بود. با اینکه تاج قهرمانی را در ۱۹۲۱ از دست داد اما در پیکارهای نیرومند نیویورک ۱۹۲۴ بالاتر از کاپابلانکا، آلخین، مارشال، رتی و دیگر حاضرین قهرمان شد!!

لاسکر طولانی‌ترین دورۀ قهرمانی جهان، چیزی حدود ۲۷ سال را در اختیار داشت. لاسکر قهرمانی است که تا حدودی دست‌کم گرفته می‌شود و حقیقتاً سزاوار او نیست و توجه ویژه و خاصی نیاز دارد. او یکی از بزرگترین‌ها بود (GOAT) وگرنه چطور می‌توان مقاومت او در برابر چالش‌های مختلف طرفداران دوآتیشۀ مکتب علمی و مدرن را در مدت زمانی به این درازا توجیه کرد؟

مشکل این بود سبک بازی لاسکر توسط معاصرانش به خوبی درک نمی‌شد چون بازی او همواره با چارچوب‌های بنیادین مکتب مدرن و علمی مطابقت نداشت و اغلب آنان بازی او را نمی‌فهمیدند! اغلب گفته می‌شود لاسکر در اصل بازیکنی عملگرا بوده و تعلقی به مکتب استراتژیک ندارد!

به نظر استادبزرگ اندرو سولتیس، شطرنج نویس پرکار جهان، در این کتاب:

🔥«اغلب گفته می‌شود لاسکر برخلاف معاصرانش هیچ مکتب اندیشۀ خاصی را خلق نکرده اما در واقعیت تمامی ما شاگردان او محسوب می‌شویم!».

🔥لاسکر مفاهیم روانشناسی را وارد شطرنج کرد. او در حقیقت با انسانی که مقابلش نشسته نه صفحه‌-مهره مبارزه می‌کرد.

درجائیکه معاصران مکتب علمی او موعظۀ رویکردی عینی در شطرنج داشتند، لاسکر در مقابل تمایلاتی مبتنی بر عقاید، عواطف و احساسات حریف داشت. او تنها می‌خواست برنده باشد. اگر بهترین نتیجه با سوء استفاده از ضعف حریف مثلاً در آخربازی، محقق می‌شود حتی اگر از منظر عینی در وسط بازی ماندن بهتر باشد! بهتر است بازی را به سوی آخربازی هدایت و به پایان رساند.

با این‌حال لاسکر چیزی بیش از یک بازیکن عملگرا و دارای حس دقیقی از مکانیزم‌های روانی پیکار شطرنجی بود. به عبارت عینی‌تر، شطرنج را به سطح جدیدی ارتقا داده بود. او تلاش انجام شده توسط اشتاینیتس و دیگر هم عصرانش را تصدیق کرد و بارها و بارها از پیشینیان و هم عصرانش تمجید کرده بود، اما همچنان خود را به تعصبات دوران علمی یا مکتب مدرن مقید نمی‌کرد.

همانطور که سولتیس در این کتاب اشاره کرده، لاسکر همواره این آمادگی را داشت تا اگر دلیل خاصی موجود نباشد به راحتی اصول را زیرپا گذارد. از این منظر، او یکی از پیش قراولان دوران بعدی خود در دو مکتب نودینامیک یا نوپویائی و مکتب عملگرایی خلاق بود.

🔥یکی از نکاتی که لاسکر را با اشتاینیتس متفاوت می‌ساخت درک متفاوت او از ارتباط «نقاط ضعف» و «اهداف حمله» بود. در دوران علمی و مکتب مدرن بازیکنان همواره نگران ایجاد «نقطۀ ضعیف» در اردوی خویش بودند و برای برخی بازیکنان این مکتب (ضعیف‌ترها) تقریباً به نوعی وسواس بدل شده بود و برای اینکه وضعیت را تضعیف نکنند حتی حاضر بودند نوعی بازی منفعلانه‌ را انتخاب کنند. با این حال تصور اشتاینیتس از نقاط ضعف نسبتاً انتزاعی و کلی بود. در مقابل لاسکر به دنبال اهداف خاص خود در وضعیت جاری بود و اگر نقطه‌ی ضعیفی در پوزیسیون موجود نبود چندان اهمیت نمی‌داد.

📍او حس «تشخیص خطر» بی‌نظیری داشت و به محض اینکه احساس می‌کرد دچار وضعیت بدی خواهد شد با پیچیده کردن وضعیت مانع هوشیاری حریف و توجه وی به این حقیقت می‌شد. شجاع بود و «ریسک محاسبه شده» می‌کرد و بیشتر از همه به خطاپذیری آدمی ناشی از «تردید»، «ترس» و «خوش‌بینی بیش از حد» آگاه بود و همواره از این فاکتورها در استراتژی هدایت پیکار استفاده می‌کرد.

👈 نبرد میان ویژگی‌های عمومی استراتژیک (رویکرد اشتاینیتس) و ویژگی‌های خاص وضعیت (رویکرد لاسکر)، بحثی مفصل حتی در میان سطوح بسیار بالای شطرنج معاصر است. به عنوان مثال به بازی‌های علیرضا فیروزجا سری بزنید تا با این تناقضات آشنا شوید!

🔥سولتیس در این کتاب برای نمایان کردن این رویکرد لاسکر ۱۰۰ بازی او را با دقت تحلیل و تفسیر کرده و تلاش نموده این رویکرد جلوتر از زمان او را آشکار سازد. (از بررسی انجین همراه مطالعه غافل نشوید)

👩‍🎓 محتوای کتاب به ویژه به عنوان سوژه محتوای درس مربیان گرامی می‌تواند مفید واقع گردد.

◻️برای دریافت فایل pdf، pgn و djvu این کتاب مفید 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📌 منابع یادگیری شطرنج

💥 آن دوستانی که به بررسی‌های آخربازی علاقمندند می‌توانند آخرین ویرایش بانک دادۀ بررسی آخربازی هارولد فاندرهایدن را که حاوی 103،513 بررسی است از اینجا برداشت و از محتوای آن لذت ببرند.

💢حل بررسی آخربازی به ویژه با ناترازی سنگین قوا لذت زیادی خواهد داشت به ویژه اگر موفقیت آمیز نیز باشد!!

پاسخ بررسی پیام قبلی

💥برای مرور حرکت‌ها و بررسی بیشتر آنها اینجا کلیک کنید.

به اجباری بودن ماهیت حرکت‌های سفید توجه کنید.

💥محتوای این کتاب مفید چارلز هرتان را بارها یادآوری کرده‌ام، اما چون تمرکز او بر روش درست اندیشیدن در وضعیت‌های بغرنج تاکتیکی است که نیاز به قدرت محاسبۀ بالا با هدف یافتن ایده‌ها و «یگانه حرکت» وضعیت دارد، یادگیری این روش قطعاً می‌تواند اثر زیادی بر قدرت شطرنجی شما داشته باشد.

چارلز در انتهای کتاب چنین نوشته است:
🔥 بالاخره توانستم کتابی تهیه و تدوین کنم که اگر در اوایل آشنائیم با شطرنج در دسترسم بود و آن را دقیق مطالعه کرده بودم، قطعاً با سرعت بسیار بیشتری پله‌های ترقی توسعۀ قدرت شطرنجی خویش را طی می‌کردم!

📍او در جریان تدوین محتوای کتاب و پژوهش خود به کشف حقیقت خارق‌العاده‌ و جالبی دست یافته است:
«ندیدن حرکت‌های کلیدی وضعیت، اغلب به دلیل سوگیری‌های نادرست ذهن است. مغز تمایل دارد بسیاری از حرکت‌های کلیدی و برنده را نادیده گیرد زیرا به نظرش خلاف شهود یا به نوعی غیرطبیعی هستند!!»

♨️ با مطالعۀ شاخه‌های اجباری به روش هرتان می‌توان:
💪 دقت ارزیابی پوزیسیونی را بالا برد،
💪 دید تاکتیکی را بهبود بخشید،
💪 بر سوگیری‌های ذهنی و خمودی ذهن غلبه کرد،
💪 و از محاسبۀ وضعیت‌های پیچیده لذت برد!
🔻

🔺
«حرکت‌های اجباری در شطرنج، کلید محاسبهٔ بهتر»
Forcing Chess Moves: The Key to Better Calculation

🔥 تعریف:
استاد فیده «چارلز هرتان» به حرکتی که فرصت‌های حریف را با ایجاد تهدیدهای ملموس و فوری نظیر مات یا گرفتن ماتریال محدود کند «حرکت اجباری» می‌گوید.

به نظر وی اولین گام برای بهبود مهارت «محاسبه» انتخاب «اجباری‌ترین حرکت» به عنوان گزینۀ اول «محاسبه» است!

💢 او سه دلیل قانع‌کننده برای ادعای خویش دارد:
• «اجباری‌ترین حرکت» منجر به گرفتن ماتریال، مات یا کسب برتری بزرگ خواهد شد و ظرفیت انتقال و تغییر ماهیت بازی را با سرعت و کیفیت بهتری نسبت به حرکت‌های غیراجباری دارد.
• ارزیابی و محاسبه «اجباری‌ترین حرکت» سریع‌تر و موجب صرفه‌جوئی زیادی در وقت خواهد شد.
• فرصت‌های حریف را محدود می‌کند و «ریسک خطای محاسبه» را کاهش می‌دهد.

📍مطالعۀ عمیق «حرکت‌های اجباری» احتمالاً تنها اقدام ضروری برای «استادی در شطرنج» است و موجب بهبود چهار چالش مهم زیر می‌شود:
▫️دقت در ارزیابی وضعیت،
▫️ بهبود دید تاکتیکی،
▫️غلبه بر «سوگیری‌های ذهن آدمی» و تقویت «نشاط و انگیزه‌ی ذهن»،
▫️حفظ خونسردی و لذت از فرآیند کُند پاسخ‌یابی‌ و استقبال از چالش ورود به «محاسبۀ شاخه‌های پیچیده»،

💢عموماً با استفاده از «ایدۀ»‌ مرتبط با هریک از هفت «نشانه‌» یا «سیگنال» متداول تاکتیکی زیر می‌توان حرکت‌هایی از جنس «اجبار» پیدا کرد:
• موقعیت شاه
• سوار بی‌دفاع
• استفاده از خطوط آتش (منظور تمامی مضمون‌های تاکتیکی که سوار دوست و دشمن بر روی یک خط قرار دارند نظیر آچمزی، حملۀ برخاست، بازکردن خطوط، . . . )
• دایرۀ چنگال اسب (چنگال پیاده در گروه 3 قرار دارد)
• به‌دام انداختن سوار
• حذف یا اضافه‌بار مدافع کلیدی
• ضعف یا ناتوانی در دفاع (مثلاً به دلیل گسترش نامطلوب سوارها)

اما اغلب این انتخاب‌ها با «اجباری‌ترین حرکت» یا «حرکت مرگبار» وضعیت همچنان می‌تواند فاصله‌ داشته باشند!

♨️ عموماً انجین‌ها در پیدا کردن این نوع حرکت‌های غیرعادی توانایی ویژه‌ دارند. از سوی دیگر در پس هر حرکت خوب شطرنجی یک «ایده» و «فرآیند فکرکردن» خاص نهفته که از آن به «نگاه ماشینی» یاد می‌کنند. پس اگر بتوان با این روش به وضعیت نگریست شاید بتوان مهارت «ایده‌پردازی»، «دید تاکتیکی» و فرآیند یافتن «اجباری‌ترین حرکت» یا به قولی «حرکت ماشینی» را بهبود بخشید!!

از نظر «چارلز هرتان» نگاه ماشینی اشاره به دو مهارت کلیدی دارد:
◽️توانائی محاسبۀ محض یک سری از حرکت‌های اجباری پی‌درپی
◽️توانائی یافتن حرکت‌های اجباری کلیدی که عموماً به‌دلیل «سوگیری‌های انسانی» در «نقطۀ کور» ما قرار گرفته و قادر به دیدن آن‌ها نیستیم!

♨️ به نظر او کتاب‌های مربوط به تمرین‌های «ترکیبی» و «تاکتیکی» عموماً حاوی سه محدودیت آشکار زیر هستند:

▫️ «نشانه‌هائی» نظیر آچمزی، سوار بی‌دفاع، و انواع قربانی‌ را خیلی خوب بازنمایی می‌کنند اما در پاسخ به یک پرسش اساسی و مهم عاجزند: «در جریان بازی چگونه باید این «نشانه‌ها» را پیدا کرد و از آن‌ها در زمان و مکان مقتضی بهره‌برداری کرد؟»
▫️استفاده از مثال‌های تکراری و کلاسیک در آن‌ها موج می‌زند.
▫️در بسیاری از کتاب‌های «تاکتیکی و ترکیبی» تمرکز بر مضامین «ماتی» قرار دارد درحالی که «حرکت‌های اجباری برندۀ ۲ الی ۴ حرکتی» مثلاً برای «گرفتن ماتریال» در بازی‌های عملی کاربرد بیشتری دارند.

تمرکز اصلی محتوای این کتاب که موجب متمایز بودن آن نسبت به دیگر کتاب‌های تمرینی می‌شود در این حقیقت نهفته که همواره تلاش کرده به این پرسش پاسخ دهد:
«چه دلایلی موجب ناکامی بازیکن در یافتن «حرکت اجباری برنده» در طول بازی می‌شوند؟»

💢 تجربه‌ی ۴۰ سالهٔ تدریس نویسنده به عنوان مربی نشان داده به‌رغم تلاش سخت در اجرای تمرین و استعداد بازیکن، عامل مهم «سوگیری‌های انسانی» دلیل اصلی ناتوانی و ناکامی وی در عدم توجه و یافتن گزینه‌های کلیدی پوزیسیون است. بنابراین اگر بتوان به نوعی «گرایشات فکری و طبیعی انسانی» را کنار گذاشته و با «نگاه ماشینی» به وضعیت بنگریم می‌توان این «سوگیری‌ها» و «نقاط کور ذهنی» را کنار زده و افق جدیدی برای یافتن «فرصت‌های اجباری» و «سرشت حقیقی وضعیت» ایجاد کرد.

♦️به دلیل شیوهٔ نگاه خلاقانهٔ نویسنده به موضوع، احتمالاً ترجمه‌ به فارسی کتاب برای پیشرفت دانش، به ویژه روش فکرکردن و تقویت «دید صحنهٔ نبرد» شطرنجبازان کشور بسیار «مؤثر» خواهد بود.

◽️برای دریافت فایل pdf, pgn, epub, mobi آخرین ویرایش 2019 کتاب 👈 اینجا کلیک کنید.


محمّد خیرخواه

📌 منابع یادگیری شطرنج
.

💥 بازهم یک بررسی آخربازی جالب که حرکت‌های اجباری در آن موج می‌زند!

◽️نوبت حرکت با سفید است.

آخربازی کمپلکس همراه با ناترازی قوا، سفید در ازای دو اسب سیاه تنها دو پیادۀ روندۀ متصل عرض شش و هفت b6-a7 دارد!!

سفید چگونه ادامه دهد تا بتواند با آب و آتش خود را نجات دهد!!

گزارۀ جالبی را استادبزرگ موریسیو فلورس در کتاب ناترازی در شطرنج ذکر کرده که در اینجا به نوعی کاربرد دارد: کیفیت همیشه بهتر از کمیت در شطرنج نیست!
.

💥چارلز هرتان در کتاب «حرکت‌های اجباری در شطرنج، کلید محاسبهٔ بهتر» سلسله مراتب اندیشیدن و فکر کردنی تعریف می‌کند که نگاهی به فلوچارت آن می‌تواند مفید و آموزنده باشد.

او در برابر حرکت حریف به شکل بالا واکنش نشان می‌دهد که مراحل مختلفی از تصمیم‌گیری را شامل می‌شود که در نهایت می‌تواند با یافتن حرکتی جالب و اجباری یا به قول خودش «اجباری‌ترین حرکت وضعیت» شود.

او در انتهای همین کتاب این سلسله مراتب را به صورت چکیده شرح داده که تلاش می‌کنم آن را به صورت یک 👈فایل pdf قابل استفاده در آورم تا خیلی سریع با نقطه نظرات هرتان آشنا شوید!

💥چارلز هرتان در کتاب «حرکت‌های اجباری در شطرنج، کلید محاسبهٔ بهتر» سلسله مراتب اندیشیدن و فکر کردنی تعریف می‌کند که مطالعۀ روش او می‌تواند مفید و آموزنده باشد.

📍او در جریان تدوین محتوای کتاب و پژوهش خود به کشف حقیقت خارق‌العاده‌ و جالبی دست یافته است:
«ندیدن حرکت‌های کلیدی وضعیت، اغلب به دلیل سوگیری‌های نادرست ذهن است. مغز تمایل دارد بسیاری از حرکت‌های کلیدی و برنده را نادیده گیرد زیرا به نظرش خلاف شهود یا به نوعی غیرطبیعی هستند!!»

♨️ با مطالعۀ شاخه‌های اجباری به روش هرتان می‌توان:
دقت ارزیابی پوزیسیونی را بالا برد،
دید تاکتیکی را بهبود بخشید،
بر سوگیری‌های ذهنی و خمودی ذهن غلبه کرد،
و از محاسبۀ وضعیت‌های پیچیده لذت برد!

◾️در این وضعیت نوبت حرکت با سیاه است.

📍تلاش کنید اجباری‌ترین حرکت‌های درست سیاه را پیدا کنید.

در این وضعیت نسبتاً شلوغ، نوبت حرکت با سفید است.

در مبحث حرکت‌های تاکتیکی اجباری، که چارلز هرتان در کتابش بدان اشاره کرده، حرکت‌هایی را نشان می‌دهد که همواره به دلیل پیش فرض‌های ذهنی یا به قول او «سوگیری انسانی» از دید پنهان می‌مانند درحالی‌که در وضعیت وجود دارند و به راحتی می‌توان از آن‌ها بهره‌برداری کرد.

◽️در این وضعیت نوبت حرکت با سفید است.

📍تلاش کنید بدون استفاده از انجین، بهترین حرکت وضعیت را پیدا کنید.

اگر علاقمند باشید می‌توانید شیوه‌نامۀ هرتان را از 👈اینجا برداشته و مطالعه کنید تا با نکات کلی که برای یافتن حرکت‌های اجباری می‌توان بکار گرفت آشنا شد. طبیعی است که شالودۀ اصلی یافتن حرکت‌های اجباری «منطق» است که اگر تحت تأثیر نکتۀ خاصی در جریان بازی قرار نگیرد (سوگیری‌های انسانی) به خوبی می‌تواند کارآمد باشد.😉
.

در حقیقت یافتن اجباری‌ترین حرکت وضعیت به هیچ عنوان سخت نیست!! اما به دلایل سوگیری‌های انسانی به ویژه احترام به فیل فیانکتو جناح شاه سفید، شاید دیده نشود!🫣

💥حرکت سادۀ Bxd5 Bxd5 و سپس ابتدا e3 و بعد e4 خیلی منطقی سوار می‌گیرد!! اما احتمالاً به دلایل متعددی از دید پنهان می‌ماند. 😮‍💨

برای آشنایی با کلیات مشکلاتی که منجر به ندیدن چنین حرکت‌های به ظاهر سادۀ تاکتیکی در وضعیت می‌شوند، سلسله مراتب بررسی وضعیت هرتان را از 👈اینجا برداشته و مطالعه نمائید.

◽️برای دریافت فایل pdf, pgn, epub, mobi آخرین ویرایش 2019 کتاب 👈 اینجا کلیک کنید.

📍نوبت حرکت با سیاه

تلاش کنید بدون سوگیری نسبت به وضعیت و سوارها بهترین حرکت‌های اجباری را برای سیاه بیابید.

💥نکات جالبی در این وضعیت نهفته است که در جریان نمایش شماتیک ادامهٔ بازی شرح خواهم داد.

ماهیت این وضعیت چگونه است؟ و حرکت انتخابی از چه خانواده می‌تواند باشد.

📕 یادآوری محتوای «شکار شاه»
نوشته: ویلیام کوزن و بازنگری و تبدیل آن به جبری توسط استادبزرگ پروفسور جان نان
انتشارات بتسفورد، 1996

با دیدن وضعیت جالب و هیجان‌انگیز فوق و فرایند پیدا کردن حرکت‌های اجباری سیاه در وضعیت، به یاد کتاب بسیار شیرین و خواندنی «شکار شاه» یا همان King Hunt نوشتۀ ویلیام کوزن در سال 1970 افتادم. استادبزرگ دکتر جان نان با یاری انتشارات بتسفورد در سال 1996 این کتاب را به صورت جبری درآورده و مطالبی نیز به آن افزود - که در نهایت کتاب بسیار جذاب و سرگرم کننده‌ای را فراهم آورده است.

نکته‌ای که این کتاب را بسیار جذاب و سرگرم کننده کرده در آن نهفته که در تمامی بازی‌هائی که برای این کتاب در نظر گرفته شده، علاوه بر آموزش نکات مختلف مرتبط با موضوع بسیار مهم «حمله به شاه»، شاه حریف در تمامی بازی‌ها از محل امن خود با اجبار به بیرون کشیده شده و یا اصطلاحاً شکار می‌گردد و در بسیاری از حالات در نهایت مات می‌شود.

در مقدمۀ این کتاب استادبزرگ پروفسور جان نان اشاره می‌کند که در دوران جوانی خود و در زمانی که مشغول مطالعۀ سخت شروع بازی‌های پیچیده‌ای همانند سیسیلی و بنونی بوده؛ هرگاه ذهنش خسته می‌شده و نیاز به استراحت داشته، به سراغ محتوای این کتاب و مثال‌های شیرین آن می‌رفته و پس از مطالعۀ چند مثال آن کاملاً ذهنش برای ادامۀ مطالعات سخت شروع بازی آمادگی مجدد خود را بازمی‌یافته است! 😉

لذا خواندن این کتاب برای تمامی شطرنج دوستان، و به عنوان زنگ تفریح و استراحت ذهن و دیدن صحنه‌های جذاب و جالب در بیش از 55 بازی که در تمامی آن‌ها به روش‌های مختلف شاه حریف «شکار» می‌شود، توصیه می‌شود.

📍برای دریافت فایل pgn و pdf این کتاب کلاسیک شیرین و خواندنی 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📌 منابع یادگیری شطرنج

با دیدن وضعیت نسبتاً بستۀ پیام قبلی، و تلاش برای یافتن حرکت‌های اجباری سیاه به یاد کتاب شکار شاه ویلیام کوزن افتادم که قبل از نمایش پاسخ این تمرین شرحی دربارۀ آن آوردم.

💥 با دیدن نمای شماتیک حرکت‌های اجباری سیاه کاملاً مشخص است که سیاه شاه سفید را نخست جلب، سپس شکار و در نهایت مات می‌کند!!

📍برای دیدن و بررسی بیشتر حرکت‌های ارایه شده 👈اینجا کلیک کنید.

توجه داشته باشید که تمامی پاسخ‌های سفید اجباری هستند و امکان سرپیچی وجود ندارد!!

جالب اینکه سیاه با قربانی اسب در پیاده آغاز می‌کند سپس یک وزیر کامل برای انحراف کامل شاه و اسارت او، بعد یک پیاده و در نهایت یک رخ کامل تا شاه را شکار و مات کند!!

💥اگر تصور کردید که این وضعیت‌ها و شکار شاه فقط در بازی‌های کلاسیک دیده می‌شوند سخت در اشتباه هستید.

◽️وضعیت جاری در بازی مگنس کارلسن با مهرۀ سفید مقابل هیکارو ناکامورا در سال 2011 و در وایکانزی هلند ایجاد شده و نوبت حرکت با سفید است.

همیشه باید آمادگی پیدا کردن حرکت‌های اجباری در وضعیت را داشته باشید و هیچ فرصتی را از دست ندهید!!

📍تلاش کنید همانند مگنس کارلسن حرکت اجباری وضعیت را پیدا کنید. تازه شما اینجا از این مزیت برخوردار هستید که از وجود چنین حرکت اجباری در وضعیت آگاه شده‌اید که در بازی عملی چنین چیزی نداریم.
.

💥«سنگرشکن» یا bunker buster نوعی قربانی در h6 است که باید به آن توجه ویژه داشت.

این قربانی معمولاً از دفاع‌های سیسیلی همانند این بازی ناشی می‌شود، زمانی که حملۀ g5-g6 به طور منطقی با h7-h6... مواجه می‌شود و سعی در بسته نگه داشتن خطوط دارد؛ و همچنین در آرایش‌های هندی شاه که پیادۀ سیاه تا g3 پیشروی می‌کند.

📍در چنین وضعیت‌هایی، قربانی Bxh6 هم استراتژیک و هم تاکتیکی است.

تنها برگ برندۀ واقعی سفید در جناح شاه است و اگر نتواند از این مسیر عبور کند، چشم‌انداز بلندمدت نامشخصی دارد.

در این مثال خطوط فشار عملکرد خوبی دارند و سیاه از نظر تاکتیکی و استراتژیکی نابود می‌شود.

مگنس کارلسن به خوبی با این الگوی پرپیشامد آشنا بود و تک حرکت اجباری برنده را به زیبایی اجرا و نمایش داد.

◽️برای بررسی بیشتر این ادامۀ این بازی 👈اینجا کلیک کنید.

◽️ همیشه غم ناشی از شکست بیش از شادی پیروزی است. (استادبزرگ لارس‌بوهنسن)

📕 مفهوم خطر در شطرنج

چگونه از بروز خطاهای فاحش (بلاندر) جلوگیری کنیم

نویسنده: روانشناس و استاد فیده، آماتزیا اَونی
ناشر: Cadogan Chess, 1994

♨️ به نظر آلکساندر کوتوف اینکه در زمان مناسب متوجه خطر قریب‌الوقوع در صحنهٔ نبرد باشی از کاربردهای مهم «حس تشخیص خطر» در شطرنج است.

این بدان معناست که برخی علائم مشخص که احتمالاً در لایهٔ ضمیر ناخودآگاه ما عمل می‌کنند، به عنوان هشداری برای شطرنجباز عمل کرده و ضرورت بالا بردن سطح هوشیاری و تمرکز را گوشزد می‌کنند.
⬇️

⬆️
💢 در علم مهندسی کنترل، حسگرها یا نشانگرهای مختلف معمولاً نقش جمع‌آوری و فرآهم آورندهٔ بازخورد یا همان FeedBack سیستم را دارند و نشان می‌دهند کدام بخش از فرآیند در جهت نادرستی در حال حرکت است و احیاناً تصمیم درستی برای تصحیح ادامهٔ مسیر باید تدبیر شوند.

اما در شطرنج با نشانگرهایی سروکار داریم که پیش‌خورد FeedForward یا پیش‌خبردهنده‌ هستند و وقوع خطائی در آینده را نوید می‌دهند.

در فرآیند FeedForward مسائل و مشکلات را قبل از شکل‌گیری خواهیم دید و اصولاً نگاه رو به عقب نداریم و در جریان بازی این نوع نگاه در واقع دیرهنگام و کنکاش در دلایل عدم رسیدن به هدف، ارزش عملی ندارد.

💢 به نظر استادبزرگ نیکولای کروگیوس، روانشناس تیم ملی شطرنج شوروی سابق، یکی از متغییرهای وابسته به «حس تشخیص خطر» زمان‌سنجی درست است: به‌عنوان مثال بازیکن تشخیص می‌دهد اگر معطل کند شکست خواهد خورد و تنها همین الان باید اقدامی فوری با ضدحمله انجام دهد وگرنه بعداً شانسی برای این اقدام وجود نخواهد داشت. این حس زمان‌شناسی خود را در قالب حس تشخیص خطر نمایان می‌سازد.

💢 مارک دوورتسکی فقید مکانیزم عملکرد «حس تشخیص خطر» در جریان بازی شطرنج را به بهترین شکل ممکن توصیف کرده است:
حریف حرکتی به‌ظاهر خنثی انجام می‌دهد اما بنا به دلایلی هوشیاری ما بر‌انگیخته می‌شود و بی‌درنگ نیرنگ پنهان در آن هویدا می‌شود. یا در جای دیگر: توجه جدی به حرکتی که در نگاه اول بسیار وسوسه‌انگیز است را رها کرده تنها به این دلیل که احساس می‌کنیم دلیل موجهی برای رد آن وجود خواهد داشت و یا در نمونهٔ دیگر: شاخه‌ای که در محاسبات به سود خود یافته‌ایم را مکرراً بازبینی و کنترل می‌کنیم تا سرانجام خطایی در جریان محاسبه آن پیدا می‌کنیم.

◼️عملاً هر بازیکن به مرور برای خود «سیستم اعلان خطر» تعبیه می‌کند که هدف آن اعلان خطر واقعی موجود یا بالقوه در وضعیت است. این سیستم هشدار به مرور و با کسب تجربه توسعه بیشتر پیدا خواهد کرد. ایدهٔ کلی در آن است که هر نشانه می‌تواند زنگ خطری را به صدا در‌آورده که اکنون محاسبه دقیق‌تر شاخه‌ها ورای دلایل استراتژیک موجود ضروری است.

🔸باید توجه داشت که این نشانه‌ها تنها احتمال بروز یک موقعیت خطرناک را نهیب می‌زنند و شاهدی بر ایجاد قطعی آن‌ها نیستند. در شطرنج عموماً از پیش نمی‌توان وقوع رویداد را قطعی به اثبات رساند اما داشتن حس خوب تشخیص خطر بی‌تردید بسیار ارزشمند است.

♨️ آماتزیا اَونی در ادامه و در فصول مختلف کتاب تلاش دارد اجزای این سیستم هشدار دهندهٔ خطر را به خوانندگان خود معرفی کند و با ذکر مثال‌های عملی عملکرد هر یک را در جریان بازی نشان دهد:

در فصل دوم برخی خطرهای واضح را شرح می‌دهد:
• تنها رها کردن شاه بدون حمایت مناسب سوارها
• ضعف عرض آخر
• گرفتار آچمز ابدی شدن
• گرفتن پیاده‌‌های سمی
• جای‌گیری سوار در جائی که راه فراری ندارند

فصل سوم کوتاهی متداول تشخیص خطر در فاکتورهایی که به عملکرد حریف وابسته‌اند بازنمایی شده:
• زمانی که حریف گشایش خود را بد اجرا می‌کند
• زمانی که بازی حریف قابل درک نیست
• زمانی که حریف ابراز بی‌تفاوتی می‌کند

فصل چهارم کوتاهی متداول تشخیص خطر در مواردی که به فاکتورهای پوزیسیونی مربوط می‌شوند:
• وقتی پوزیسیون آشنا به نظر می‌رسد
• صدای سکوت در وضعیت
• وجه تاریک زمانی که تسلط پوزیسیونی داریم
• زمانی که در وضعیت (تقریباً) سواری باقی نمانده
• حرکت‌هایی که حس ایجاد امنیت‌ کاذب به ما می‌دهند

فصل پنجم به کوتاهی در تشخیص خطر در مواردی که به فرآیند فکرکردن مرتبط هستند:
• خطرهای واقعی و خیالی
• کم توجهی به طرح‌های حریف
• در جریان حمله از خیر دفاع گذشتن
• زمانی که در آستانۀ کسب پیروزی هستیم
• زمانی که تصور می‌کنیم خطر برطرف شده است

و در فصل ششم تلاش دارد تا انواع حس خطر را در کنار هم بررسی و به مفهوم عدم تطابق میان آن‌ها اشاره کند.

فصل هفتم به روش‌های بهبود حس تشخیص خطر شامل:
• ایجاد نگرش درست
• و تکنیک‌های مختلف کوچینگ در این زمینه

و فصل هشتم به هنر فریبکاری و به اشتباه انداختن حریف اشاره دارد.

💢 در مجموع کتاب آماتزیا اَونی به نکات بسیار جالبی اشاره دارد که کمتر در منابع دیگر شطرنجی بدان اشاره شده است. استادبزرگ لارس بوهنسن نیز در درس ششم 👈 سری «خبرگی در شطرنج» خود از محتوای کتاب آماتزیا اَونی بهرهٔ فراوان برده است.

♨️ در پایان شاید اشاره به این نکته جالب باشد که بین «تفکر پیشگیرانه» و «حس تشخیص خطر» در شطرنج ارتباط تنگاتنگی برقرار است و بعداً در این مورد می‌توان گفتگوی بیشتری ترتیب داد.

برای دریافت pdf این کتاب مفید و کاربردی 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📍منابع یادگیری شطرنج