🔼
اگر اصول بنیادین زیرپا گذاشته شوند بهای آن فوراً باید پرداخت شود؛ دست‌کم قبلاً اینگونه بود. 🤔 اما در طول ۲۰-۳۰ سال گذشته بسیاری از اصول بنیادین به تکرار به چالش کشیده شده‌اند!

در شطرنج مدرن کنونی، نمونه‌های متعددی می‌توان یافت که استادان بزرگ آگاهانه و با موفقیت این اصول دیرینه را زیرپا می‌گذارند!

به عنوان مثال می‌توان به استقرار اسب در حاشیه صفحه، شاه در مرکز، پذیرش پیاده‌های دوبله، قربانی پیاده برای کسب ابتکارعمل و آغاز حملات جناحی در همان مراحل آغازین بازی با راندن پیاده‌های مقابل شاه به شکل g2-g4 یا g7-g5 اشاره کرد.

این نشان می‌دهد که درک عمومی شطرنج آن‌قدر که قبلاً تصور می‌شد دیگر اعتبار جهانی ندارد! 🫣

🔥این تغییر را می‌توان به اعتبار دو تحول مهم، عملی و درست دانست:

تحول اول صعود گری کاسپاروف به قهرمانی شطرنج جهان که احتمالاً هنوز جزو بهترین بازیکنان تاریخ است. کاسپاروف با شکست کارپوف در سال ۱۹۸۵ و دو دهه باقی ماندن در رتبه‌ی اول جهان به آغاز دوران جدیدی در شطرنج کمک کرد که از آن به عنوان «عملگرائی خلاق» یاد می‌کنیم. سلسله پیکارهای مچ قهرمانی جهان مابین کاسپاروف و کارپوف در ۱۹۸۰، برخورد حماسی دو سبک اساسی شطرنج بود.

کارپوف احتمالاً بهترین پیشاهنگ سبک شطرنج کلاسیک پوزیسیونی در مقابله با سبک دینامیک و خلاق کاسپاروف قرار گرفته بود. در سال‌های بعد از آن دیدارها، شطرنج به سبک دینامیک کاسپاروف طرفداران زیادی را به خود جذب کرد.

👈«عملگرائی خلاق» اشاره به تمایل بازیکنان دینامیک معاصر در تخطی از درک همگانی شطرنجی و جستجوی گزینه‌های خلاقانه در وضعیت از یک سو و اتخاذ رویکرد و نگاهی خلاق به وضعیت به جای کاربرد اصول عمومی و استراتژیک که توسط استادان پوزیسیونی قدیم نظیر باتوینیک، اسمیسلوف، پتروسیان و کارپوف توسعه و به کمال رسیده‌اند از سوی دیگر دارد.

💢در این رویکرد مدرن قواعد و اصول بنیادین تنها به عنوان قوانین دم‌دستی و نه بیشتر کاربرد دارند.

تحول دوم و شاید مهمتر، ظهور نرم‌افزارهای نیرومند شطرنجی است که اکنون حتی از قهرمانان شطرنج جهان نیز بسیار نیرومندترند. این نرم‌افزارها از توانائی بی‌انتهای محاسبه و هوش مصنوعی و نه اصول کلی برای پیدا کردن بهترین حرکت وضعیت استفاده می‌کنند. برای ماشین اهمیتی ندارد که حرکت انتخاب شده «عجیب به نظر رسیده» یا با شعور متعارف انسانی مطابقتی ندارد! کار مداوم با این نرم‌افزارهای شطرنجی به استادان بزرگ معاصر نشان داده که بسیاری از «حقایق مسلم قدیمی» استثنائات متعددی دارند یا اصلاً اعتباری ندارند!

به طور کلی این تحولات نوید جهش رو به جلوی بزرگی در شطرنج را می‌دهند. شطرنج مدرن بسیار متفاوت‌تر از آن‌چیزی است که روزهای قدیم توسعه‌ی اصول اولیه‌ به خود می‌دید.
اکنون در شطرنج در این زمینه که چه چیز کارآمد و کدام ناکارآمد است آگاهی بسیار بیشتر از قبل داریم.

🔥بدین ترتیب شکی نیست که بازیکنان برتر معاصر قوی‌تر از نسل‌های قبلی خود هستند و این حقیقتی کاملاً طبیعی است. آگاهی و دانش شطرنجی به تدریج توسعه پیدا کرده و نسل‌های جدید تکیه بر دوش نسل‌های قدیمی‌ خود دارند.


♨️اما با فقدان درک همگانی و قبلی در شطرنج مدرن چه باید کرد؟

با این اوصاف هنوز باید به چند هشدار مهم در این مورد توجه داشت. در تحولات مدرن جاری اشکالات و خطراتی نیز وجود دارد. احتمالاً مهمترین خطر ناپدید شدن تدریجی کاربرد خرد و شعور عمومی و تفکر منطقی آدمی در شطرنج باشد!

📍 نرم افزارهای شطرنجی اهمیتی به تجربه و درک قبلی و همگانی آدمی نمی‌دهند. هرچه کامپیوترها به استثنائات در اصول بنیادین قدیم بیشتر اشاره داشته باشند و هرچه تعداد وضعیت‌های بیشتری با نگاه خاص و منحصربفرد و بر پایۀ خلاقیت و محاسبات عملی و ارزیابی‌های رایانه‌ای نه ملاحظات عمومی و اصول پایه مورد بررسی دقیق قرار گیرند فضای کمتری برای سیطره‌ی شعور و خرد عمومی و تفکر منطق انسانی باقی خواهد ماند.😱

به نظرم این واقعیت تأسف‌بار و نتیجه‌ای معکوس در بر دارد.

به نظرم ذات اصلی شطرنج همچنان یک بازی منطقی است و به همین سبب همیشه به شاگردانم توصیه می‌کنم تعادل مناسبی بین نگاه خاص (نگاه عملگرای خلاق، ارزیابی و محاسبات کامپیوتری) و نگاه عام (منطق و خرد عمومی) درنظر گیرند.

برای این منظور ضروری است گاهی اوقات انجینی که در پس‌زمینه، میلیون‌ها حرکت عملی و ارزیابی خاص پوزیسیونی انجام می‌دهد را خاموش و برای درک وضعیت تلاش کنیم تا دریابیم اکنون کدام اصول بنیادین در وضعیت حاکم هستند.

🔥در این کتاب تلاش خواهم کرد برای درک منطق عمومی قبلی نه به عنوان جایگزینی برای ارزیابی و محاسبات عینی کامپیوتر بلکه مکمل آن، جایی مناسب پیدا کنیم.

📍برای دریافت pdf این تحقیق جالب و هیجان‌انگیز 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📍منابع یادگیری شطرنج
.

◽️ همیشه غم ناشی از شکستم بیش از شادی پیروزی است. (استادبزرگ لارس‌بوهنسن)

📕 مفهوم خطر در شطرنج

چگونه از بروز خطاهای فاحش جلوگیری کنیم

نویسنده: روانشناس و استاد فیده، آماتزیا اَونی
ناشر: Cadogan Chess, 1994

♨️ به نظر آلکساندر کوتوف اینکه در زمان مناسب متوجه خطر قریب‌الوقوع در صحنهٔ نبرد باشی از کاربردهای مهم «حس تشخیص خطر» در شطرنج است.

این بدان معناست که برخی علائم مشخص که احتمالاً در لایهٔ ضمیر ناخودآگاه ما عمل می‌کنند، به عنوان هشداری برای شطرنجباز عمل کرده و ضرورت بالا بردن سطح هوشیاری و تمرکز را گوشزد می‌کنند.
⬇️

⬆️
💢 در علم مهندسی کنترل، حسگرها یا نشانگرهای مختلف معمولاً نقش جمع‌آوری و فرآهم آورندهٔ بازخورد یا همان FeedBack سیستم را دارند و نشان می‌دهند کدام بخش از فرآیند در جهت نادرستی در حال حرکت است و احیاناً تصمیم درستی برای تصحیح ادامهٔ مسیر باید تدبیر شوند.

اما در شطرنج با نشانگرهایی سروکار داریم که پیش‌خورد FeedForward یا پیش‌خبردهنده‌ هستند و وقوع خطائی در آینده را نوید می‌دهند.

در فرآیند FeedForward مسائل و مشکلات را قبل از شکل‌گیری خواهیم دید و اصولاً نگاه رو به عقب نداریم و در جریان بازی این نوع نگاه در واقع دیرهنگام و کنکاش در دلایل عدم رسیدن به هدف، ارزش عملی ندارد.

💢 به نظر استادبزرگ نیکولای کروگیوس، روانشناس تیم ملی شطرنج شوروی سابق، یکی از متغییرهای وابسته به «حس تشخیص خطر» زمان‌سنجی درست است: به‌عنوان مثال بازیکن تشخیص می‌دهد اگر معطل کند شکست خواهد خورد و تنها اکنون باید اقدامی فوری با ضدحمله انجام دهد وگرنه بعداً شانسی برای این اقدام وجود نخواهد داشت. این حس زمان‌شناسی خود را در قالب حس تشخیص خطر نمایان می‌سازد.

💢 مارک دوورتسکی فقید مکانیزم عملکرد «حس تشخیص خطر» در جریان بازی شطرنج را به بهترین شکل ممکن توصیف کرده است:
حریف حرکتی به‌ظاهر خنثی انجام می‌دهد اما بنا به دلایلی هوشیاری ما بر‌انگیخته می‌شود و بی‌درنگ نیرنگ پنهان در آن هویدا می‌شود. یا در جای دیگر: توجه جدی به حرکتی که در نگاه اول بسیار وسوسه‌انگیز است را رها کرده تنها به این دلیل که احساس می‌کنیم دلیل موجهی برای رد آن وجود خواهد داشت و یا در نمونهٔ دیگر: شاخه‌ای که در محاسبات به سود خود یافته‌ایم را مکرراً بازبینی و کنترل می‌کنیم تا سرانجام خطایی در جریان محاسبه آن پیدا می‌کنیم.

◼️عملاً هر بازیکن به مرور برای خود «سیستم اعلان خطر» تعبیه می‌کند که هدف آن اعلان خطر واقعی موجود یا بالقوه در وضعیت است. این سیستم هشدار به مرور و با کسب تجربه توسعه بیشتر پیدا خواهد کرد. ایدهٔ کلی در آن است که هر نشانه می‌تواند زنگ خطری را به صدا در‌آورده که اکنون محاسبه دقیق‌تر شاخه‌ها ورای دلایل استراتژیک موجود ضروری است.

🔸باید توجه داشت که این نشانه‌ها تنها احتمال بروز یک موقعیت خطرناک را نهیب می‌زنند و شاهدی بر ایجاد قطعی آن‌ها نیستند. در شطرنج عموماً از پیش نمی‌توان وقوع رویداد را قطعی به اثبات رساند اما داشتن حس خوب تشخیص خطر بی‌تردید بسیار ارزشمند است.

♨️ آماتزیا اَونی در ادامه و در فصول مختلف کتاب تلاش دارد اجزای این سیستم هشدار دهندهٔ خطر را به خوانندگان خود معرفی کند و با ذکر مثال‌های عملی عملکرد هر یک را در جریان بازی نشان دهد:

در فصل دوم برخی خطرهای واضح را شرح می‌دهد:
• تنها رها کردن شاه بدون حمایت مناسب دیگر مهره‌ها
• ضعف عرض آخر
• گرفتار آچمز ابدی شدن
• گرفتن پیاده‌‌های سمی
• استقرار سوار در جائی که راه فراری ندارند

فصل سوم کوتاهی متداول تشخیص خطر در فاکتورهایی که به عملکرد حریف وابسته‌اند بازنمایی شده:
• زمانی که حریف گشایش خود را بد اجرا می‌کند
• زمانی که بازی حریف قابل درک نیست
• زمانی که حریف ابراز بی‌تفاوتی می‌کند

فصل چهارم کوتاهی متداول تشخیص خطر در مواردی که به فاکتورهای پوزیسیونی مربوط می‌شوند:
• وقتی پوزیسیون آشنا به نظر می‌رسد
• صدای سکوت در وضعیت
• وجه تاریک زمانی که تسلط پوزیسیونی داریم
• زمانی که در وضعیت (تقریباً) سواری باقی نمانده
• حرکت‌هایی که حس ایجاد امنیت‌ کاذب به ما می‌دهند

فصل پنجم به کوتاهی در تشخیص خطر در مواردی که به فرآیند فکرکردن مرتبط هستند:
• خطرهای واقعی و خیالی
• کم توجهی به طرح‌های طرف مقابل
• در زمان حمله از خیر دفاع گذشتن
• زمانی که در شرف کسب پیروزی هستیم
• زمانی که تصور می‌کنیم خطر برطرف شده است

و در فصل ششم تلاش دارد تا انواع حس خطر را در کنار هم بررسی و به مفهوم عدم تطابق میان آن‌ها اشاره کند.

فصل هفتم به روش‌های بهبود و بهبود حس تشخیص خطر شامل:
• ایجاد نگرش درست
• و تکنیک‌های مختلف کوچینگ در این زمینه

فصل هشتم به هنر فریبکاری و به اشتباه انداختن حریف اشاره دارد.

💢 در مجموع کتاب آماتزیا اَونی به نکات بسیار جالبی اشاره دارد که کمتر در منابع دیگر شطرنجی بدان اشاره شده است. استادبزرگ لارس بوهنسن نیز در درس ششم 👈 سری «خبرگی در شطرنج» خود از محتوای کتاب آماتزیا اَونی بهرهٔ فراوان برده است.

♨️ در پایان شاید اشاره به این نکته جالب باشد که بین «تفکر پیشگیرانه» و «حس تشخیص خطر» در شطرنج ارتباط تنگاتنگی برقرار است و بعداً در این مورد می‌توان گفتگوی بیشتری ترتیب داد.

برای دریافت pdf این کتاب مفید و کاربردی 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📍منابع یادگیری شطرنج

حالا برملا شد ترامپ به دنبال چیست؟

او و اعضای خانواده از ابزار قدرتی که موقتاً در دست دارند حداکثر سو استفاده را می‌کنند تا سود هنگفتی از شرایط ایجاد شده برداشت نمایند.

🔥استاد فیده اسماعیل صفرزاده نایب قهرمان پیکارهای پیشکسوتان شطرنج کانادا شد.


📌نوژن زارع نفر سوم پیکارهای جوانان زیر ۱۸۰۰ کانادا شد.

خبر ارسالی از سوی مربی ارشد و استادبین‌الملل فیده، سیدحامد موسویان، کلگری کانادا

در آستانهٔ روز جهانی شطرنج، فیده از تمامی بازیکنان، مربیان، برگزارکنندگان و دوستداران شطرنج جهان درخواست کرده به مناسبت ۲۰ جولای، رویدادی خلاقانه انفرادی یا جمعی ترتیب داده و روایت آن را برای فیده ارسال تا ثبت ویژه‌ای در کارنامهٔ توسعهٔ شطرنج فیده شود.

این چالش سال قبل نیز درخواست شده بود که تحت تاثیر جنگ ناخواسته قرار گرفت.

امیدواریم امسال رویداد خلاقانه‌ای از ایران در فهرست سال ۲۰۲۶ درج شود.

در پیکارهای رپید و بلیتس زاگرب علیرضا فیروزجا اولاً دوباره روی پا می‌تواند راه رود و مشکل مچ پایش مرتفع شده ثانیاً دوباره با همان قدرت همیشگی خود ظاهر شد و تمامی پیکارهای آغازین خود را با پیروزی پشت سر گذاشت!!

فیده درست قبل از برگزاری المپیاد و انتخابات فیده در شهر آبوجای نیجریه از اول تا هشتم ماه اوت مسابقات قهرمانی رپید و بلیتس آماتورهای جهان را ترتیب داده که ثبت‌نام آن هم اکنون آغاز شده است و علاقمندان می‌توانند ثبت‌نام کنند.

این رویداد در سه جدول زیر ۲۳۰۰، زیر ۲۰۰۰ و زیر ۱۷۰۰ در دو بخش آزاد و بانوان اجرا می‌شود.

آخرین فرصت ثبت نام ۱۲ جولای تعیین شده است.

📍برای ثبت‌نام و دریافت دعوت‌نامه 👈 اینجا کلیک کنید.

📚 با دفاع فرانسوی برنده شوید!

اگر به دفاع فرانسوی علاقمندید و قبلاً از نوشته‌های استادبزرگ یونان، واسیلیوس کوترونیاس لذت برده‌اید (کتاب «تصمیم‌گیری در وضعیت‌های متعادل» دیگر اثر با ارزش اوست)

📌اینجا کلیک کنید تا pdf و pgn آخرین کتاب او را دریافت کنید.

این کتاب ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶ منتشر شده است.
.

روز دوم پیکارهای رپید و بلیتس زاگرب و علیرضا فیروزجا همچنان در صدر جدول!

📌برای پیگیری این دیدارها اینجا کلیک کنید.

پیکارهای رپید و بلیتس را در 👈اینجا و در بستر chess پیگیری کنید.

شاگردان گری کاسپاروف در جریان پیکارهای رپید و بلیتس زاگرب فرصت پیگیری بازی‌های سوپراستادان را با حضور گری کاسپاروف پیدا کردند که فرصتی استثنایی برای ایشان است.

همانطور که دیده می‌شود آدرین میخالچیشین نیز در این مراسم حضور دارد.

موریس اشلی و علیرضا فیروزجا در زاگرب کروواسی

علیرضا فیروزجا، توانست در دور ششم پراگناناندها را با مهرهٔ سیاه به دام خود اندارد و بدین شکل او را در یک آخربازی کمپلکس زیبا همراه با ناترازی ماتریال شکست دهد.

📌برای بررسی بیشتر بازی اینجا کلیک کنید.

🔥دوستانی که تمایل به عضویت و استفاده رایگان از منابع متنوع یادگیری شطرنج دارند می‌توانند از این 👈لینک برای عضویت فوری در آن کانال استفاده کنند.

برای حفظ و حراست از بقای کانال شاید بهتر باشد در جریان عضویت، خود را معرفی کنید تا ارتباطی دو طرفه با یکدیگر داشته باشیم و در یک اقدام جمعی به ارتقا و شکوفایی توان شطرنجی کشور کمک کنیم.

همچنین تمامی دوستانی که تمایل و توان همکاری در به اشتراک گذاری محتوا دارند لطفاً در خصوصی اطلاع‌رسانی کرده تا به لیست ادمین کانال اضافه شوند.

با تشکر از همراهی و دلگرمی تمامی شما عزیزان و دوستداران شطرنج ایران زمین

◽️برای عضویت در کانال اطلاع‌رسانی «منابع یادگیری شطرنج» اینجا کلیک کنید.


ضمناً در صورت صلاحدید این کانال یادگیری را به دوستان و علاقمندان شطرنجی خود نیز معرفی کنید.
.

پراگ در برابر علیرضا تمرکز کافی نداشت و پشت سرهم بلاندر می‌کرد. علیرضا خونسرد و با لبخند به بازی ادامه داد و در نهایت برد.

علیرضا در پایان روز دوم همچنان در صدر جدول رپید زاگرب

رده‌بندی بعد از پایان دور ششم پیکارهای رپید زاگرب

علیرضا فیروزجا پیکارهای رپید را با صدرنشینی مطلق خود تمام کرد اما ظاهراً با امتیاز برابر با پراگناناندها نایب قهرمان بخش رپید شد.

نتایج پایانی بخش رپید