چهارمین فصل لیگ جهانی ماهیندرا از سوم تا سیزدهم سپتامبر آغاز خواهد شد و بردیا دانشور در کنار دو چهرهٔ جوان و مستعد دیگر لئون مندوسا و وولودور مورزین بازی خواهد کرد

سارا خادم نیز در قالب تیم ابربانوان در چهارمین فصل لیگ جهانی ماهیندرا بازی خواهد کرد.

علیرضا فیروزجا، ویشی آناند و جواهر سینداروف نیز به عنوان بازیکنان شاخص این لیگ بازی خواهند کرد.

ببینید فواستینو اورو دربارهٔ سینداروف و گوکش چه می‌گوید…

یارگیری‌های انتخاباتی فیده با شدت در جریان است.

آکاردی دورکوویچ که با دو حریف میلیونر آلمانی روبه‌رو شده یار میلیونر سال‌های اخیر خود که پشتیبان مالی رویدادهای مختلفی در جریان مدیریت خود به ویژه در دوران پس از کرونا بود را به عنوان معاون اجرایی تیم خود معرفی کرد.
تیمور تورلوف قزاق که مدیر هلدینگ بزرگ freedom است، اکنون به عنوان بازوی دست راست آرکادی دورکوویچ قرار است نقش آفرینی کند. تورلوف همزمان رییس فدراسیون شطرنج قزاقستان نیز هست.

تیمور تورلوف قرار است جایگزین ویشی آناند شود.

📌آخرین بانک جدید بازی‌های ثبت شده در نرم‌افزار چس‌بیس با عنوان مگا دیتابیس ۲۰۲۶ را از اینجا برداشت کنید.

۱۱۴ هزار بازی تفسیر شده توسط استادان بزرگ مختلف از مگنس کارلسن تا وینسنت کایمر

📌آخرین شمارهٔ نشریهٔ شطرنج بریتانیا را از اینجا بردارید.

مقالهٔ جالبی دربارهٔ وضعیت انتخابات فیده در این نشریه درج شده که خواندنی است.

این چهار بررسی آخربازی متعلق به میتروفانوف را جان واتسون در نشریهٔ ژوئن شطرنج بریتانیا آورده که جالب است.

📌تلاش کنید این چهار بررسی را حل کنید.

📍 با داشتن وضعیت بهتر چگونه برنده شویم؟

پرسش بسیار مهمی که هر شطرنجباز سطح متوسطی باید بتواند دربارهٔ آن فکر و البته عمل کند!

📕 یادآوری محتوای کتابی جالب و کاربردی:

💢 چگونه با داشتن «وضعیت بهتر» برنده شویم؟

برداشتی از درس‌ هفتم سری آموزشی «استادی در شطرنج» نوشتهٔ استادبزرگ دانمارک لارس‌بوهنسن (استادیار انسیتو تکنولوژی ملبورن فلوریدای آمریکا در مدیریت ورزشی و استراتژی کسب‌وکار)

هیچ‌چیز لذت‌بخش‌تر از این نیست که شطرنجباز بعد از اتمام مرحلهٔ گشایش به هر میزان در وضعیت خود برتری داشته باشد. اما تبدیل این برتری به پیروزی نباید کار ساده‌ای باشد!

🔸 در شطرنج محدودهٔ کسب تساوی وسعت زیادی دارد و دارا بودن برتری به تنهائی تضمینی برای کسب نتیجه نیست. این درس و محتوای کتاب قصد توانمندسازی شما در تبدیل پرشمارتر «پوزیسیون‌های بهتر» به «وضعیت برنده» را دارد.

توجه داشته باشید که در اینجا روی سخن در مورد پیروزی در «وضعیت‌های برنده» winning position نیست بلکه تمرکز تنها بر «وضعیت‌های بهتر» better position است.

♦️اکثر بازیکنان میان این دو نوع برتری و وضعیت اختلافی قائل نمی‌شوند. وقتی صاحب «وضعیت برنده» هستید، در حقیقت صاحب «برتری قاطع» بوده و در جریان ادامهٔ بازی به شرطی که در انتخاب و اجرای حرکات صحیح اشتباه نکنید با هر شیوهٔ دفاع حریف، پیروز میدان خواهید بود. برتری شما در برابر بهترین دفاع ممکن نیز، ‌قاطع است. حتی مگنس‌کارلسن، گری‌کاسپاروف و یا هودینی (کامپیوتر) نیز بدون «یاری شما» نجات نخواهند یافت! مطمئناً حریف تمام تلاش خود را خواهد کرد تا با پیچیده‌کردن بازی و دام‌گستری، بازی را حفظ کند اما اگر تمرکز شما همواره بر هدف نهائی خود متمرکز باشد و گول حقه‌های حریف را نخورید حقیقتاً از دست او کاری ساخته نیست.

با اینکه کسب پیروزی با «وضعیت برنده» خود یک مهارت مهم است اما در این کتاب تمرکز ما بر روی آن نیست! در عوض تمرکز ما بر چگونگی کسب پیروزی تنها با داشتن وضعیت «بهتر» و نه «برنده» است. در حقیقت پوزیسیون‌هائی که در آنها «برتری جزئی» یا حتی «برتری واضح» داریم و میزان این برتری هنوز سرنوشت‌ساز و قاطع نیست.

باید دانست که در برخورد با چنین وضعیت‌هائی در صورت دفاع دقیق حریف کسب پیروزی حتی با داشتن چنین برتری‌هائی امکان‌پذیر نیست و بازی با نتیجه‌ی تساوی به پایان خواهد رسید و وضعیت همچنان در «محدودهٔ تساوی» قرار دارد.

در روزگاری نه چندان دور شطرنجبازان برای نمایش ارزیابی خود از علائمی که نشریهٔ اینفورماتور اختراع کرده بود استفاده می‌کردند. به عنوان مثال += نشان از برتری جزئی سفید درحالیکه ± به برتری واضح سفید اشاره دارد. اما اکنون برای نشان دادن میزان «برتری» از معیارهای ارزیابی‌های کامپیوتری که با واحد «پیاده» و با دقت «صدم پیاده» است استفاده می‌شود.

📍 اگر در جریان ارزیابی میزان برتری بیشتر از 1.5 باشد، وضعیت برنده بوده و در برابر بهترین دفاع نیز تاب آورده و برنده می‌شود. در مقادیر کمتر از آن وضعیت همچنان در محدودهٔ تساوی قرار دارد.

شطرنجبازان معاصر عاشق گفتگو دربارهٔ اینگونه برتری‌ها هستند. «در اینجا انجین برتری 0.4+ را به من داد» و یا «بعد از گشایش به طور واضح بهتر بودم» گزاره‌هائی هستند که بیرون سالن مسابقات شنیده می‌شوند.

♨️ اما این اعداد واقعاً چه معنائی دارند؟

در عمل از نظر من (بوهنسن) شاید بهتر باشد که از اینگونه برتری‌ها به عنوان «محدودهٔ ضریب خطا» یاد کنیم. داشتن برتری به این دلیل مهم است که آستانهٔ ارتکاب خطای دارندهٔ آن نسبت به حریف بیشتر می‌شود.

به‌عنوان مثال اگر برتری شما مثلاً چیزی معادل 1.1+ است، آستانهٔ ارتکاب یک یا دو خطای جزیی را در ادامهٔ بازی خواهید داشت و پس از آنها این میزان برتری کاهش و مثلاً به عدد 0.3- خواهد رسید. هر دو عدد 1.1+ و 0.3- در محدودهٔ تساوی قرار دارند و بنابراین به‌رغم بروز خطا نتیجهٔ نهائی از نظر تئوریک تغییری پیدا نخواهد کرد. 🤔 اما اگر از حریف شما که در این مثال با وضعیتی با ضعف 1.1- آغاز کرده خطائی سرزند برتری شما ناگهان به 1.6+ رسیده که اکنون دیگر سرنوشت‌ساز و قاطع خواهد بود.

بعد از مطالعهٔ محتوای این کتاب خواهید آموخت که چگونه فرصت تبدیل برتری را از مقادیر «جزئی» یا «واضح» به نوع «برنده» یا «قاطع» ایجاد کنید.
⬇️

⬆️
♨️ روانشناسی بُرد در وضعیت‌های بهتر

تبدیل وضعیت «بهتر» به نوع «برندهٔ» آن بیشتر از هر چیز به پارامترهای روانی مرتبط است.

داشتن برتری تضمینی برای کسب پیروزی ندارد و آگاهی از این موضوع اولین گام مؤثر برای غلبه بر پارامترهای روانی است.

اکثر شطرنجبازان بعد از اتمام بازی گله‌مندند و شکایت اینچنینی می‌کنند: «کاملاً بهتر بودم و متوجه نشدم چه شد که نتوانستم در این بازی پیروز شوم!؟»

اما نکتهٔ اصلی دقیقاً در همین‌جا نهفته است. درست است که وضعیت شما بهتر بود اما برنده نبود و لذا بازی در محدودهٔ تساوی قرار داشت. در چنین شرایطی تا زمانی که حریف به خوبی دفاع کند و بی‌دقتی فاحش نداشته باشد نتیجهٔ منطقی بازی باید تساوی باشد. پس به جای اینکه خود را برای عدم کسب پیروزی سرزنش کنید بهتر است از مهارت حریف در فن دفاع تعریف و تمجید کنید.😉

حتی بدتر از این زمانی است که در جریان بازی دچار یأس و سرخوردگی می‌شوید، چون فکر می‌کنید به‌رغم داشتن برتری به پیروزی نزدیک نمی‌شوید. حریف خوب دفاع می‌کند و پیشرفتی حاصل نمی‌شود. به همین سبب شکیبائی خود را از دست داده و تلاش می‌کنید بیش از حد تهاجمی بازی کنید تا شاید بتوانید آن‌چیزی که به غلط تصور می‌کنید حق شماست و باید منجر به پیروزی شود حاصل گردد. اما سرخوردگی حاصل بازهم توجیه ندارد، زیرا نتیجهٔ طبیعی و به‌حق بازی به‌رغم وجود برتری تساوی است.

اینکه حریف شما در یک وضعیت بهتر و نه برنده خوب دفاع می‌کند نباید موجب رنجش شما شود و این موضوع مهمی است. تلاش کنید از اصولی که در محتوای این کتاب گنجانده شده پیروی کرده و اگر حریف همچنان به دفاع دقیق خود ادامه می‌دهد دیگر کاری از دست شما بر نمی‌آید و او شایستهٔ نتیجهٔ تساوی است. شکیبائی خود را از دست ندهید و از پافشاری بی‌مورد پرهیز کنید.

همچنین شطرنجبازانی را دیده‌ام که با داشتن برتری غرّه شده و تصّور می‌کنند به صرف داشتن برتری، بازی به شکلی خودکار منجر به بُرد خواهد شد. این نیز اشتباه بزرگی است. در کتاب دیگری در این سری دروس، دربارهٔ شیوهٔ نباختن در شطرنج گفتگو و در آنجا اشاره کردم که:
🔸 «بیشتر شطرنجبازان بیش از آنکه از بُرد لذت ببرند از باخت مُتنفر هستند».

♨️ بازیکنی که در خطر باخت قرار دارد تلاش و تمرکز خود را برای فرار از باخت وحشتناک افزایش می‌دهد.

بنابراین وقتی صاحب برتری هستید باید متوجه باشید که حریف هر چه به ورطه‌ی نابودی نزدیکتر می‌شود تلاش و تمرکز بیشتری برای یافتن راهی برای مقابله از خود نشان خواهد داد. بنابراین اگر به خود غرّه شده و از تلاش و عزم خود بکاهید در حالیکه حریف در نمایش نهایت تلاش خود باشد قطعاً نتیجهٔ کار مشخص است. به همین سبب است که بازیکنان باتجربه، به ویژه زمانی که صاحب برتری هستند تمرکز و هوشیاری بیشتری دارند. آنها خوب می‌دانند که بخش مشکل کار، فرآیند تبدیل برتری به امتیاز کامل است و این فرایند کماکان پیش روست.

♨️ وقتی صاحب برتری هستید باید بیش از حد متمرکز و هوشیار باشید چون حریف شما نیز در چنین حالتی قرار دارد!

وقتی برتری دارید باید بیش از قبل تمرکز داشته باشید و این موضوع از اهمیت زیادی برخوردار است و برای آن دلیل دیگری نیز وجود دارد.

♨️ از نظر علمی مشخص شده وقتی شطرنجباز برتری دارد نسبت به زمانی که وضعیت متعادل است احتمال بروز خطا بیشتر است.

این موضوع را پروفسور علوم کامپیوتر «کن ریگان» که استاد بین‌المللی شطرنج نیز هست یافته است. او یافته‌های خود را در جریان تهیه الگوئی برای کشف تقلب در شطرنج پیدا کرده است. او با استفاده از این الگوی خود می‌تواند متوجه تقلب بازیکنان در جریان مسابقات به ویژه مسابقات آنلاین گردد.

به عنوان یک نتیجهٔ جانبی در جریان این تحقیق پروفسور ریگان متوجه شده که وقتی یکی از بازیکنان به اندازه نیم پیاده برتری (0.5+/-) دارد 60 الی 90% خطای بیشتری نسبت به پوزیسیون متعادل از او سر می‌زند. با توجه به یافته‌های پروفسور ریگان، بازیکنی که برتری دارد و بازیکنی که ضعف دارد هر دو اشتباهات بیشتری مرتکب می‌شوند. همانطور که در بالا به این نکته اشاره شد، خطر لغزش برای طرفی که ضعف دارد بیشتر است چون گنجایش و حاشیهٔ خطای بسیار باریک‌تری در اختیار دارد و حریف به سادگی از محدودهٔ تساوی خارج شده و وارد منطقهٔ برتری قاطع و سرنوشت‌ساز می‌شود. شاید مزیت اصلی داشتن برتری همین باشد.🤫

بنابراین اگر بتوانید بر روی اصولی که در این کتاب ارایه شده تمرکز کنید و از بروز خطاهای احتمالی پرهیز کنید این احتمال وجود دارد که حریف مرتکب اشتباهی که شما برای شکست او نیاز دارید شود.
⬇️

⬆️
♨️ ده اصلی که توجه به آن‌ها همواره برای تبدیل «وضعیت بهتر» به «نتیجه» ضروری است:

همانطور که در بالا اشاره شد نمی‌توان بالاجبار برای تبدیل وضعیت بهتر به بُرد تلاش کرد بلکه با بازی دقیق طرفین، در نهایت تساوی حاصل می‌شود.

اما همانطور که پروفسور کن ریگان نشان داده و هر بازیکن حرفه‌ای نیز در عمل این موضوع را تجربه کرده، بازی هیچ‌کس بی‌نقص و دقیق نیست و وظیفهٔ اصلی شما مشکل تراشی برای حریف است تا بدین ترتیب شانس تبدیل وضعیت «بهتر» به «برنده» را به حداکثر میزان خود رساند.

ده اصل مهمی که همواره شما را در انجام این فرآیند یاری خواهند داد به شرح زیر هستند. در بخش دیگری از کتاب این اصول در جریان بازی عملی استادان بزرگ نمایش داده شده است.

◽️ اصل اول: تفکر پیشگیرانه برای محدودکردن بازی متقابل حریف داشته باشید.

◽️ اصل دوم: از وقت خود هوشمندانه بهره‌برداری کنید.

◽️ اصل سوم: در تکنیک آخربازی کمپلکس تسلط پیدا کنید چون فرآیند تبدیل برتری و احتمالاً گذار به آخربازی تئوریک یکی از سوژه‌های مهم بازی است.

◽️ اصل چهارم: دقت کنید چه تعویضی را باید انجام داد و مانع کدام تعویض حریف شد.

◽️ اصل پنجم: با داشتن برتری استاتیک عجله نکنید و اجازه دهید حریف خودش ببازد!

◽️ اصل ششم: با داشتن برتری دینامیک باید عملکردی سریع داشته باشید، زیرا تهدید حریف خنثی کردن برتری موقت شماست!

◽️ اصل هفتم: تسلط بر دگرگونی و تبدیل برتری از نوعی به نوع دیگر

◽️ اصل هشتم: قبل از هر ضربه، ابتدا سوارهای خود را هماهنگ کنید.

◽️ اصل نهم: «اصل دو نقطهٔ ضعف» فراموش نشود.

◽️ اصل دهم: از ریزتاکتیک‌ها برای افزایش برتری خود استفاده کنید.

🔸برای مطالعهٔ جزئیات بیشتر ارایه شده توسط استادبزرگ لارس‌بوهنسن دانمارکی در هر یک از اصول اشاره شده به مقاله‌ای که در این زمینه قبلاً تهیه کرده‌ام مراجعه کنید. برای دریافت این مقالهٔ جالب ۵ صفحه‌ای 👈 اینجا کلیک کنید.

♨️ در جریان تهیهٔ این مطلب، پرسش مهمی برای خودم ایجاد شده بود که آیا در حال حاضر شطرنجبازان حرفه‌ای به این توانائی دست یافته‌اند که در ارزیابی پشت میز، تشخیص دهند که هم اکنون مثلاً صاحب برتری 0.75+ هستند؟ به ویژه اگر این برتری از جنس پوزیسیونی و نه ماتریالی باشد، درک این اعداد پشت میز مسابقه و بدون حضور انجین، به نظر به تمرین و کار طولانی و قبلی با انجین نیازمند باشد. اصولاً دقت ارزیابی ذهنی با ماشین به چه میزان اختلاف دارد؟

به همین سبب از تنی چند از استادان بین‌المللی و بزرگ داخلی در این مورد پرسش کردم و بسیاری از آن‌ها نیز با من هم عقیده بودند که هنوز تمامی شطرنجبازان حرفه‌ای ما به آن سطح از ارزیابی نرسیده‌اند که بتوانند پشت میز و بدون ارزیابی قبلی در جریان تدارک یا بررسی بازی، دقت ارزیابی انجینی داشته باشند. البته لازم به یادآوری است که حتی ارزیابی انجین‌های گوناگون نیز در یک وضعیت ثابت متفاوت بوده و این اعداد برای تمامی انجین‌ها ثابت نمی‌باشد.

به هر ترتیب پاسخ این پرسش می‌تواند خود چالشی جالب در زمینهٔ ارزیابی وضعیت و تشخیص میزان «برتری» باشد که نیاز به تحقیق و تمرین مستمر برای کسب آن دارد. شاید شیوهٔ عددی ارایه شده توسط آلکساندر شاشین در کتاب 👈 «مهندسی بهترین حرکت» در این زمینه تا حدودی یاری دهنده باشد. 🤔


🔸 برای دریافت فایل pdf کتاب شماره ۷ سری آموزشی «استادی در شطرنج» استادبزرگ لارس‌بوهنسن 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📌 منابع یادگیری شطرنج
.

🔥هشت درس کاربردی و مفید استادبزرگ لارس بوهنسن با هدف بهبود جنبه‌های مختلف خبرگی در شطرنج


۱. روش حمله در شطرنج
۲. بازی دینامیک
۳. هنر گمشدهٔ منطق و خرد عمومی شطرنج
۴. روش دفاع
۵. گریزی به آخربازی رخ در مقابل رخ و پیاده
۶. نکاتی در باب جلوگیری از باخت بی‌مورد
۷. کسب پیروزی در وضعیت‌های بهتر
۸. بهبود تکنیک محاسبه

🔸 برای دریافت فایل pdf هر درس 👈 اینجا کلیک کنید.

فرازهایی از در ششم استادبزرگ لارس بوهنسن


📕چگونه از عوامل شکست بی‌مورد دوری کنیم؟

سوژه: تقویت حس تشخیص خطر در جریان بازی


◽️ من هم مثل شما غم ناشی از شکستم بیش از شادی پیروزی است. (لارس‌بوهنسن)

از این منظر بازی شطرنج کاملاً نامتقارن است و در حقیقت به‌رغم اینکه همواره تعداد بازنده و برنده برابرند، نوعی بی‌رحمی و قصاوت در آن دیده می‌شود.

🔸هدف از ارایهٔ این درس توسط استادبزرگ لارس بو‌هنسن کاهش تعداد باخت‌های بی‌مورد شماست.

♨️اگر بتوانید «حس تشخیص خطر» خود را در جریان بازی بهبود بخشید تعداد باخت‌های شما به‌طرز چشم‌گیری کاهش خواهند یافت.

ماهیت بازی شطرنج از همان ابتدا تعادل است و بسیاری از استادان و خِبرگان در نهایت به همین نتیجه بسنده می‌کنند.

تنوع وضعیت‌هایی که منجر به تساوی می‌شوند بسیار زیاد است و حتی در موقعیت‌هایی که ماتریال کمتر وجود دارد، کسب تساوی امکان‌پذیر است. در این مورد می‌توان به وضعیت رخ مقابل رخ و پیاده یا حتی رخ مقابل فیل و رخ اشاره کرد. یکی از مثال‌های شاخص در این مورد آخربازی دو اسب در برابر شاه تنهاست که با وجود برتری فراوان ماتریال همچنان کسب پیروزی مقدور نیست.

♨️ آنچه باعث شکست خواهد شد بروز یک یا چند اشتباه حرکتی و در برخی موارد تنها یک اشتباه فاحش است.

💢هدف از ارایهٔ این درس کمک به بازیکنان در جهت کاهش تعداد خطا و ارتقای درک آن‌ها از منابع شایع بروز خطا و یا به بیان دیگر تقویت «حس تشخیص خطر» در ذهن آن‌هاست.

♨️حس تشخیص خطر یا Sense of Danger نوعی فراشایستگی ذهنی است که در اعماق ادراک آدمی عمل می‌کند و ضرورتاً به چیز خاصی وابسته نیست. یک حس درونی است که بروز یک رویداد بد را در صورت ناهوشیاری نوید می‌دهد.

⏰ نوعی زنگ خطر ذهنی است که به شما نهیب می‌زند تا هوشیاری خود را بالاتر برده یا به حداکثر میزان خود برسانید.

در این درس با تعدادی از نشانه‌های هشدار دهنده آشنا خواهید شد که با دیدن آن‌ها می‌توان سطح هوشیاری خود را در صورت نیاز افزایش داد.

🤕 طبیعی است نمی‌توان در همهٔ لحظات بازی، در این سطح از هوشیاری قرار داشت چون زمان و انرژی زیادی نیاز دارد که موجب خستگی زودرس خواهد شد.

برخی از نوابغ شطرنج جهان نظیر کاپابلانکا، پتروسیان یا کارپوف به شکلی ذاتی دارای این مهارت مهم شطرنجی بوده‌اند اما بیشتر دیگر شطرنج‌بازان باید برای کسب و بهبود این مهارت تمرین مناسب و مستمر انجام دهند.

♨️ در این درس لارس بوهنسن به لیست علائم هشداردهندهٔ شایع زیر اشاره کرده و تک‌تک آنها را در جریان چند بازی عملی بزرگان شطرنج با استادی و بسیار گویا به تصویر کشیده است:

1. امنیت کوتاه‌مدت شاه
2. امنیت بلندمدت شاه
3. سوارهایی که جای کمی برای رفتن دارند یا کلاً بی‌جا هستند
4. سوارهایی که قبلاً از دست داده‌ایم
5. عدم گسترش مناسب
6. سوارهای حریف فعال‌ترند
7. نسبت ناهمگون دفاع و حمله
8. ضعف‌های درازمدت (پیاده‌ها یا خانه‌ها)
9. آچمزی
10. حرکت‌های بینابینی
11. کوچک شماردن دورنمای حملهٔ حریف
12. کوچک شماردن دورنمای امکانات دفاعی حریف
13. کوچک شماردن حریف و ایده‌های او
14. اینکه باور داشته باشیم تحت جمیع شرایط وضعیت برای هر طرف مساوی یا بازنده است

بوهنسن در ادامه برای بازنمایی این علائم هشدار دهنده و اعلان خطر، سه بازی درنظر گرفته است: بازی خود او با مهرهٔ سیاه در برابر کارپوف المپیاد دسالانیکی ۱۹۸۸، بازی واسیلی اسمیسلوف در برابر تیگران پتروسیان قهرمانی شطرنج شوروی، مسکو ۱۹۶۱ و در نهایت بازی والنتین لوتوف در برابر پاول الجانوف در المپیاد ترومسو نروژ ۲۰۱۴. پس از آن با طرح چهار تمرین مهارت حس خطر شما را می‌سنجد که در جریان شرح پاسخ تمرین‌ها جزییات و نکات بیشتری را بازنمایی می‌کند.

وضعیت‌های انتخابی در این چهار تمرین به ترتیب از بازی‌های زیر انتخاب شده‌اند:
◦ کورچنوی-کارپوف، بازی اول مچ قهرمانی جهان ۱۹۸۱
◦ کوالیوف - ایوانچوک، ادمونتون ۲۰۱۴
◦ لارس بوهنسن - کارستن مولر، بوندسلیگ ۲۰۰۰/۰۱
◦ کارپوف - کاسپاروف، ۲۷امین بازی، مچ قهرمانی جهان ۱۹۸۴/۸۵

💢در پایان بوهنسن توصیه‌های جالبی برای تقویت حس تشخیص خطر و شیوهٔ تمرین و مطالعهٔ خانگی آن ارایه داده که بسیار مفید و کاربردی هستند.

📚به هر ترتیب این درس لارس بوهنسن نیز همچون دیگر درس‌های او در این سری هشت‌تایی «خبرگی در شطرنج» فوق‌العاده مفید و کارآمد است و محتوای بسیار جالبی برای مربیان و دوستداران پیشرفت شطرنجی دارد.

🔸 برای دریافت فایل pdf هر درس 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📌 منابع یادگیری شطرنج

📕هنر گمشدهٔ درک و منطق عمومی شطرنج

لارس بوهنس، استادبزرگ دانمارک چنین نوشته:

به تجربه متوجه شده‌ام که درک و منطق عمومی مدت‌ها می‌تواند همراه و عامل رشد شطرنجی باشد و در ماهیت درونی شطرنج، منطقی نهفته است که باید به آن پی برد. این بازی بر پایه‌های طیف وسیعی از اصول بنیادین استوار است که در کنار یکدیگر «شطرنج ناب» را تبیین می‌کنند.

غفلت در گسترش سوارها، پذیرش ساختار پیاده معیوب در ازای هیچ یا آغاز حمله جناحی با تعداد ناکافی سوار، پذیرش آرایش ناپایدار مرکزی نمونه‌هایی متداول در نقض پر هزینه‌ی این اصول شناخته شده‌اند.

🔥برخلاف تصور برخی، تنها با منطقی بازی کردن، ضرورتاً نمی‌توان در پیکار شطرنجی پیروز شد؛ در مقابل اگر حریف نیز منطقی بازی کند، قطعاً نتیجه مساوی می‌شود.
در حقیقت نتیجۀ هر نبرد «ایدئال شطرنجی» مساوی است.
برای کسب پیروزی باید حریف را تحت فشار قرار داد، درگیر چالش‌های دشوار کرد و امید به بی‌دقتی یا خطای او داشت.

چیزی حدود یکصد سال پیش اصول بنیادین شطرنج توسط قهرمانان و غول‌های شطرنجی جهان نظیر اشتاینیتس، لاسکر، کاپابلانکا، تاراش، نیمزوویچ، رتی و دیگران تدوین شده‌اند.
🔽

🔼
اگر اصول بنیادین زیرپا گذاشته شوند بهای آن فوراً باید پرداخت شود؛ دست‌کم قبلاً اینگونه بود. 🤔 اما در طول ۲۰-۳۰ سال گذشته بسیاری از اصول بنیادین به تکرار به چالش کشیده شده‌اند!

در شطرنج مدرن کنونی، نمونه‌های متعددی می‌توان یافت که استادان بزرگ آگاهانه و با موفقیت این اصول دیرینه را زیرپا می‌گذارند!

به عنوان مثال می‌توان به استقرار اسب در حاشیه صفحه، شاه در مرکز، پذیرش پیاده‌های دوبله، قربانی پیاده برای کسب ابتکارعمل و آغاز حملات جناحی در همان مراحل آغازین بازی با راندن پیاده‌های مقابل شاه به شکل g2-g4 یا g7-g5 اشاره کرد.

این نشان می‌دهد که درک عمومی شطرنج آن‌قدر که قبلاً تصور می‌شد دیگر اعتبار جهانی ندارد! 🫣

🔥این تغییر را می‌توان به اعتبار دو تحول مهم، عملی و درست دانست:

تحول اول صعود گری کاسپاروف به قهرمانی شطرنج جهان که احتمالاً هنوز جزو بهترین بازیکنان تاریخ است. کاسپاروف با شکست کارپوف در سال ۱۹۸۵ و دو دهه باقی ماندن در رتبه‌ی اول جهان به آغاز دوران جدیدی در شطرنج کمک کرد که از آن به عنوان «عملگرائی خلاق» یاد می‌کنیم. سلسله پیکارهای مچ قهرمانی جهان مابین کاسپاروف و کارپوف در ۱۹۸۰، برخورد حماسی دو سبک اساسی شطرنج بود.

کارپوف احتمالاً بهترین پیشاهنگ سبک شطرنج کلاسیک پوزیسیونی در مقابله با سبک دینامیک و خلاق کاسپاروف قرار گرفته بود. در سال‌های بعد از آن دیدارها، شطرنج به سبک دینامیک کاسپاروف طرفداران زیادی را به خود جذب کرد.

👈«عملگرائی خلاق» اشاره به تمایل بازیکنان دینامیک معاصر در تخطی از درک همگانی شطرنجی و جستجوی گزینه‌های خلاقانه در وضعیت از یک سو و اتخاذ رویکرد و نگاهی خلاق به وضعیت به جای کاربرد اصول عمومی و استراتژیک که توسط استادان پوزیسیونی قدیم نظیر باتوینیک، اسمیسلوف، پتروسیان و کارپوف توسعه و به کمال رسیده‌اند از سوی دیگر دارد.

💢در این رویکرد مدرن قواعد و اصول بنیادین تنها به عنوان قوانین دم‌دستی و نه بیشتر کاربرد دارند.

تحول دوم و شاید مهمتر، ظهور نرم‌افزارهای نیرومند شطرنجی است که اکنون حتی از قهرمانان شطرنج جهان نیز بسیار نیرومندترند. این نرم‌افزارها از توانائی بی‌انتهای محاسبه و هوش مصنوعی و نه اصول کلی برای پیدا کردن بهترین حرکت وضعیت استفاده می‌کنند. برای ماشین اهمیتی ندارد که حرکت انتخاب شده «عجیب به نظر رسیده» یا با شعور متعارف انسانی مطابقتی ندارد! کار مداوم با این نرم‌افزارهای شطرنجی به استادان بزرگ معاصر نشان داده که بسیاری از «حقایق مسلم قدیمی» استثنائات متعددی دارند یا اصلاً اعتباری ندارند!

به طور کلی این تحولات نوید جهش رو به جلوی بزرگی در شطرنج را می‌دهند. شطرنج مدرن بسیار متفاوت‌تر از آن‌چیزی است که روزهای قدیم توسعه‌ی اصول اولیه‌ به خود می‌دید.
اکنون در شطرنج در این زمینه که چه چیز کارآمد و کدام ناکارآمد است آگاهی بسیار بیشتر از قبل داریم.

🔥بدین ترتیب شکی نیست که بازیکنان برتر معاصر قوی‌تر از نسل‌های قبلی خود هستند و این حقیقتی کاملاً طبیعی است. آگاهی و دانش شطرنجی به تدریج توسعه پیدا کرده و نسل‌های جدید تکیه بر دوش نسل‌های قدیمی‌ خود دارند.


♨️اما با فقدان درک همگانی و قبلی در شطرنج مدرن چه باید کرد؟

با این اوصاف هنوز باید به چند هشدار مهم در این مورد توجه داشت. در تحولات مدرن جاری اشکالات و خطراتی نیز وجود دارد. احتمالاً مهمترین خطر ناپدید شدن تدریجی کاربرد خرد و شعور عمومی و تفکر منطقی آدمی در شطرنج باشد!

📍 نرم افزارهای شطرنجی اهمیتی به تجربه و درک قبلی و همگانی آدمی نمی‌دهند. هرچه کامپیوترها به استثنائات در اصول بنیادین قدیم بیشتر اشاره داشته باشند و هرچه تعداد وضعیت‌های بیشتری با نگاه خاص و منحصربفرد و بر پایۀ خلاقیت و محاسبات عملی و ارزیابی‌های رایانه‌ای نه ملاحظات عمومی و اصول پایه مورد بررسی دقیق قرار گیرند فضای کمتری برای سیطره‌ی شعور و خرد عمومی و تفکر منطق انسانی باقی خواهد ماند.😱

به نظرم این واقعیت تأسف‌بار و نتیجه‌ای معکوس در بر دارد.

به نظرم ذات اصلی شطرنج همچنان یک بازی منطقی است و به همین سبب همیشه به شاگردانم توصیه می‌کنم تعادل مناسبی بین نگاه خاص (نگاه عملگرای خلاق، ارزیابی و محاسبات کامپیوتری) و نگاه عام (منطق و خرد عمومی) درنظر گیرند.

برای این منظور ضروری است گاهی اوقات انجینی که در پس‌زمینه، میلیون‌ها حرکت عملی و ارزیابی خاص پوزیسیونی انجام می‌دهد را خاموش و برای درک وضعیت تلاش کنیم تا دریابیم اکنون کدام اصول بنیادین در وضعیت حاکم هستند.

🔥در این کتاب تلاش خواهم کرد برای درک منطق عمومی قبلی نه به عنوان جایگزینی برای ارزیابی و محاسبات عینی کامپیوتر بلکه مکمل آن، جایی مناسب پیدا کنیم.

📍برای دریافت pdf این تحقیق جالب و هیجان‌انگیز 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📍منابع یادگیری شطرنج
.

◽️ همیشه غم ناشی از شکستم بیش از شادی پیروزی است. (استادبزرگ لارس‌بوهنسن)

📕 مفهوم خطر در شطرنج

چگونه از بروز خطاهای فاحش جلوگیری کنیم

نویسنده: روانشناس و استاد فیده، آماتزیا اَونی
ناشر: Cadogan Chess, 1994

♨️ به نظر آلکساندر کوتوف اینکه در زمان مناسب متوجه خطر قریب‌الوقوع در صحنهٔ نبرد باشی از کاربردهای مهم «حس تشخیص خطر» در شطرنج است.

این بدان معناست که برخی علائم مشخص که احتمالاً در لایهٔ ضمیر ناخودآگاه ما عمل می‌کنند، به عنوان هشداری برای شطرنجباز عمل کرده و ضرورت بالا بردن سطح هوشیاری و تمرکز را گوشزد می‌کنند.
⬇️

⬆️
💢 در علم مهندسی کنترل، حسگرها یا نشانگرهای مختلف معمولاً نقش جمع‌آوری و فرآهم آورندهٔ بازخورد یا همان FeedBack سیستم را دارند و نشان می‌دهند کدام بخش از فرآیند در جهت نادرستی در حال حرکت است و احیاناً تصمیم درستی برای تصحیح ادامهٔ مسیر باید تدبیر شوند.

اما در شطرنج با نشانگرهایی سروکار داریم که پیش‌خورد FeedForward یا پیش‌خبردهنده‌ هستند و وقوع خطائی در آینده را نوید می‌دهند.

در فرآیند FeedForward مسائل و مشکلات را قبل از شکل‌گیری خواهیم دید و اصولاً نگاه رو به عقب نداریم و در جریان بازی این نوع نگاه در واقع دیرهنگام و کنکاش در دلایل عدم رسیدن به هدف، ارزش عملی ندارد.

💢 به نظر استادبزرگ نیکولای کروگیوس، روانشناس تیم ملی شطرنج شوروی سابق، یکی از متغییرهای وابسته به «حس تشخیص خطر» زمان‌سنجی درست است: به‌عنوان مثال بازیکن تشخیص می‌دهد اگر معطل کند شکست خواهد خورد و تنها اکنون باید اقدامی فوری با ضدحمله انجام دهد وگرنه بعداً شانسی برای این اقدام وجود نخواهد داشت. این حس زمان‌شناسی خود را در قالب حس تشخیص خطر نمایان می‌سازد.

💢 مارک دوورتسکی فقید مکانیزم عملکرد «حس تشخیص خطر» در جریان بازی شطرنج را به بهترین شکل ممکن توصیف کرده است:
حریف حرکتی به‌ظاهر خنثی انجام می‌دهد اما بنا به دلایلی هوشیاری ما بر‌انگیخته می‌شود و بی‌درنگ نیرنگ پنهان در آن هویدا می‌شود. یا در جای دیگر: توجه جدی به حرکتی که در نگاه اول بسیار وسوسه‌انگیز است را رها کرده تنها به این دلیل که احساس می‌کنیم دلیل موجهی برای رد آن وجود خواهد داشت و یا در نمونهٔ دیگر: شاخه‌ای که در محاسبات به سود خود یافته‌ایم را مکرراً بازبینی و کنترل می‌کنیم تا سرانجام خطایی در جریان محاسبه آن پیدا می‌کنیم.

◼️عملاً هر بازیکن به مرور برای خود «سیستم اعلان خطر» تعبیه می‌کند که هدف آن اعلان خطر واقعی موجود یا بالقوه در وضعیت است. این سیستم هشدار به مرور و با کسب تجربه توسعه بیشتر پیدا خواهد کرد. ایدهٔ کلی در آن است که هر نشانه می‌تواند زنگ خطری را به صدا در‌آورده که اکنون محاسبه دقیق‌تر شاخه‌ها ورای دلایل استراتژیک موجود ضروری است.

🔸باید توجه داشت که این نشانه‌ها تنها احتمال بروز یک موقعیت خطرناک را نهیب می‌زنند و شاهدی بر ایجاد قطعی آن‌ها نیستند. در شطرنج عموماً از پیش نمی‌توان وقوع رویداد را قطعی به اثبات رساند اما داشتن حس خوب تشخیص خطر بی‌تردید بسیار ارزشمند است.

♨️ آماتزیا اَونی در ادامه و در فصول مختلف کتاب تلاش دارد اجزای این سیستم هشدار دهندهٔ خطر را به خوانندگان خود معرفی کند و با ذکر مثال‌های عملی عملکرد هر یک را در جریان بازی نشان دهد:

در فصل دوم برخی خطرهای واضح را شرح می‌دهد:
• تنها رها کردن شاه بدون حمایت مناسب دیگر مهره‌ها
• ضعف عرض آخر
• گرفتار آچمز ابدی شدن
• گرفتن پیاده‌‌های سمی
• استقرار سوار در جائی که راه فراری ندارند

فصل سوم کوتاهی متداول تشخیص خطر در فاکتورهایی که به عملکرد حریف وابسته‌اند بازنمایی شده:
• زمانی که حریف گشایش خود را بد اجرا می‌کند
• زمانی که بازی حریف قابل درک نیست
• زمانی که حریف ابراز بی‌تفاوتی می‌کند

فصل چهارم کوتاهی متداول تشخیص خطر در مواردی که به فاکتورهای پوزیسیونی مربوط می‌شوند:
• وقتی پوزیسیون آشنا به نظر می‌رسد
• صدای سکوت در وضعیت
• وجه تاریک زمانی که تسلط پوزیسیونی داریم
• زمانی که در وضعیت (تقریباً) سواری باقی نمانده
• حرکت‌هایی که حس ایجاد امنیت‌ کاذب به ما می‌دهند

فصل پنجم به کوتاهی در تشخیص خطر در مواردی که به فرآیند فکرکردن مرتبط هستند:
• خطرهای واقعی و خیالی
• کم توجهی به طرح‌های طرف مقابل
• در زمان حمله از خیر دفاع گذشتن
• زمانی که در شرف کسب پیروزی هستیم
• زمانی که تصور می‌کنیم خطر برطرف شده است

و در فصل ششم تلاش دارد تا انواع حس خطر را در کنار هم بررسی و به مفهوم عدم تطابق میان آن‌ها اشاره کند.

فصل هفتم به روش‌های بهبود و بهبود حس تشخیص خطر شامل:
• ایجاد نگرش درست
• و تکنیک‌های مختلف کوچینگ در این زمینه

فصل هشتم به هنر فریبکاری و به اشتباه انداختن حریف اشاره دارد.

💢 در مجموع کتاب آماتزیا اَونی به نکات بسیار جالبی اشاره دارد که کمتر در منابع دیگر شطرنجی بدان اشاره شده است. استادبزرگ لارس بوهنسن نیز در درس ششم 👈 سری «خبرگی در شطرنج» خود از محتوای کتاب آماتزیا اَونی بهرهٔ فراوان برده است.

♨️ در پایان شاید اشاره به این نکته جالب باشد که بین «تفکر پیشگیرانه» و «حس تشخیص خطر» در شطرنج ارتباط تنگاتنگی برقرار است و بعداً در این مورد می‌توان گفتگوی بیشتری ترتیب داد.

برای دریافت pdf این کتاب مفید و کاربردی 👈 اینجا کلیک کنید.

محمّد خیرخواه

📍منابع یادگیری شطرنج

حالا برملا شد ترامپ به دنبال چیست؟

او و اعضای خانواده از ابزار قدرتی که موقتاً در دست دارند حداکثر سو استفاده را می‌کنند تا سود هنگفتی از شرایط ایجاد شده برداشت نمایند.

🔥استاد فیده اسماعیل صفرزاده نایب قهرمان پیکارهای پیشکسوتان شطرنج کانادا شد.


📌نوژن زارع نفر سوم پیکارهای جوانان زیر ۱۸۰۰ کانادا شد.

خبر ارسالی از سوی مربی ارشد و استادبین‌الملل فیده، سیدحامد موسویان، کلگری کانادا

در آستانهٔ روز جهانی شطرنج، فیده از تمامی بازیکنان، مربیان، برگزارکنندگان و دوستداران شطرنج جهان درخواست کرده به مناسبت ۲۰ جولای، رویدادی خلاقانه انفرادی یا جمعی ترتیب داده و روایت آن را برای فیده ارسال تا ثبت ویژه‌ای در کارنامهٔ توسعهٔ شطرنج فیده شود.

این چالش سال قبل نیز درخواست شده بود که تحت تاثیر جنگ ناخواسته قرار گرفت.

امیدواریم امسال رویداد خلاقانه‌ای از ایران در فهرست سال ۲۰۲۶ درج شود.