✨ریشه‌ی رنگ‌ها تو پزشکی (پارت 1)✨

⭐اولیش cyan هست که به معنی آبی هست. (تو گوگل cyan رو سرچ کنین، یه رنگ خاص از آبی رو میاره که رنگ مورد علاقه‌امه:)

🔵cyanosis = cyan + osis

🔵یعنی افزایش(osis) رنگ آبی(cyan) در بخشی از بدن. در واقع سیانوز همون آبی و تیره شدن بخشی از بدن بدلیل کمبود اکسیژن

🔵Cyanopsia = cyan + op + ia

🔵ریشه‌ی op برای چشم میاد (اول ophtalm هم op هست) و پسوند ia هم که واسه بیماری بکار میرفت. پس میشه:
A visual distortion that causes objects to appear bluish or have a blue tint. This can be a side effect of certain medications or ocular conditions.


⭐ بعدی xanth هست که میشه زرد

🟡xanthoma = xanth + oma

🟡ریشه‌ی oma در لغت به معنی توده هست و بیشتر واسه‌ی توده‌های خوش‌خیم بکار میره (حالاتی هست که واسه بدخیم هم بکار بره)

🟡زانتوما میشه یه توده(oma) ای که زرده(xanth). در واقع وقتی موادی با درصد کلسترول زیاد یجا رسوب میکنن، یه توده‌ی زرد رنگ از جنس چربی ایجاد میکنن. اینها، تظاهرات پوستی lipidosis هستند و میتونن با HLD در ارتباط باشن. (HLD = hyperlipidemia)

🟡Xanthochromia = xantho + chrome + ia

🟡ریشه‌ی chrome یعنی "رنگ" و این اصطلاح در لغت میشه بیماری(ia) زرد(xantho) شدن رنگ(chrome). متاسفانه اسمش مشخص نمیکنه که رنگ چی؟ حفظ کنید که رنگ CSF هست که زرد میشه. خودتون بیشتر راجبش بخونید.

✨ریشه‌ی رنگ‌ها تو پزشکی(پارت 2) ✨

⭐ ریشه‌ی erythr به معنای قرمزه و بشدت کاربردیه.

🔴erythrocyte = erythro + cyte

❗گلبول(cyte) قرمز(erythro)

🔴erythremia = erythr + em + ia

❗گفتیم ریشه‌های hem و em و haem به خون اشاره میکنن.

❗ بیماری(ia) ای که توش خون(em)، قرمز(erythr) میشه. منظور قرمزتر هست در واقع. عملا یعنی افزایش رنگ قرمزی خون با افزایش تعداد RBC

❗اسم دیگه‌ی این بیماری که معروف تر هم هست، polycythemia vera. این رو هم جزء جزء کنیم:

🔴polycythemia vera = poly + cyte + hem + ia + vera

❗میشه بیماری(ia) زیاد شدن(poly) سلول(cyte) های خونی(hem) بصورت واقعی(vera). البته نه همه‌ی سلول‌های خونی بلکه RBC ها

❗ریشه‌ی vera یعنی real و واقعی. احتمالا با verified مرتبط باشه. جای دیگه‌ای که بکار رفته، آلوئه ورا هست.😛

🔴aloe vera = true and genuine aloe

❗آلوئه اصلی و واقعی در مقایسه با دیگر گیاهان جایگزینی که قبلا استفاده میشد. (اطلاعات عمومی)

🔴erythropoietin = erythro + poiesis(poiet) + in

❗ریشه‌ی poiesis یعنی create و به وجود آوردن. پسوند in هم واسه اشاره به protein بکار میرفت. پس اریتروپویتین یا EPO، پروتئینی(in) هست که موجب تولید(poiet) گلبول قرمز(erythro) میشه.

✨ریشه‌ی رنگ‌ها تو پزشکی(پارت 3)✨

⏺ریشه‌ی leuko واسه رنگ سفید هست.

⏺leukocyte = گلبول سفید

⚪leukoderma = leuko + derma

💬 میشه سفیدی(leuko) پوست(derm) یا همون پیسی(vitiligo)

⚪PML = progressive multifocal leukoencephalopathy

💬 قسمت leukoencephalopathy میشه اختلال پاتولوژیک(pathy) توی بخش سفید(leuko) مغز(encephalon)


⏺ریشه‌ی melan واسه رنگ سیاه بکار میره.

⏺melanin = melan + in

💬 پروتئین(in) سیاه رنگ(melan)

⏺melancholia = melan + chole + ia

💬 قدیما فکر میکردن علت رخ‌دادن مالیخولیا، صفرای(chole) سیاه(melan) هست. 😒

⏺melena

💬 مدفوع سیاه‌رنگ بدلیل UGIB

Melena or melaena refers to the dark black, tarry feces that are associated with upper gastrointestinal bleeding(UGIB).

✨ریشه‌ی رنگ‌ها تو پزشکی(پارت 4) ✨

⭐آخرین رنگ، رنگ سبزه که توی پزشکی هم verd واسش بکار میره هم chloro.

🟢chlorophyll = chloro + phyllon

🟢ریشه‌ی phyllon یعنی برگ. کلروفیل هم، علت سبزی(chloro) برگ گیاهان (phyll) هست. این یکی مهم نیست. فقط میخواستم یه مثالی که به گوشتون خورده باشه بزنم.

🟢chloroma = chloro + oma

🟢در لغت یعنی توده‌ی(oma) سبز(chloro) ولی اسم دیگه‌اش(myeloid sarcoma)، پرکاربرد تره. علت رنگ سبزش هم myeloperoxidase هست. توی کامنت سکشن بیشتر راجبش بخونید.

🟢chlorine

🟢خود گاز کلر(chlorine) هم رنگش سبز مایل به زرد هست.

🟢chloropsia = chloro + op + ia

🟢اختلال(ia) خیلی نادری که توش بیمار همه چیزو سبزرنگ(chloro) می‌بینه(گفتیم op واسه چشم بکار میرفت مثه ophtalm)

🟢biliverdin = bile + verd + in

🟢پروتئین(in) سبزرنگ(verd) صفرا(bile) که هنگام کاتابولیسم هموگلوبین تولید میشه و سریعا توسط آنزیم biliverdin reductase به bilirubin تبدیل میشه. biliverdin اگه توی ادرار زیاد بشه، رنگشو سبز میکنه. در عوض bilirubin رنگش زرد مایل به قرمز هست. (bile + rub + in) تو گوگل هم ruby رو سرچ کنین، یاقوت سرخ میاره.

🟢کلماتی مثل verdancy، verdant و verdure هم معنای سبز بودن و تازگی و... دارن. verdigris هم یعنی زنگار مس که سبزرنگه.

✨✨✨✨اتمام رنگ‌ها✨✨✨✨

👑یکی از پسوند‌های خیلی مهم تو پزشکی، پسوند تصغیر هست که توی لاتین، با چیزای مختلف اما مشابهی نشونشون میدن که اینا هستن:
⭐ul, ule

⭐ol, ole

⭐cul, culus

⭐col, olus


💎یه چند تا مثال ببینیم💎

☑artery & arteriole
🔹 آرتری میشه سرخرگ ولی آرتریول میشه سرخرگ کوچیک

☑nucleus & nucleolus
🔹 همونطور که میبینید یه olus اومده انتهای کلمه ( یا یه ol اومده تقریبا به انتها اضافه شده). در نتیجه اولی میشه هسته ولی دومی میشه هستک

☑vein & venule
🔹ونول میشه سیاهرگ کوچیک ولی vein بزرگتره

☑bronchus & bronchiole
🔹برانکوس، نایژه هست و برانکیول، نایژکه

☑ventricle & ventriculus
🔹 کلمه‌ی ventricle واسه بطن‌های قلب و مغز بکار میره ولی ventriculus یعنی بطن کوچک که به معده‌ی حشرات و پرندگان میگن🏖

⭐به همین ترتیب، canaliculus میشه یه کانال کوچیک
⭐و ductule میشه یه duct کوچیک
⭐و nodule میشه یه node یا گره‌ (برآمدگی) کوچیک
⭐و tubule میشه یه tube کوچیک

🔹arachnophobia = arachno + phobia

🔹قسمت دوم همشون(فوبیا) که معلومه. arachno واسه عنکوبوتیان بکار میره. arachnid میشه تنندگان و arachnoid هم که عنکبوتیه مننژ هست. پس arachnophobia شد ترس از عنکبوت

🔹nyctophobia = nyct + phobia

🔹 ریشه‌ی nyct معنی night و شب و تاریکی میده. پس nyctophobia ترس از تاریکی هست

🔹claustrophobia

🔹ترس از جاهای بسته (fear of confined spaces)

🔹hemophobia = hem + phobia

🔹 ریشه‌ی hem واسه خون بود. پس میشه ترس از خون

🔹acrophobia = acro + phobia

🔹 قبلا توی این پست ریشه‌ی acro رو بررسی کردیم. گفتیم که acro به انتهای یه چیزی اشاره داره. اینجوری فرض کنید که انتهای یه چیز (مثه کوه یا برج) ارتفاع زیادی داره. پس acrophobia میشه ترس از ارتفاع (گزینه صحیح)

🔹glossophobia = gloss + phobia

🔹ریشه‌ی gloss به زبان اشاره داره. هم توی کلمات مرتبط با زبان انسان(tongue) و هم کلمات مرتبط با زبان (language) و حرف زدن استفاده میشه. اینجا میشه ترس از حرف زدن یا سخنرانی توی جمع (speech anxiety)

🔹emetophobia = emet + phobia

🔹 ریشه‌ی emet از emesis به معنی استفراغ میاد. میشه ترس از استفراغ. حالا یا دیدن استفراغ بقیه، شنیدن راجبش یا حتی فکر کردن بهش

🔹thanatophobia = thanato + phobia

🔹 ریشه‌ی thanato از thanos به معنای مرگ هست. خود thanos هم که توی Marvel بود، عامل مرگ نصف جمعیت بود. پس thanatophobia میشه ترس از مرگ

🔹dentophobia = dent + phobia

🔹 ریشه‌ی dent یعنی دندان و توی کلماتی مثل dentist بکار رفته. پس dentophobia میشه ترس از دندون پزشک و پروسیجر‌های دندون‌پزشکی

🔹necrophobia = necros + phobia

🔹 ریشه‌ی necros هم که به معنی جسد (corpse) هست و توی کلمه‌ی necrosis دیدینش. پس این یکی میشه ترس از موجودات مرده و اجساد و چیزای مرتبط با مرده‌ها

💎توی پست‌های بعدی، کلمات جدیدی که با هر کدوم از این ریشه‌ها ساخته شده رو بررسی میکنیم💎

⭐ترکیبی زبان پزشکی و عمومی⭐

⭐ریشه‌ی insula به معنی جزیره هست.⭐

⭐insulin = insul + in

⭐پسوند in واسه protein بکار میرفت. پس انسولین پروتئینیه که از جزیره (جزایر پانکراس) ترشح میشه.

⭐insulate & insulation

⭐توی زبان عمومی معادل isolate هست. یعنی عایق کردن، ایزوله کردن و مجزا کردن (مثه جزیره که از بقیه خشکی‌ها مجزا و ایزوله‌اس)

⭐ این یکی جالب تره⭐

⭐peninsula = pen + insula

⭐ریشه‌ی pen میشه تقریبا یا almost. پس peninsula یعنی چیزی که تقریبا جزیره هست. که میشه شبه جزیره. مثلا شبه جزیره عربستان میشه Arabian Peninsula

✨یسری از ریشه‌های مهم پزشکی هستن که دو تا معنی دارن. توی چند تا پست بعدی راجبشون صحبت میکنیم✨

🔸اولیش myelo هست که از لحاظ لغوی به معنی مغز و درون(marrow) یه چیز هست که بیشتر واسه دو چیز بکار میره🔸

1🔺 مغز استخوان

2🔺مغز ستون مهره که میشه نخاع


🔹مثال‌هاشو ببینیم🔹

🔹 myeloid = myelo + oid

🔸پسوند oid واسه شباهت بکار میره و معادل like هست. پس myeloid میشه marrow like. طبیعتا اینجا myelo به مغز استخوان و رده سلول‌های میلوئیدی اشاره داره.

🔹 osteomyelitis = osteo + myel + itis

🔸میشه التهاب(itis) استخوان(osteo) و مغز استخوان(myel)

🔹myelitis = myel + itis

🔸اینجا دیگه کاری به استخوان نداره و میشه التهاب(itis) نخاع

🔹myelopathy = myelo + pathy

🔸اینجا هم به مشکلات پاتولوژیک(pathy) نخاع مربوطه نه مغز استخوان

🔹multiple myeloma (MM)

🔸چندین(multiple) تومور(oma) توی مغز استخوان(myel). جنس این توده‌ها از پلاسموسیت هست. (اگر فقط یه توده باشه، بهش میگن plasmacytoma چون دیگه multiple نیست.)

🔵کلماتی با ریشه‌ی myelo که به سلول یا توده سلولی اشاره دارن، مربوط به مغر استخوان هستن مثل myelocyte و myeloblast و myeloma و در کل کاربرد myelo واسه مغز استخوان خیلی بیشتر از نخاع هست🔵

🟠در رابطه با سوال قبل، اون ریشه‌ی myelo بود که میشد مغز استخوان. ولی ریشه‌ی mylo واسه‌ی اشاره به molar tooth یا دندان آسیا بکار میره. کاربردش خیلی زیاد نیست. صرفا برای نام‌گذاری یسری ساختار‌های آناتومیک بکار میره⭐

⭐ در واقع mylohyoid یه ماهیچه‌اس که از استخوان hyoid به mandible نزدیکای دندون آسیا(mylo) متصله و اعصاب و عروق هم‌نامی هم داره⭐

👑بریم سراغ ریشه‌ی دومعنایی بعدی👑

⚡همونطور که میدونید articul واسه مفصل بکار میره و کلمه‌ای مثل articulated به فارسی میشه "بند بند"

🟡 ریشه‌ای که واسه "مفصل" تو لاتین داریم، arthro هست. ولی arthro و articulation یه معنای دیگه هم دارن. این کلمات واسه "تلفظ" یا "pronunciation" هم بکار میرن.

🟡مثال‌هارو ببینیم🟡

🔶 arthropod = arthro + pod

☑ ریشه‌ی pod واسه پا بکار میره و arthro هم اینجا میشه "مفصل، بند" در نتیجه آرتروپاد میشه بندپا

🔶 arthralgia = arthr = algia

☑ریشه‌ی algia واسه اشاره کردن به درد بکار میره. در نتیجه arthralgia میشه درد مفاصل

🔶 dysarthria = dys + arthr + ia

☑ ریشه‌ی dys واسه "بد کار کردن یا اختلال" بکار میره و معادل dysfunction در نظرش بگیرید. اینجا arthr معنی تلفظ میده. در نتیجه دیس‌آرتری به معنای بیماری(ia) اختلال(dys) تلفظ کلمات(arthr) هست.

🔶 dysarthrosis = dys + arthr + osis

☑ این یکی یجورایی هم واسه مفصل هم واسه تلفظ بکار میره ولی بیشتر واسه مفصل بکار میره (منطقی هم هست. تهش arthrosis یا همون آرتروز داره که این کلمه هم واسه مفاصل بکار میره)

🔶 arthrosis = arthr + osis

☑آرتروز، اسم دیگه‌ی osteoarthritis هست و یک نوع arthritis هست. پس arthritis میشه التهاب(itis) مفصل و arthrosis یه نوع خاص از arthritis هست که بهش استئوآرتریت(OA) هم میگن. ریشه‌ی osis رو اینجا گفتیم.

🔶 articulate

☑تو زبان عمومی، به کسی که خیلی رسا و خوب، بدون تپق زدن و شمرده شمرده حرف میزنه، میگن articulate

⭐ترکیبی زبان پزشکی و عمومی⭐

⭐ریشه‌ی carn واسه گوشت(flesh) بکار میره⭐

⭐ caruncle = carn + cle

⭐قبلا گفتیم cle پسوند تصغیره. پس caruncle میشه یه تیکه گوشت کوچیک. مثالش lacrimal caruncle هست که عکسشو تو کامنتا میذارم.

⭐ carnivore = carn + vore

⭐ ریشه‌ی vore، مفهوم خوردن رو میرسونه و توی فارسی "خوار" ترجمه میشه. پس carnivore میشه گوشت‌خوار

⭐herbivore = herb + vore

⭐ کلمه‌ی herb میشه گیاه پس herbivore میشه گیاه‌خوار

⭐omnivore = omni + vore

⭐ریشه‌ی omni به معنی "همه" هست. پس omnivore میشه همه‌چیزخوار

🔹قبلا یه ریشه‌ی دیگه که معنی "همه" می‌داد گفته بودم که pan بود. برای مثال pansexual معادل omnisexual هست🔹

💎از این تصویر برای حفظ کردن ریشه‌ی cheil استفاده کنید💎

💠ریشه‌ی cheil به معنای لب(lip) هست و نوشتنش یکم شبیه chili(فلفل چیلی) هست💠

🔴البته تلفظ cheil بصورت "کایل" هست نه "چیل"🔴

⭐️مثال‌هاشو ببینم:

✔️cheiloschisis = cheil + schisis

🔹کلمه‌ی schisis به معنی شکاف یا همون cleft هست. پس cheiloschisis میشه تَرَک لب یا cleft lip

✔️cheiloplasty = cheil + plasty

🔹 که مشخصه. میشه جراحی پلاستیک لب

✔️cheilitis = cheil + itis

🔹 التهاب(itis) بافت لب (و گاها پوست اطرافش و vermilion border)

✔️cheilectomy = chile + ec + tomy

🔹 قبلا ectomy رو گفتم. دقت کنید کلمه‌های لب، lip، labia، cheil، labial و در کل هر چیزی که معنی لب بده، الزاما به لبی که توی محوطه دهان هست اشاره نمیکنه. بلکه مثلا اینجا توی کلمه‌ی cheilectomy، منظور برش و خارج کردن لبه‌‌ی استخوان hallux هست. پس میشه عملی که bone spur یا زائده‌ی استخوانی اضافی متصل به استخوان انگشت شست پا رو جدا و خارج میکنن. (پس اینجا cheil، لبه معنی شد نه لب).

✅ریشه‌ی galact به معنی شیر(milk) هست✅

⭐galactorrhea = galact + rrhea

⭐خروج خودبه‌خودی شیر از breast غیرمرتبط با شیر دادن مادر (توی نوزاد، مرد یا زن). قبلا ریشه‌ی rrhea رو گفته بودم.

⭐galactosemia = galact + ose + em + ia

⭐اسم قند‌ها معمولا به ose ختم میشه در نتیجه galactose شد قند شیر. ریشه‌ی em هم که معادل همون hem بود و یعنی خون. در نتبجه galactosemia میشه اختلال(ia) زیاد شدن گالاکتوز تو خون(em)

⭐galactogogue = galact + gogue

⭐به ماده‌ای میگن که موجب افزایش ترشح شیر از غدد پستان میشه.

⭐galactopoiesis = galact + poiesis

⭐ریشه‌ی poiesis یعنی create و به وجود آوردن. قبلا توی erythropoiesis گفتمش. در نتیجه galactopoiesis میشه پروسه‌ی ساخته شدن و تولید شیر در پستان

🔻بریم سراغ زبان عمومی🔻

💠galaxy

⭐معنیش رو که میدونید "کهکشان" هست. حالا چون معروف‌ترین کهکشان، کهکشان راه شیری(milky way) هست، اسمش رو از این ریشه انتخاب کردن وگرنه کلمه‌ی galaxy میتونه واسه هر کهکشان دیگه‌ای بکار بره.

👀بریم یه چند تا کلمه‌ی سخت پزشکی رو به اجزاش تجزیه کنیم👀

✅ectasis = ec + tasis

💬 این کلمه به معنی expansion یا اتساع هست. من توی این پست گفتم که ec به معنی خارج(out) هست. ریشه‌ی tasis هم یعنی کش اومدن(stretch)
پس ectasis یعنی stretch out یا همون کش اومدن به سمت خارج (گشاد شدن و اتساع)

✅bronchiectasia = bronchi + ectasis

💬 میشه اتساع برونش(نایژه‌ها)

🫥قبل از اینکه بریم سراغ کلمات بعدی، باید ریشه‌ی tel رو هم بلد باشید که یعنی انتها(end)🫥

✅ atelectasis = a + tel + ectasis

💬 قبلا گفتیم پیشوند a نشون دهنده‌ی عدم وجود چیزی هست. tel هم که یعنی انتها(end). پس atelectasis میشه "عدم اتساع تا انتها". این اصطلاح واسه ریه‌ها بکار میره و واسه حالتیه که آلوئول‌های ریه نمیتونن تا انتها(بیشترین جایی که در حالت عادی میتونن) گشاد و متسع بشن و در نتیجه ریه collapse میشه و تهویه به مشکل میخوره.

✅ telangiectasias = tel + angio + ectasis

💬 همه‌ی ریشه‌هاش رو از قبل میدونید(angio = عروق = آنژیو). پس این اصطلاح میشه متسع شدن(ectasia) عروق(angio) تا انتها (تا بیشترین جایی که میتونستن متسع بشن)

🫶اگه تو گوگل تصاویر telangioectasia رو ببینید، عروقی سطحی‌ای رو میبیند که شبیه تار عنکبوتن. واسه همین به این ضایعه، spider veins هم میگن🫶

👑حالا که telangiectasia رو میدونیم، ataxia رو هم بگیم چون یه بیماری هست به اسم Ataxia Telangiectasia👑

⚡ataxia = a + taxis + ia

☑برای حفظ کردن ریشه‌ی taxis میتونید از تصویر بالا استفاده کنید. این ریشه به معنی order و نظم هست. توی تصویر هم تاکسی‌ها(taxis) منظم و با order پارک شدن.☑

🟡a = absence = عدم وجود
🟡taxis = order
🟡ia = اختلال یا بیماری

🟢پس معنیش میشه اختلال عدم وجود نظم. نظم تو چی؟ تو انقباض ماهیچه‌های اسکلتی. در نتیجه راه رفتن، صحبت کردن و حرکات چشم که با کمک ماهیچه‌های اسکلتی هست، با اختلال مواجه میشه.🟢

🦈اصطلاح dystaxia هم داریم که حالت خفیف تر از ataxia هست.🦈

✔️بصورت کلی dys به معنی بد کار کردن یچیزی هست ولی a به معنی اصلا کار نکردن اون چیز هست. یعنی a تاثیرش بیشتر و بدتر از dys هست.✔️

✨سه تا اصطلاح مرتبط با کوررنگی✨

🔺تصاویر رنگی، از سه تا لایه قرمز(Red)، سبز(Green) و آبی(Blue) تشکیل شدن که بصورت مخفف بهش میگن RGB. یعنی هر تصویری که شما میبینید، تک تک پیکسل‌هاش ترکیبی از سه رنگ RGB هست.🔺

🔴protanopia = proto + anopia
🟢deuteranopia = deuter + anopia
✔️tritanopia = tri + anopia

⭐️اول قسمت مشترک هر سه تاشونو بگیم که anopia هست⭐️

⭐️anopia = an + op + ia
⭐️ریشه‌ی op واسه چشم و بینایی میاد. در نتیجه آنوپیا میشه اختلال(ia) عدم وجود(an) بینایی(op)

✅ protanopia
🔹 ریشه‌ی proto به معنای اول یا اولیه هست. مثلا prototype یعنی نسخه‌ی اولیه‌ی یه چیزی. در نتیجه proto به حرف اول RGB اشاره داره که میشه حرف R یعنی Red. پس protanopia میشه عدم وجود بینایی(anopia) برای رنگ قرمز = کوررنگی قرمز

✅ deuteranopia
🔺به همین ترتیب، deuter یعنی دو و به دومین رنگ RGB یعنی Green اشاره داره. پس این اصطلاح میشه کوررنگی سبز

✅ tritanopia
🔺ریشهی tri هم که یعنی سه و به سومین حرف RGB یعنی Blue اشاره داره. پس این یکی میشه کورنگی آبی