پاسخ دو تا سؤال بالا:

💠 در کل طبق چیزی که واسه pneumothorax گفتیم، منظور از کلمه‌ی thorax که در انتها اومده، فضای جنبه در واقع.

💠ریشه‌ی ابتدای کلمات رو هم که از قبل میدونیم:
pyo = pus = چرک
hydro = آب
hemo, hem, em, heam, haem = خون
pneumo = هوا

💠 پس hemothorax میشه تجمع خون در فضای جنب
💠 و pyothorax میشه تجمع چرک در فضای جنب
💠 و hydrothorax میشه تجمع بیش از حد آب در فضای جنب

💠 دقت کنید خیلی از سوالات رو میشه با همین روش ریشه‌شناسی جواب داد. مثلا تو همین سوال بالا، اگر دقت کنید ریشه‌ی pyo رو توی خود کلمه‌ی empyema میبینید. پس جوابش مشخص بود. خود empyema اینجوری میشه:
em + pyo + oma

💠 یک نکته‌ی خیلی کاربردی، اینه که چند تا پیشوند هستن که اگه انتهاشون حرف m باشه یا n، فرقی نداره و بازم همون معنی رو میدن. مثل (com, con) یا (em, en). یعنی توی یه کلمه ممکنه بجای en از em استفاده شده باشه.

⭕ (com, con) = together

💠 این پیشوند واسه اشاره به "باهم بودن" بکار میره. در واقع تو اکثر کلماتی که com یا con دیده میشه، یه مفهومی از با هم بودن دیده میشه. مثالاش رو ببینیم:

⭕ conjoined twins

💠 دوقلو(twin) هایی که "به هم دیگه"(con) متصل(joined) هستن.

⭕ commissure

💠 حتی با اینکه نمی‌دونیم missure چی هست، میدونیم که com به "با هم بودن" اشاره داره. در نتیجه یه حدسایی میتونیم بزنیم. commissure به معنی "محل تلاقی" هست. در واقع:
location at which two objects are joined
توضیحات بیشتر راجع به این کلمه، توی کامنت سکشن

⭕ (em, en) = in

💠 همونطور که قبلا گفتم کلمات لاتین و انگلیسی خیلی بهم شبیهن. مثال‌های en رو قبلا توی این پست زدم. واسه مثال em هم بریم سراغ همون کلمه‌ی empyema.

💠 پیشوند em میشه in یا "درون" و pyo هم میشه چرک. ema هم احتمالا oma بوده که به معنی توده هست. (oma رو بعدا کامل میگیم)

💠 در نتیجه empyema میشه توده‌ای (تجمعی) از چرک(py) درون(em) حفره‌ای از بدن

💠 فرقش با آبسه چیه؟ empyema تجمع چرک توی یه حفره‌ی طبیعی از بدنه. مثلا فضای جنب، یه حفره‌ی طبیعی تو بدنه پس وقتی چرک توش جمع بشه میشه pleural empyema ولی آبسه یا abscess، تجمع چرک توی یه حفره‌ی غیر طبیعی بدن هست. یعنی اون حفره مثلا تا قبل از التهاب تو بدن وجود نداشته و الان ایجاد شده و چرک توش جمع شده.

💠 حالا که تا حدودی با کاربرد ریشه‌شناسی آشنا شدین، وقتشه که خودتون هم شروع کنید به در آوردن ریشه‌های کلمات. دلیلش اینه که تعداد ریشه‌ها خیلی زیادن و نباید صرفا به پست‌های این کانال اکتفا کنید. در واقع باید خودتون ماهیگیری رو یاد بگیرید و کارو ادامه بدید.

کارایی که باید انجام بدین به دو قسمت تقسیم میشن:
1️⃣ پیدا کردن ریشه‌ی کلمات و معنی اون کلمات و ریشه‌هاشون
2️⃣ تکرار و تمرین اون ریشه‌ها

💠با ادامه دادن این سیکل برای حدود دو سال، تقریبا 95% ریشه‌های مهم رو که همه‌ی کلمات مهم و کاربردی پزشکی از اونا ساخته شدن رو یاد میگیرین. قرار نیست در عرض چند هفته یا چند ماه کامل مسلط بشید. پیشرفت تو زبان(یا هر چیز دیگه‌ای) بصورت تدریجی صورت میگیره. یعنی خوندن زبان باید بخشی از برنامه‌ی روزانه باشه. (نحوه انجامش که آسون و متداوم باشه رو جلوتر میگم).

💠این روش (ریشه‌شناسی) طبیعتاً فقط برای اصطلاحات پزشکی نیست و باهاش خیلی میتونین زبان عمومی‌تون رو تقویت کنید و یچیزی رو رک بگم: تنها راه پیشرفت توی هر حوزه‌ای، در وهله‌ی اول یه زبان قویه چون بهترین مطالب، مقالات، کورس‌ها، چنل‌های یوتیوب و... توی هر حوزه‌ای به زبان انگلیسی هستن.

💠پس کارایی که توی دو تا پست بعدی میگم رو حتما انجام بدین چون هم خیلی آسونه، هم وقتی نمیبره، هم چیزی نیست که فقط چند روز ادامه‌دار باشه و قطعا متداوم میشه.

💠 اتفاقی که نهایتا میفته اینه که شما این‌قدر ریشه‌ی انگلیسی بلد هستین که حتی وقتی یه نفر یه کلمه‌ی جدیدی میگه که تاحالا نشنیدینش، بازم تو ذهنتون بصورت ناخودآگاه اون کلمه رو به چند قسمت تقسیم می‌کنید و یه حدسی از معناش میزنید.

1️⃣ پیدا کردن ریشه‌ی کلمات و معنی اون کلمات:

💠این کار خیلی ساده‌است. فقط کافیه هر کلمه‌ای رو که احساس کردید از چند تا ریشه‌ی جداگونه تشکیل شده رو توی گوگل سرچ کنید. تنها چیزی که نیاز هست اینه که بعد از اون کلمه، کلمه‌ی Etymology رو تایپ کنید. مثلا اگر من میخوام بفهمم کلمه‌ی nephrolithotomy چجوری ساخته شده، کافیه عبارت nephrolithotomy etymology رو تو گوگل (یا یک چت بات هوش مصنوعی) سرچ کنم. اولین نتیجه‌ای که میاد معمولا مال wikitionary هست که بهترینشون هم هست. حتما اول دنبال این سایت بگردید.

💠 نتیجه‌ای که wikitionary میاره از چت‌بات های هوش مصنوعی خیلی بهتره ولی اگه دیدین گوگل نیاورد یا حوصله نداشتین سرچ کنین، از همین ربات تلگرام استفاده کنین:
@TheB_AI_Bot

2️⃣ ذخیره کردن و تکرار اون ریشه‌ها و کلمات:

💠 واسه این کار نیاز به یه دیکشنری دارین که علاوه بر اینکه معنی کلمات رو بیاره، بتونین یسری note هایی ذخیره کنین. همچنین نیاز به یه اپ دارین که اون کلماتی که ذخیره کردین رو واستون تکرار و مرور کنه.

💠 اپی که خودم استفاده میکنم و همه‌ی کارای بالارو انجام میده، دیکشنری Dict Box هست. نه تنها کلمات زبان عمومی بلکه کلمات خاص هر رشته مثل پزشکی رو داره و اگر هم نداشته باشه و سرچش کنین، حداقل یه متنی از ویکی‌پدیا میاره که اون کلمه رو توضیح میده.

💠 کلماتی رو که میدونین بلد نیستین رو میتونید ستاره دار کنید و بعد از اینکه تو تنظیماتش، word reminder رو فعال کنید، هر روز به تعدادی که خودتون انتخاب کردید، کلمه‌هایی رو که ستاره دار کردید رو واستون بصورت نوتیفیکیشن نشون میده.

💠 اینجوری نیاز نیست خودتون وقت بذارید و دنبال کتاب یا دوره آموزشی بگردید یا اینکه هر روز یه وقت جداگونه‌ای واسش بذارید. هر زمانی میتونید این نوتیف هارو چک کنید و کلماتی که ستاره دار کرده بودین رو مرور کنید.

💠 این روش برخلاف دوره‌های آموزشی در درازمدت جواب میده ولی نتیجه‌ی بهتری داره. چون شما هر روز توی فضای مجازی، جزوه‌ی اساتید و... یه سری کلمات جدید می‌بینید که میتونید اونارو تو دیکشنری ستاره دار کنید تا بعدا چندین بار بصورت رندوم واستون مرور شن.

💠 توی قسمت Notes هم میتونید اون معنایی که مد نظر خودتون هست رو وارد کنید چون کلمات انگلیسی اغلب چندتا معنی دارن و ممکنه فقط یه معنیش بکارتون بیاد.

💠 سعی کنید هر کلمه‌ای رو که می‌بینید بلد نیستین توش وارد کنید و بعد ستاره دار کنید. حتی اگه اون زمان حوصله‌ی خوندن معنیشو نداشته باشین، حداقل میدونید که ذخیره شده و بعدا دوباره میاد. اون موقع میتونید معنیش رو چک کنید.

💠 این دیکشنری واسه کلماتی که توی Wikipedia تعریف شدن، متن ویکی‌پدیاشون رو هم میاره. اگر اون متن رو بخونید خیلی سریعتر جواب میگیرین. چون توی اون متن هم یسری کلمات جدید هست و میتونید اون کلمات رو هم ستاره‌دار کنید. این روش اولاش خیلی سخته چون تعداد کلماتی که جدیدن، خیلی زیادن. ولی بعد از مدتی وقتی میاید یه کلمه که معنیش رو نمی‌دونید رو سرچ کنید، می‌بینید قبلا ستاره‌دارش کردید.

💠 حتما اول معنی انگلیسیش رو بخونید، بعد معنی فارسی. چون معنی فارسیش امکان داره غلط باشه یا تحت‌اللفظی ترجمه شده باشه. (به هیچ وجه فقط به معنی فارسیش اکتفا نکنید ولی معنی فارسیش رو هم بخونید. واسه ترجمه بکار میاد.)

💠 میدونم اپ های دیگه‌ای هم هستن که ممکنه این کارارو بکنن ولی من چون دیدم این یکی همیشه کارمو راه میندازه، فقط همینو معرفی کردم.

💠 لینک دانلود از گوگل پلی (کلیک کنید)

💠 لینک دانلود از اپ استور (کلیک کنید)

💠 یه چیزی که وقتی داشتم tomy و ectomy رو میگفتم یادم رفت، ostomy هست:
ostomy = os + tomy

💠 ریشه‌ی os از ostium میاد و به معنی سوراخ هست. پس اوستومی میشه ایجاد یک سوراخ(os) با بریدن(tomy)

⭕ tracheostomy = trachea + os + tomy
💠 ایجاد یک سوراخ در سطح جلویی نای واسه تنفس بیمار

⭕external os & internal os

The internal os is the opening between the cervix and the corpus. The external os is the opening between the cervix and vagina.

⭕ NPO = Null Per Os (latin) = Not Per Oral (English)
واسه دارو هایی که مصرفشون از راه غیر دهانه

💠 قرار شد هر از گاهی مخفف‌های پزشکی هم بذاریم. AS سه تا معنی داره(شایدم بیشتر):

AS:

1
ankylosing spondylitis

⭕ ankylosis = ankyl + osis

نزدیک شدن بیش از حد دو استخوان که موجب کم تحرکی آن استخوان ها می شود و به اصطلاح سفت شدن آن مفصل و کم تحرک شدن آن است

⭕ spondylitis = spondyl + itis

💠 ریشه‌ی spondyl واسه مهره‌های ستون مهره بکار میره و itis هم که واسه التهاب - - - > التهاب مهره

2
aortic stenosis

⭕ stenosis = sten + osis

💠 ریشه‌ی sten واسه تنگی یه مجرا (هر مجرایی) بکار میره.

💠 پسوند osis برای اشاره به یک بیماری بکار میرفت. البته توی دل این کلمه، یه اشاره‌ای به افزایش هست. یعنی یه مفهوم "بیماری ای که توش افزایش ‌X دیده میشه" رو با خودش داره. مثلا همین stenosis میشه بیماری ای(osis) که توش افزایش(osis) تنگی(sten) دیده میشه.

💠 ریشه‌ی sten توی کلمه‌ی stent یا همون استنت هم بکار رفته که از الان میدونیم چرا

3
auris sinistra (left ear)

auris = گوش
sinistra = چپ

💠 همچنین dextra میشه "راست" و uterque میشه "هم راست هم چپ" لذا AD میشه گوش راست و AU میشه هر دو گوش
AU = Auris Uterque
AD = Auris Dextra

💠 داروهایی که انتهاشون به mab ختم میشه، ماده اصلی سازنده اون دارو، یک monoclonal antibody بوده که مخففش mab هست. (بصورت نکته کلی حفظ کنید نه یه قانون مطلق و همیشه درست):

Many therapeutic monoclonal antibodies, which are used to target specific proteins in the body for a therapeutic effect, have the suffix "-mab" in their names.

💠 مثال‌ها:

1. Adalimumab (Humira)
2. Infliximab (Remicade)
3. Rituximab (Rituxan)
4. Trastuzumab (Herceptin)
5. Bevacizumab (Avastin)
6. Pembrolizumab (Keytruda)
7. Nivolumab (Opdivo)
8. Durvalumab (Imfinzi)
9. Atezolizumab (Tecentriq)
10. Omalizumab (Xolair)

💠 قبلا اینجا راجبه ریشه‌ی phylaxis گفته بودم که به معنی ایمنی یا protection بود. یه کلمه‌ی دیگه که این ریشه توش بکار رفته رو ببینیم:

⭕ tachyphylaxis = tachy + phylaxis

💠 ریشه‌ی tachy به معنای سریع هست و مخالفش brady به معنای کند هست. tachyphylaxis حالتی هست که بدن سریع(tachy) نسبت به یه دارویی که تازه داریم استفاده می‌کنیم، tolerance میده و دیگه اون دوز اثر نداره. یعنی یجورایی بدن نسبت به اون دارو، مقاوم(phylaxis) میشه.

💠 ریشه‌های tachy و brady رو قطعا از قبل دیدین. مثه tachycardia و bradykinin. بریم سراغ bradykinin:

⭕ bradykinin = brady + kin + in

💠 قبلا گفته بودم که kin خیلی مهمه و مخفف kinetic یا سینتیک هست و به حرکت اشاره داره.

💠 یکی از پسوندهای خیلی مهم که بیش از حد کاربردیه و به احتمال زیاد خودتون میدونید، پسوند in هست. اگر بدونید که این پسوند توی یه کلمه‌ای داره بکار میره که به یک مولکول یا یک ماده اشاره داره، به احتمال 99 درصد اون ماده از جنس پروتئین هست. (یا حداقل یه جزء پروتئینی داره.) یعنی چون protein تهش in داره، معمولا مولکول هایی که تو اسمشون تهشون in داره، پروتئینی ان. مثال‌ها :
insulin, gastrin, bradykinin, albumin, fibrin, hemoglobin, actin, myosin, troponin, tubulin, elastin, immunoglobulin,...

💠 دقت کنید این روش پسوند in برای اسم داروها اکثر اوقات صادق نیست.

💠 پس مثلا bradykinin میشه پروتئینی(in) که موجب کم شدن(brady) حرکت یا انقباض(kin) ماهیچه‌های صاف دیواره رگ‌ها میشه. یعنی نقش vasodilator داره.

💠 ریشه‌ی بعدی که مهمه، somn هست که به معنی خواب هست. پرتکرار ترین مثالش insomnia هست:

⭕ insomnia = in + somn + ia

💠 پیشوند in واسه منفی کردن میاد (مثل پیشوند a که کلمه‌ی بعد از خودش رو منفی میکنه) و خیلی کاربرد داره حتی خارج از پزشکی مثلا:
⭕ appropriate - - - >inappropriate

💠 پسوند ia هم که قبلا گفتیم واسه اشاره به بیماری بکار میره. یعنی وقتی میاد ته یه کلمه، داره به "اختلال بودن" اون کلمه اشاره میکنه.

💠 پس insomnia میشه اختلالی(ia) که توش بی(in) خوابی(somn) داریم. یه چند تا مثال دیگه ببینیم:

⭕ somnolent = خواب آلود

⭕ somnolency = حالت خواب آلودگی

⭕ somnifacient = ماده‌ی خواب‌آور

⭕ somniferous = ماده‌ی خواب‌آور

⭕ somnific = بازم ماده‌ی خواب‌آور

⭕ somnambulism = somn + ambulism

💠 مثه آمبولانس که همیشه در حال حرکت و جابجایی هست، کلماتی که با ambulance هم‌خانواده هستن، به سیار بودن و حرکت اشاره دارن مثه ambulant و ambulatory و ambulation و...

💠 در نتیجه فردی که somnambulant باشه، تو خواب(somn) راه میره(ambulant) یعنی میشه همون sleepwalking

💠 از پسوندهای پرکاربرد، penia هست که اون ia تهش به وجود بیماری اشاره داره. یعنی بیماری‌ای که توش کاهش چیزی رو داریم. (برعکس پسوند osis)

⭕ neutropenia = neutrophile + penia

💠 معنیش مشخصه. یه بیمار نوتروپنیک، کاهش نوتروفیل تو خونش دیده میشه.

⭕ leukopenia = leukocyte + penia

⭕ thrombocytopenia = thrombocyte + penia


💠 اینجوری میتونید حفظ کنید که penia مثل penny که واحد کم ارزش پوله، به کم شدن اشاره داره.

💠 حتما خودتون هر کلمه‌ای رو که میبینید، یه دقیقه وقت بذارید Etymology اش رو سرچ کنید. کلمه‌ها شانسی ساخته نشدن. تقریبا پشت همشون یه داستانی هست. دونستن اون داستان یا ریشه‌هایی که ازش اومده، خیلی به فهم و به یاد موندنش کمک میکنه. مثال:

⭕ excruciating pain = درد بشدت شدید

💠 کلمه‌ی cross یا crus به معنی صلیب هست و crucifixion به معنای به صلیب کشیدن هست. حالا چون این مجازات دردش خیلی شدیده، تو پزشکی به دردی که خیلی خیلی شدیده، میگن Excruciating pain.

💠 این یکی خیلی مهم و کاربردیه. پیشوند pan که به معنی "همه" هست. چندتا مثال ازش ببینیم:

⭕ pansexual = کسایی که به همه‌ی جنس‌ها علاقه دارن

Pansexuality is sexual, romantic, or emotional attraction towards people of all genders, or regardless of their sex or gender identity.

⭕ panculture = pan + culture

💠 تستی که توش همه‌ی(pan) انواع کشت‌(culture) هارو از بیمار میگیریم. اعم از نمونه‌ی خون، ادرار، خلط و مدفوع

⭕ pandemic = pan + demo + adj-suffix

💠 ریشه‌ی demo یعنی "مردم". جای مهم دیگه‌ای که بکار رفته و باید بلد باشید، demography هست. دموگرافی، مطالعه آماری جمعیت‌ها و مردم هست. برای بیماران، اطلاعات دموگرافیک‌شون شامل موارد زیر هست:

Patient demographics include: date of birth, gender, date of death, postal code, ethnicity, blood type, emergency contact information, family doctor, insurance provider data, allergies, major diagnoses and major medical history.

💠در مقایسه‌ی epidemic و pandemic، چون pan میشه "همه" در نتیجه گستره‌ی بیشتری رو در برمیگیره. مثلا کووید19 پندمی بود نه اپیدمی چون کل قاره‌ها و کشورها رو پوشش داد.

⭕ panencephalitis = pan + encephalon + itis

💠 التهاب(itis) تمامی(pan) بخش‌های مغز(encephal)

#معرفی_کانال
این کانال مال دکتر امیرمحمد قربانی هست که از معدود کانال‌های پزشکی تلگرام هست که نمیاد یه مشت نکته‌ی علوم پایه‌ای که بدرد نمیخوره بگه و بره. توش کیس های مختلف که یا مال خودشون هست یا مال ژورنال‌های معتبر هست رو بررسی میکنن. واقعاً هم باسواد هستن.
لینکش رو میذارم اگه دوست داشتید یه نگاهی کنید. اگر هم از اینجور کانال‌ها سراغ دارید، لطفا تو کامنت سکشن معرفی کنید.

https://t.me/theschoolofmedicine_ghorbani

واسه یسری چیزا بد نیست رمز بذارید. همیشه یادتون میمونه. مثلا برای JC virus که عامل PML هست. (PML رو پست بالایی گفتم):

تلفظ JC شبیه Jessie هست و leuko هم به معنی White هست. Jessie Pinkman و Walter White هم که معرف حضورتون هستن :))