🧪 Lab Notes | یادداشت‌های آزمایشگاه

#055 | کریستال‌های ادرار
کریستال‌ها از رسوب مواد معدنی در ادرار تشکیل می‌شوند.

کریستال‌های شایع

💎 اگزالات کلسیم
💎 اسید اوریک
💎 فسفات آمورف
💎 استروویت

برخی کریستال‌ها در ادرار طبیعی هم دیده می‌شوند، اما بعضی دیگر می‌توانند با سنگ کلیه، عفونت یا اختلالات متابولیک مرتبط باشند.

💡 نکته طلایی
نوع کریستال به pH ادرار، دما و غلظت ادرار بستگی دارد؛ بنابراین همیشه باید همراه با سایر یافته‌های آزمایش تفسیر شود.

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧪 متن تکمیلی | کریستال‌های ادرار

کریستال‌های ادراری از نظر شکل ظاهری، pH تشکیل، شرایط ایجاد و اهمیت بالینی با یکدیگر تفاوت دارند. آشنایی با ویژگی‌های هر کریستال به تفسیر صحیح آزمایش ادرار کمک می‌کند.


💎 اگزالات کلسیم (Calcium Oxalate)

شایع‌ترین کریستال ادرار است و ممکن است حتی در افراد سالم نیز مشاهده شود. این کریستال معمولاً به شکل پاکت نامه (Envelope) یا دمبل (Dumbbell) دیده می‌شود و در ادرار اسیدی تا خنثی تشکیل می‌شود. افزایش تعداد آن می‌تواند با مصرف زیاد مواد غذایی حاوی اگزالات، کم‌آبی بدن یا سنگ‌های اگزالات کلسیم ارتباط داشته باشد.


💎 اسید اوریک (Uric Acid)

این کریستال در ادرار اسیدی (pH کمتر از 5.5) تشکیل می‌شود و شکل‌های متنوعی مانند لوزی، بشکه‌ای یا رُمبوئید دارد. افزایش آن در بیماران مبتلا به نقرس، سندرم لیز تومور یا افرادی که رژیم غذایی پرپورین دارند بیشتر دیده می‌شود.


💎 فسفات آمورف (Amorphous Phosphate)

به صورت ذرات بسیار ریز و دانه‌ای در زمینه لام دیده می‌شود و معمولاً در ادرار قلیایی تشکیل می‌شود. در اغلب موارد اهمیت بالینی خاصی ندارد و بیشتر نتیجه تغییر pH یا سرد شدن نمونه است.


💎 استروویت (Triple Phosphate)

این کریستال که به نام Triple Phosphate نیز شناخته می‌شود، شکل مشخص "درپوش تابوت" (Coffin-lid) دارد و در ادرار قلیایی تشکیل می‌شود. وجود آن معمولاً به عفونت ادراری ناشی از باکتری‌های تولیدکننده آنزیم اوره‌آز مانند *Proteus*، *Klebsiella* و برخی گونه‌های *Pseudomonas* مرتبط است و می‌تواند زمینه‌ساز تشکیل سنگ‌های استروویتی شود.


🔬 نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود.

ظاهر کریستال‌ها تنها به وضعیت بیمار بستگی ندارد؛ شرایط نگهداری نمونه نیز می‌تواند باعث تشکیل کریستال‌های جدید شود. اگر نمونه ادرار مدت زیادی در دمای اتاق یا یخچال باقی بماند، ممکن است کریستال‌هایی ایجاد شوند که در زمان دفع ادرار وجود نداشته‌اند. به همین دلیل، بررسی رسوب ادرار باید روی نمونه تازه (Fresh urine) انجام شود.


💡 پیام اصلی

مشاهده کریستال در گزارش آزمایش به‌تنهایی تشخیص بیماری نیست. نوع کریستال، تعداد آن، pH ادرار، علائم بیمار و سایر یافته‌های آزمایشگاهی مانند WBC، RBC، باکتری و نتایج کشت ادرار باید در کنار هم ارزیابی شوند تا تفسیر صحیح انجام شود.


Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

اطلس کریستال های ادراری

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

این یک گسترش خون محیطی (blood film) است که در دمای اتاق تهیه شده است. چه چیزی را نشان می‌دهد و اهمیت آن چیست؟

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

پاسخ :

این گسترش خون محیطی، تجمع یا آگلوتیناسیون (agglutination) گلبول‌های قرمز را نشان می‌دهد که ناشی از وجود هماگلوتینین سرد (cold haemagglutinin) است. این وضعیت ممکن است یک پدیده اولیه (primary phenomenon) یا ثانوی به علت وجود عفونت و یا لنفوم باشد.

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🔬 #اطلس_هماتولوژی

▪️کتاب Clinical Hematology Atlas (اطلس هماتولوژی بالینی)، نسخه ششم، یکی از منابع بی‌نظیر و تصویری برای دانشجویان علوم آزمایشگاهی، پزشکی و رشته‌های مرتبط است. این اطلس با بهره‌گیری از تصاویر با کیفیت میکروسکوپی و توضیحات دقیق، ابزاری ارزشمند برای یادگیری و شناسایی سلول‌های خونی طبیعی و پاتولوژیک به شمار می‌رود.


Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧪 Case #011 | کیس آزمایشگاهی

📋 پرونده بیمار

شماره پرونده: LN-011
سن: ۶۳ سال
جنس: آقا
علت مراجعه: درد قفسه سینه
مدت علائم: ۲ ساعت
سابقه بیماری: دیابت و فشار خون
داروهای مصرفی: آسپیرین

🔬 نتایج آزمایش

Troponin I: 4.8 ng/mL
CK-MB: 62 U/L
LDH: بالا
CBC: طبیعی
Creatinine: 1.0 mg/dL

❓به نظر شما محتمل‌ترین تشخیص چیست؟

A) انفارکتوس حاد میوکارد (سکته قلبی)
B) آنژین پایدار
C) آمبولی ریه
D) پریکاردیت

پاسخ و تحلیل کامل در پست بعدی منتشر خواهد شد.❤️

✅ پاسخ صحیح : A) انفارکتوس حاد میوکارد

افزایش واضح تروپونین و CK-MB همراه با درد حاد قفسه سینه، به نفع آسیب حاد عضله قلب است.

🔍 نکته آموزشی

تروپونین حساس‌ترین و اختصاصی‌ترین مارکر آزمایشگاهی برای تشخیص سکته قلبی است.

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧪 Lab Notes | یادداشت‌های آزمایشگاه

#056 | کشت ادرار (Urine Culture) چیست؟
کشت ادرار یکی از مهم‌ترین آزمایش‌ها برای تشخیص عفونت ادراری (UTI) است.
در این آزمایش، نمونه ادرار روی محیط کشت قرار می‌گیرد تا در صورت وجود باکتری، رشد آن بررسی شود.

🔴 موارد درخواست

🦠 سوزش ادرار
🚽 تکرر ادرار
🌡 تب بدون علت مشخص
🤰 بارداری (در برخی شرایط)

💡 نکته طلایی
نمونه باید قبل از شروع آنتی‌بیوتیک گرفته شود؛ زیرا مصرف آنتی‌بیوتیک می‌تواند نتیجه کشت را منفی کاذب کند.

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🔬 توضیحات تکمیلی

#56 | کشت ادرار چیست؟

پس از رشد باکتری در محیط کشت، تعداد کلنی‌ها شمارش می‌شود. اگر تعداد باکتری‌ها از حد مشخصی بیشتر باشد، احتمال عفونت ادراری مطرح می‌شود. سپس آزمایش آنتی‌بیوگرام (Antibiogram) انجام می‌شود تا مشخص شود کدام آنتی‌بیوتیک‌ها روی باکتری مؤثر هستند.

📋 نکات مهم در نمونه‌گیری

• بهترین نمونه، ادرار اول صبح یا نمونه «میانی جریان ادرار» (Midstream) است.

• قبل از جمع‌آوری نمونه، شست‌وشوی مناسب ناحیه تناسلی ضروری است.

• نمونه باید حداکثر ظرف ۱ تا ۲ ساعت به آزمایشگاه برسد.

• استفاده از ظرف استریل برای جلوگیری از آلودگی الزامی است.


⚠️ چه عواملی می‌توانند نتیجه را تغییر دهند؟

🔹 مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از نمونه‌گیری

🔹 آلودگی نمونه هنگام جمع‌آوری

🔹 نگهداری طولانی‌مدت نمونه در دمای اتاق

🔹 مصرف زیاد مایعات قبل از آزمایش


💡 نکته آزمایشگاهی

وجود باکتری در کشت همیشه به معنای عفونت نیست؛ پزشک باید نتیجه کشت را در کنار علائم بیمار، تعداد گلبول‌های سفید و سایر یافته‌های آزمایشگاهی تفسیر کند.


Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧪 Lab Notes | یادداشت‌های آزمایشگاه

آزمون کارآموزی
ترتیب صحیح خون‌گیری را بلدی؟🤔

اگر جلد اول رو مطالعه کردی پس میتونی این سوال رو جواب بدی. 🥳

اگر قرار باشد از یک بیمار چند لوله خون بگیری، کدام گزینه ترتیب صحیح خون‌گیری (Order of Draw) را نشان می‌دهد؟

A)

۱. بنفش
۲. آبی
۳. قرمز
۴. خاکستری

B)

۱. آبی
۲. قرمز/زرد
۳. سبز
۴. بنفش
۵. خاکستری

C)

۱. قرمز
۲. آبی
۳. بنفش
۴. سبز
۵. خاکستری


D)

۱. سبز
۲. قرمز
۳. آبی
۴. بنفش

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

📚 با پیوستن به گروه گفت‌وگوی «یادداشت‌های آزمایشگاه»، جلد اول مرجع در پیام پین‌شده در دسترس شماست.
دانلود کنید و مطالعه را شروع کنید.

اگر دوستانی در حوزه علوم آزمایشگاهی، زیست، میکروبیولوژی و پزشکی و رشته‌های مرتبط دارید، این مطلب را برای آن‌ها هم ارسال کنید تا آن‌ها هم بتوانند استفاده کنند.❤️


Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

این تصویر چیست؟

✅ پاسخ : انگل لوا لوا

این یک انگل به نام لوا لوا (Loa Loa) است؛ یکی از انواع میکروفیلاریا (microfilaria) که می‌توانند باعث تورم بافت‌ها شوند؛ به‌طور کلاسیک به صورت الفانتیازیس یا فیلاریازیس لنفاوی (elephantiasis) و نیز لنفادنوپاتی (lymphadenopathy)

یافتن میکروفیلاریاها ممکن است دشوار باشد، زیرا اغلب فقط در زمان‌های خاصی از روز در خون محیطی (peripheral blood) دیده می‌شوند

آن‌ها مورفولوژی یا ریخت شناسی مشخصی دارند، اما توصیه می‌شود که تأیید در یک مرکز تخصصی بیماری‌های گرمسیری (centre specialising in tropical diseases) انجام شود.

Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧪 #واژه‌نامه علوم آزمایشگاهی | قسمت اول: کیفیت نمونه


1️⃣ Hemolysis

یعنی گلبول قرمز در لوله پاره شده.
علت: تکان شدید یا نمونه‌گیری بد.
نتیجه: پتاسیم کاذب بالا می‌ره!

2️⃣ Lipemic

یعنی سرم مثل شیر چرک شده.
علت: بیمار قبل از آزمایش غذای چرب خورده.
نتیجه: کدورت نمونه = اختلال در نتیجه

3️⃣ Icteric

یعنی سرم زرد شده مثل چای پررنگ.
علت: بیلی روبین بالا (مشکل کبد یا صفرا).
نتیجه: تداخل در آزمایش کلسترول و کراتینین

4️⃣ Clotted

یعنی لخته در لوله ضد انعقاد (مثل بنفش یا آبی).
علت: خوب تکان ندادی یا دیر به آزمایشگاه رسید.
نتیجه: دور ریختن نمونه و دوباره گرفتن!

5️⃣ Artifact

یعنی چیزی که تو نمونه هست ولی مربوط به بیماری نیست.
علت: اشتباه تکنسین یا آلودگی.
نتیجه: تشخیص غلط!

Lab Notes
Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🧬 آیا آزمایش خون می‌تواند سن واقعی بدن شما را نشان دهد؟
سن شناسنامه‌ای تنها عددی است که بر اساس تاریخ تولد مشخص می‌شود؛ اما بدن ما ممکن است از نظر زیستی جوان‌تر یا پیرتر از این عدد باشد.

دانشمندان برای بررسی این موضوع مفهومی به نام سن بیولوژیک (Biological Age) را معرفی کرده‌اند. یکی از روش‌های پیشرفته برای تخمین سن بیولوژیک، بررسی الگوهای متیلاسیون DNA است که به آن ساعت اپی‌ژنتیک (Epigenetic Clock) گفته می‌شود.

🧬 متیلاسیون DNA چیست؟

متیلاسیون یکی از تغییرات اپی‌ژنتیکی است که در آن گروه‌های شیمیایی کوچکی به بخش‌هایی از DNA متصل می‌شوند و می‌توانند بر میزان فعال یا خاموش بودن ژن‌ها تأثیر بگذارند. الگوی این تغییرات در طول زندگی تغییر می‌کند و می‌تواند اطلاعاتی درباره روند پیری سلول‌ها ارائه دهد.

🔬 این آزمایش چگونه انجام می‌شود؟

۱. 🩸 از فرد نمونه خون گرفته می‌شود.

۲. 🧬 DNA موجود در سلول‌های خونی (به‌ویژه گلبول‌های سفید) استخراج می‌شود.

۳. 🔍 میزان متیلاسیون در نقاط مشخصی از DNA بررسی می‌شود.

۴. 💻 داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از الگوریتم‌های زیستی و مدل‌های محاسباتی تحلیل می‌شوند.

۵. 📊 در نهایت، یک تخمین از سن بیولوژیک فرد ارائه می‌شود.


اگر سن بیولوژیک فرد بالاتر از سن شناسنامه‌ای باشد، ممکن است نشان‌دهنده افزایش سرعت فرایندهای مرتبط با پیری سلولی یا تأثیر عوامل محیطی و سبک زندگی باشد؛ البته این نتیجه به‌تنهایی تشخیص بیماری محسوب نمی‌شود و باید در کنار سایر عوامل پزشکی بررسی شود.

🧪 آینده پزشکی به سمت استفاده از نشانگرهای زیستی حرکت می‌کند؛ جایی که آزمایش‌ها تنها وضعیت فعلی بدن را نشان نمی‌دهند، بلکه می‌توانند اطلاعاتی درباره روند تغییرات سلولی و سلامت آینده ارائه دهند.

🧬 Lab Notes | یادداشت‌های آزمایشگاه
Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

#توضیحات_تکمیلی
🔴 آلانین آمینوترانسفراز (ALT)

آزمایش آلانین آمینوترانسفراز (ALT) برای غربالگری آسیب کبدی و یا کمک به تشخیص بیماری کبد انجام می‌شود.

📝 اسامی مترادف :
ALT (سرم گلوتامیک-پیروویک ترانس آمیناز)
SGPT، GPT (آلانین ترانس آمیناز)

📌 نام‌های رسمی :
Alanine Aminotransferase-ALT

🔬 چرا آزمایش انجام می شود؟
برای غربالگری آسیب کبدی و یا کمک به تشخیص بیماری کبد انجام می‌شود.

⏰ چه زمانی باید آزمایش انجام شود؟
هنگامی که پزشک فکر می‌کند شما علائمی از اختلال کبدی مانند درد شکم، حالت تهوع و استفراغ، یرقان (زرد شدن رنگ پوست یا صلبیه چشم) دارید یا در معرض ویروس‌های هپاتیت قرار گرفته‌اید و یا هنگامی که شما یک معاینه روتین دارید، می‌توان آن‌را به‌عنوان بخشی از یک پانل متابولیک جامع (CMP) نیز استفاده کرد.

🩸نمونه مورد نیاز
نمونه خونی که از ورید بازو گرفته شده است.

✅ آیا برای انجام این تست به آمادگی خاصی نیاز است؟
خیر.

🧪 شرح آزمایش
آلانین آمینوترانسفراز (ALT) آنزیمی است که بیشتر در سلول‌های کبد و کلیه یافت می‌شود. مقادیر بسیار کمی از آن نیز در قلب و عضلات وجود دارد. به طور معمول، سطح ALT در خون کم است، اما هنگامی که کبد آسیب می‌بیند، ALT در خون آزاد می‌شود و سطح آن افزایش می‌یابد.

این آزمایش میزان ALT را در خون اندازه گیری می‌کند و برای تشخیص به موقع بیماری کبد مفید است. عملکرد ALT تبدیل کردن اسید آمینه‌ی آلانین (که در پروتئین‌ها موجود است) به پیرووات است. پیرووات یک واسطه‌ی مهم در تولید انرژی سلولی است. در افراد سالم سطح خونی این آنزیم پایین است.

هنگامی‌که کبد آسیب می بیند آنزیم به داخل جریان خون رها می‌شود و این قبل از آن است که علائم آشکار آسیب کبدی مثل زردی یا یرقان بروز کند. کبد یک عضو حیاتی است که در قسمت فوقانی سمت راست شکم درست زیر قفسه سینه قرار گرفته است و در بسیاری از اعمال بدن درگیر است از جمله اینکه استفاده از مواد مغذی را ممکن می‌سازد، با ترشح صفرا به هضم چربی‌ها کمک می‌کند، بسیاری از پروتئین‌های مهم از قبیل فاکتورهای انعقاد خون و آلبومین را تولید می‌کند و مواد بالقوه سمی را تجزیه کرده و به مواد بی‌ضرر تبدیل می‌کند که یا مورد استفاده ی بدن قرار می‌گیرند و یا اینکه دفع می‌شوند.

در شرایطی که سلول‌های کبدی دچار آسیب می‌شوند با یک افزایش در میزان آنزیم آلانین آمینو ترانسفراز مواجه می‌‍شویم. این تست در نشان دادن آسیب مربوط به هپاتیت (التهاب کبد) یا آسیب ناشی از مصرف داروها یا مواد دیگری که برای کبد سمی هستند بسیار مفید است.

این آزمایش معمولا به همراه تست آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) که آنزیم کبدی دیگری است به‌عنوان تست‌های پانل کبدی درخواست می‌شود. هرگاه کبد دچار آسیب شود هر دو این آنزیم‌ها افزایش نشان می‌دهند هرچند که آلانین آمینوترانسفراز برای بافت کبدی بسیار اختصاصی‌تر است و در برخی موارد ممکن است فقط این آنزیم افزایش نشان دهد. از نسبت AST/ALT می‌توان برای تشخیص بین علل مختلف و شدت بیماری کبدی و نیز برای تشخیص آسیب کبد از آسیب قلب یا عضلات کمک گرفت.

🔗 Telegram : https://t.me/LabNotes_ir
🔗 Bale : https://ble.ir/LabNotes_ir

🩸 فرمول‌های مهم هماتولوژی که هر دانشجوی علوم آزمایشگاهی باید بلد باشد!

اگر در بخش CBC، هماتولوژی یا تفسیر آزمایش‌ها فعالیت می‌کنید، این ۶ فرمول را همیشه به خاطر داشته باشید. این روابط در بررسی سریع نتایج CBC و تشخیص خطاهای احتمالی بسیار کاربردی هستند.

📌 فرمول‌ها :

1️⃣ Hb = HCT ÷ 3
2️⃣ HCT = Hb × 3
3️⃣ RBC ≈ Hb ÷ 3
4️⃣ MCV = (HCT × 10) ÷ RBC
5️⃣ MCH = (Hb × 10) ÷ RBC
6️⃣ MCHC = (Hb × 100) ÷ HCT

⚠️ نکته مهم :
این روابط تقریبی هستند و بیشتر برای بررسی سریع نتایج CBC و کنترل منطقی بودن پاسخ‌ها استفاده می‌شوند.
در برخی بیماری‌ها مانند :

کم‌خونی فقر آهن
تالاسمی
کم‌خونی مگالوبلاستیک
اسفروسیتوز ارثی
دهیدراتاسیون
ممکن است این فرمول‌ها به‌طور کامل صدق نکنند.

💡 ترفند حفظ کردن :
اگر Hb را بدانید، معمولاً HCT حدود ۳ برابر آن است و اگر HCT را داشته باشید، با تقسیم بر ۳ می‌توانید Hb را به‌صورت تقریبی تخمین بزنید.

🔗 https://t.me/LabNotes_ir
🔗 https://ble.ir/LabNotes_ir

این گسترش خون محیطی (blood film) چه چیزی را نشان می‌دهد؟