11_هندسه 2 ریاضی 96.pdf
3.1 MB
کتاب درسی هندسه یازدهم متوسطه چاپ 96
یک سؤال خوب برای علاقهمند کردن بچهها به ریاضی و هندسه
چرا زنبورعسل خانهاش را شش ضلعی میسازد؟
به خانههای شش وجهی که زنبور عسل میسازدنگاه کنید. چرا زنبورها خانههایشان را از مثلث، مربع، پنج ضلعی، هشت ضلعی و یا دایره نمیسازند؟
این یک سؤال قدیمی است که بیش از 2000 سال پیش، مارکوس ترنتیوس وارو، سرباز رومی که اهل مطالعه بود و دستی هم در نوشتن داشت «حدس زنبوری» رو پیشنهاد داد: باید دلیل خیلی مهمی پشت این ساخت و ساز خاص وجود داشته باشد؛ مثلاً اینکه اینطوری زنبورها میتوانند عسل بیشتری ذخیره کنند. یا شاید برای ساخت شش وجهی نسبت به سایر شکلها موم کمتری لازم باشد؟ یا ...؟
مارکوس علم پیشه نبود، ولی به شدت مشتاق بود به راز منطق این نوع ساخت و ساز پی ببرد. چرا؟ شاید چون مارکوس میدانست که طبیعت در یافتن راه حلهای بهینه برای مسائل ماهرانه عمل میکند و دنبال این بود که بفهمد چه محدودیتهایی باعث شکلگیری این سازه مومی شده است! چرا شش ضلعی و نه مربع و مثلث یا پنج وجهی؟
این خانههای همشکل چه شکلی باشند بهتر است ؟
اگر دایره باشند فضای پرت زیادی بین خونههای دایرهای به وجود می آید و در ضمن مقدار بیشتری موم هم برای پر کردن این فضاهای خالی لازم است. پنجضلعی و هشتضلعی هم درست مثل دایره فضای پرت زیادی تولید میکنند، اگر شک دارید میتوانید روی یک صفحه ترکیب خانههای دایرهای و پنجضلعی یا هشتضلعی رو ترسیم کنید. باید مثل زنبورهای باهوش به دنبال شکلهایی باشیم که وقتی کنار هم چیده می شوند، کاملاً چفت بشوند و فضای خالی ایجاد نکنند.
کدام شکلها؟
فیثاغورث اولین کسی بود کزه فهمید برای پوشاندن یک سطح بدون فاصله و شکاف و با کمک شکلهای منتظم تنها اشکال مناسب سهضلعی، چهار ضعلی و شش ضلعی منتظم هستند. اینجاست که باید به حدس مارکوس رجوع کنیم، حدس لانه زنبوری. مارکوس آن زمان نتوانست حدسیاتش را به کمک ریاضی و هندسه ثابت کند، و تازه در سال ۱۹۹۹ ریاضیدانی، به نام "واتسون هیلز "در دانشگاه میشیگان، نشان داد که از بین سه شکل ِ مربع، مثلث متساویالاضلاع و ششوجهی منتظم با مساحت یکسان، شش وجهی دارای کمترین محیط است.
یعنی زنبورها با ساخت خانههای ششوجهی در کندو، برای محصور کردن مساحت و فضای معینی، از موم کمتری استفاده میکنند و کار کمتری هم نسبت به زمانی که قرار باشد منشورهایی با قاعده مربع یا مثلث بسازند، انجام میدهند. از یک منظر دیگر، یک شانه عسل حدود ۴۰ در ۲۰ سانتیمتری بیش از ۱۸۰۰ گرم عسل را در خودش نگه میدارد. در حالی که ساختن این شانه عسل فقط حدود ۴۰ گرم موم نیاز دارد. یعنی ۵۰ برابر وزن خودش عسل ذخیره میکند.
چرا زنبورعسل خانهاش را شش ضلعی میسازد؟
به خانههای شش وجهی که زنبور عسل میسازدنگاه کنید. چرا زنبورها خانههایشان را از مثلث، مربع، پنج ضلعی، هشت ضلعی و یا دایره نمیسازند؟
این یک سؤال قدیمی است که بیش از 2000 سال پیش، مارکوس ترنتیوس وارو، سرباز رومی که اهل مطالعه بود و دستی هم در نوشتن داشت «حدس زنبوری» رو پیشنهاد داد: باید دلیل خیلی مهمی پشت این ساخت و ساز خاص وجود داشته باشد؛ مثلاً اینکه اینطوری زنبورها میتوانند عسل بیشتری ذخیره کنند. یا شاید برای ساخت شش وجهی نسبت به سایر شکلها موم کمتری لازم باشد؟ یا ...؟
مارکوس علم پیشه نبود، ولی به شدت مشتاق بود به راز منطق این نوع ساخت و ساز پی ببرد. چرا؟ شاید چون مارکوس میدانست که طبیعت در یافتن راه حلهای بهینه برای مسائل ماهرانه عمل میکند و دنبال این بود که بفهمد چه محدودیتهایی باعث شکلگیری این سازه مومی شده است! چرا شش ضلعی و نه مربع و مثلث یا پنج وجهی؟
این خانههای همشکل چه شکلی باشند بهتر است ؟
اگر دایره باشند فضای پرت زیادی بین خونههای دایرهای به وجود می آید و در ضمن مقدار بیشتری موم هم برای پر کردن این فضاهای خالی لازم است. پنجضلعی و هشتضلعی هم درست مثل دایره فضای پرت زیادی تولید میکنند، اگر شک دارید میتوانید روی یک صفحه ترکیب خانههای دایرهای و پنجضلعی یا هشتضلعی رو ترسیم کنید. باید مثل زنبورهای باهوش به دنبال شکلهایی باشیم که وقتی کنار هم چیده می شوند، کاملاً چفت بشوند و فضای خالی ایجاد نکنند.
کدام شکلها؟
فیثاغورث اولین کسی بود کزه فهمید برای پوشاندن یک سطح بدون فاصله و شکاف و با کمک شکلهای منتظم تنها اشکال مناسب سهضلعی، چهار ضعلی و شش ضلعی منتظم هستند. اینجاست که باید به حدس مارکوس رجوع کنیم، حدس لانه زنبوری. مارکوس آن زمان نتوانست حدسیاتش را به کمک ریاضی و هندسه ثابت کند، و تازه در سال ۱۹۹۹ ریاضیدانی، به نام "واتسون هیلز "در دانشگاه میشیگان، نشان داد که از بین سه شکل ِ مربع، مثلث متساویالاضلاع و ششوجهی منتظم با مساحت یکسان، شش وجهی دارای کمترین محیط است.
یعنی زنبورها با ساخت خانههای ششوجهی در کندو، برای محصور کردن مساحت و فضای معینی، از موم کمتری استفاده میکنند و کار کمتری هم نسبت به زمانی که قرار باشد منشورهایی با قاعده مربع یا مثلث بسازند، انجام میدهند. از یک منظر دیگر، یک شانه عسل حدود ۴۰ در ۲۰ سانتیمتری بیش از ۱۸۰۰ گرم عسل را در خودش نگه میدارد. در حالی که ساختن این شانه عسل فقط حدود ۴۰ گرم موم نیاز دارد. یعنی ۵۰ برابر وزن خودش عسل ذخیره میکند.
پیشنهادات خانه ریاضیات کرج برای انتخاب موضوعات کاربردی جهت ترغیب وراهنمایی مقالات دانش آموزی جشنواره نوجوان خوارزمی درمتوسطه اول:
1-کاربردراهبردهای حل مساله درالگوریتم وفلوچارت 2-کاربرداعدادصحیح درحسابداری سود وزیان یاآدرس دهی کیلومتری جاده ها روی محوراعداد 3-کاربردعبارات جبری درتبدیل مسائل حسابداری به معادله های ریاضی، کاربرد اتحادها درحل هندسی مسائل جبری وبالعکس، تجزیه ودیگرروشهای حل معادلات، حل نامعادلات 4-کاربردتبدیلات هندسی درنقاشیها و طرح های اسلیمی، کاربرد کمان درخور و زوایای محاطی و مرکزی درتعیین زاویه دید در ابزارهای اپتیکی 5-کاربرد ب.م.م و ک.م.م درمسائل بهینه سازی، استفاده از بخش پذیری درتنظیم تقویمهای شمسی وقمری یا کاربردالگوریتم غربال وروشهای کوتاهتر دربرنامه کامپیوتری یافتنn امین عدداول برحسب kامین عددی که درمرحله iام خط می خورد 6-کاربرد حجم های هندسی درمحاسبه گنجایش ظروف نامتقارن، کاربردمساحت جانبی منشورها، مخروط ها و هرم ها درطراحی نقشه های اوریگامی 7-کاربرد ترتیب چهارعمل اصلی وتوان ورادیکال وپرانتز دربرنامه نویسی کامپیوتری ونحوه محاسبه زمان اجرای هر برنامه فقط برحسب ضرب وجمع بادرنظرگرفتن زمان یکسان برای عملیات قابل تبدیل به هم 8-کاربردبردار نیرو، بردار جابجایی، بردار سرعت، بردار پرتاب و ... در دینامیک مهندسی مکانیک واستاتیک مهندسی عمران، کاربرددستگاه مختصات درطول وعرض جغرافیایی GIS، معادله خط وکاربردهای آن درمحاسبات شیب درمهندسی، روشهای حل جبری وهندسی دستگاه های معادلات خطی وکاربردهای آن درمهندسی، اقتصاد و ... 9-کاربرد آمار درجمع آوری هدفمند اطلاعات جمعیتی وکاربرد احتمال درپیش بینی تغییرات آینده جمعیت یاپیش بینی وضعیت وعملکرد یک جامعه درآینده یامساله قدم زدن تصادفی روی محور اعداد 10-کاربرد الگوریتم تقسیم اقلیدس درتبدیل کسرهای گویای بزرگتراز واحد به کسرمخلوط و نیز در تغییرمبناها واستفاده درزبان رایانه، کاربرد نمادعلمی برای ذخیره سازی اعدادبزرگ درکامپیوتر 11-کاربردمحیط ومساحت چندضلعیها درمسائل بهینه سازی ونابرابریهای هندسی 12-کاربردهای رابطه فیثاغورث یا همنهشتی مثلثهای قائم الزاویه، در قائمه کردن زوایا درمعماری، عمران، مکانیک ونقشه کشی صنعتی 13-کاربرد جذر تقریبی اعداد درمحاسبات هندسی ونقشه کشی معماری 14-مجموعه اعداد اصم جبری ومتعالی ونمایش اعشاری نامختوم نامتناوب آنها والگوریتم های کامپیوتری محاسبه اعشار آنها تامرتبه دلخواه 15-مجموعه ها وکاربرد آنها درتعیین فضای نمونه ای ودسته بندی پیشامدهای ممکن واستقلال واشتراکات آنها وکاربرد آنها درحل مسایل مهندسی، پزشکی، کشاورزی، علوم انسانی وعلوم پایه (وتاریخچه آن در مقدمه) 16-کاربرد استدلال درحل مسائل هندسی علوم مهندسی ومسائل منطقی علوم انسانی 17-تقسیم چندجمله ای ها و الگوریتمهای ساده تر وبرنامه نویسی کامپیوتری آنها وکاربرد آنها در ساده کردن عبارتهای گویا برای حل کوتاهتر معادلات گویا.
اینها تنها چند ایده پردازی برای ارائه موضوع هایی جهت ترغیب دانش آموزان به پژوهش درزمینه کاربردهای ریاضیات متوسطه اول تحت راهنمایی معلمان ریاضی برای جشنواره نوجوان خوارزمی در شاخه های مقالات پژوهشی و دست سازه برحسب فصول کتب درسی ریاضی ۷و۸و۹ بودند وقطعا معلمان گرامی با کاوش های بیشتر خواهند توانست موضوعات کاربردی یامحاسباتی دیگری نیز برای پژوهش در ریاضیات مطرح نمایند.
باتوجه به تاکید اهداف جشنواره نوجوان خوارزمی بر فرهنگسازی آموزش کیفی دروسی مانند کاروفناوری، فارسی، زبان وآزمایشگاه علوم، امیداست ازسالهای بعد ترویج نگرش کاربردی به ریاضیات موجب افزوده شدن شاخه مستقل ((ریاضیات وکاربردها)) به این جشنواره درمقطع متوسطه اول با زیرشاخه های ریاضیات، هندسه، آمار، علوم رایانه، نجوم وهمچنین کاربردهای آنها درزندگی، علوم پایه، علوم انسانی، مهندسی، پزشکی، کشاورزی وهنر برای تشویق دانش آموزان به یادگیری ریاضیات با استفاده ازکاربردهای آن شود تا این شاخه پرمحتواکه معمولادر هردو بخش دست سازه ومقالات پژوهشی جشنواره هم درهنگام فراخوان و هم درزمان داوری تاحد زیادی مغفول می افتد، نیز احیا وتقویت گردد وگامی دیگر درجهت تحقق اهداف آموزشی وکاربردی کتب درسی جدید، فارغ از پرداختن به فرمولهای محفوظاتی وتستی رایج درگذشته برداشته شود.
بدیهی است هدایت فرهنگ آموزشی به ترویج مطالعات کاربردی خصوصادر دروس ظاهرا نظری مانندریاضیات ازطریق برگزاری کارگاههای دست ورزی ریاضیات ابتدایی، آزمایشگاههای نرم افزار ریاضیات وسمینارهای پژوهش درکاربردهای ریاضیات متوسطه توسط پژوهشسراها، تاثیر بسزایی دریادگیری مفهومی وارتقای رتبه ایران درنتایج ارزشیابیهایی مانند تیمز خواهدداشت. اهدافی که درخانه های ریاضیات شهرهای مختلف علاوه برراهکارهای فوق، بابرگزاری مسابقات گروهی پروژه ای ریاضی مانند A-Lympiad نیزدنبال می شوند.
@KarajMathHouse
1-کاربردراهبردهای حل مساله درالگوریتم وفلوچارت 2-کاربرداعدادصحیح درحسابداری سود وزیان یاآدرس دهی کیلومتری جاده ها روی محوراعداد 3-کاربردعبارات جبری درتبدیل مسائل حسابداری به معادله های ریاضی، کاربرد اتحادها درحل هندسی مسائل جبری وبالعکس، تجزیه ودیگرروشهای حل معادلات، حل نامعادلات 4-کاربردتبدیلات هندسی درنقاشیها و طرح های اسلیمی، کاربرد کمان درخور و زوایای محاطی و مرکزی درتعیین زاویه دید در ابزارهای اپتیکی 5-کاربرد ب.م.م و ک.م.م درمسائل بهینه سازی، استفاده از بخش پذیری درتنظیم تقویمهای شمسی وقمری یا کاربردالگوریتم غربال وروشهای کوتاهتر دربرنامه کامپیوتری یافتنn امین عدداول برحسب kامین عددی که درمرحله iام خط می خورد 6-کاربرد حجم های هندسی درمحاسبه گنجایش ظروف نامتقارن، کاربردمساحت جانبی منشورها، مخروط ها و هرم ها درطراحی نقشه های اوریگامی 7-کاربرد ترتیب چهارعمل اصلی وتوان ورادیکال وپرانتز دربرنامه نویسی کامپیوتری ونحوه محاسبه زمان اجرای هر برنامه فقط برحسب ضرب وجمع بادرنظرگرفتن زمان یکسان برای عملیات قابل تبدیل به هم 8-کاربردبردار نیرو، بردار جابجایی، بردار سرعت، بردار پرتاب و ... در دینامیک مهندسی مکانیک واستاتیک مهندسی عمران، کاربرددستگاه مختصات درطول وعرض جغرافیایی GIS، معادله خط وکاربردهای آن درمحاسبات شیب درمهندسی، روشهای حل جبری وهندسی دستگاه های معادلات خطی وکاربردهای آن درمهندسی، اقتصاد و ... 9-کاربرد آمار درجمع آوری هدفمند اطلاعات جمعیتی وکاربرد احتمال درپیش بینی تغییرات آینده جمعیت یاپیش بینی وضعیت وعملکرد یک جامعه درآینده یامساله قدم زدن تصادفی روی محور اعداد 10-کاربرد الگوریتم تقسیم اقلیدس درتبدیل کسرهای گویای بزرگتراز واحد به کسرمخلوط و نیز در تغییرمبناها واستفاده درزبان رایانه، کاربرد نمادعلمی برای ذخیره سازی اعدادبزرگ درکامپیوتر 11-کاربردمحیط ومساحت چندضلعیها درمسائل بهینه سازی ونابرابریهای هندسی 12-کاربردهای رابطه فیثاغورث یا همنهشتی مثلثهای قائم الزاویه، در قائمه کردن زوایا درمعماری، عمران، مکانیک ونقشه کشی صنعتی 13-کاربرد جذر تقریبی اعداد درمحاسبات هندسی ونقشه کشی معماری 14-مجموعه اعداد اصم جبری ومتعالی ونمایش اعشاری نامختوم نامتناوب آنها والگوریتم های کامپیوتری محاسبه اعشار آنها تامرتبه دلخواه 15-مجموعه ها وکاربرد آنها درتعیین فضای نمونه ای ودسته بندی پیشامدهای ممکن واستقلال واشتراکات آنها وکاربرد آنها درحل مسایل مهندسی، پزشکی، کشاورزی، علوم انسانی وعلوم پایه (وتاریخچه آن در مقدمه) 16-کاربرد استدلال درحل مسائل هندسی علوم مهندسی ومسائل منطقی علوم انسانی 17-تقسیم چندجمله ای ها و الگوریتمهای ساده تر وبرنامه نویسی کامپیوتری آنها وکاربرد آنها در ساده کردن عبارتهای گویا برای حل کوتاهتر معادلات گویا.
اینها تنها چند ایده پردازی برای ارائه موضوع هایی جهت ترغیب دانش آموزان به پژوهش درزمینه کاربردهای ریاضیات متوسطه اول تحت راهنمایی معلمان ریاضی برای جشنواره نوجوان خوارزمی در شاخه های مقالات پژوهشی و دست سازه برحسب فصول کتب درسی ریاضی ۷و۸و۹ بودند وقطعا معلمان گرامی با کاوش های بیشتر خواهند توانست موضوعات کاربردی یامحاسباتی دیگری نیز برای پژوهش در ریاضیات مطرح نمایند.
باتوجه به تاکید اهداف جشنواره نوجوان خوارزمی بر فرهنگسازی آموزش کیفی دروسی مانند کاروفناوری، فارسی، زبان وآزمایشگاه علوم، امیداست ازسالهای بعد ترویج نگرش کاربردی به ریاضیات موجب افزوده شدن شاخه مستقل ((ریاضیات وکاربردها)) به این جشنواره درمقطع متوسطه اول با زیرشاخه های ریاضیات، هندسه، آمار، علوم رایانه، نجوم وهمچنین کاربردهای آنها درزندگی، علوم پایه، علوم انسانی، مهندسی، پزشکی، کشاورزی وهنر برای تشویق دانش آموزان به یادگیری ریاضیات با استفاده ازکاربردهای آن شود تا این شاخه پرمحتواکه معمولادر هردو بخش دست سازه ومقالات پژوهشی جشنواره هم درهنگام فراخوان و هم درزمان داوری تاحد زیادی مغفول می افتد، نیز احیا وتقویت گردد وگامی دیگر درجهت تحقق اهداف آموزشی وکاربردی کتب درسی جدید، فارغ از پرداختن به فرمولهای محفوظاتی وتستی رایج درگذشته برداشته شود.
بدیهی است هدایت فرهنگ آموزشی به ترویج مطالعات کاربردی خصوصادر دروس ظاهرا نظری مانندریاضیات ازطریق برگزاری کارگاههای دست ورزی ریاضیات ابتدایی، آزمایشگاههای نرم افزار ریاضیات وسمینارهای پژوهش درکاربردهای ریاضیات متوسطه توسط پژوهشسراها، تاثیر بسزایی دریادگیری مفهومی وارتقای رتبه ایران درنتایج ارزشیابیهایی مانند تیمز خواهدداشت. اهدافی که درخانه های ریاضیات شهرهای مختلف علاوه برراهکارهای فوق، بابرگزاری مسابقات گروهی پروژه ای ریاضی مانند A-Lympiad نیزدنبال می شوند.
@KarajMathHouse
Forwarded from خانه ریاضیات کرج
شیوه_نامه_جشنواره_پژوهش_های_ریاضی.pdf
236.7 KB