‌ایران ‌و اَبَرچالش‌های ‌آینده

🔹حاشیه‌نشینی در علم چیست؟
تحلیلی جامعه‌شناختی از عملکرد دانشگاهها و دانشگاهیان ایران

✍🏻 کوروش برارپور- پژوهشگر آزاد و بیطرف
🗓 شنبه-١٩ اسفندماه۱۳۹۶
3⃣ بخش سوم

👈اشاره: حاشیه‌نشینی در علم از ویژگی‌های دوران رشد سریعِ علم در جوامعِ«بد توسعه‌یافته» و درحال گذاری چون ایران محسوب می‌شود. در این دوره از چرخه‌ی حیات اجتماعی علم، معمولا نرخ رشد و میانگین حجم جمعیت دانشگرانِ عمدتا کجرو و نابالغی که با حقیقتِ«علم مدرن» آشنایی چندانی ندارند فراجهشی ناگهانی می‌یابد، همانگونه که گسترش شهرنشینی نیز موجب رشد سریع جمعیت کلان شهرها و در نتیجه، رشد شتابان حاشیه‌نشینی پیرامون آنها می‌شود!

✅ مُلهم از پیامدهای ناشی از شهرنشینی، یافته‌های نگارنده نشان می‌دهد: رشد سریع علم و توسعه‌ی بی‌ریخت و نامنظم(یا پارتیزانیِ) علم در ایران و جاذبه‌های ناشی از داشتن مدرک و عنوان های کاذب و ساختگی(چون دکتر، مهندس، استاد و پروفسور) در بین عوام و اجتماعات سیاسی موجب افزایش نرخ رشد مهاجرت سازمانی از نهادهای قدرت و ثروت به نهادهای علمی و تربیتی(چون دانشگاهها) می‌شود. طبیعتا این مهاجرت‌ها نیز در درون و بیرون از نهادهای علمی و تربیتی، سکونتگاه‌های حاشیه‌ای را ایجاد می‌کنند که سبب بروز پدیده‌ای می‌شود که نگارنده در مقالاتش، از آن تحت عنوان «حاشیه‌نشینی در علم» یاد کرده‌است.

✅بارزترین ویژگی «توسعه‌ی پارتیزانیِ علم» در مرحله‌ی رشد سریعش که حاشیه‌نشینی را درپی دارد تبعیض، بی‌عدالتی و نابرابری فرصت‌ها برای بازیگران توسعه در حوزه‌ی توسعه علم است. بگونه‌ای که این تبعیض، بی‌عدالتی و نابرابری‌ها سبب می‌شوند تا سه عنصر کلیدی توسعه‌ی علم شامل:
١. انسان دانا و توانا،
٢. قابلیتها(و برنامه‌ها)ی توسعه و
٣. فضای عملیاتی توسعه(که همانا ساختارهای سازمانی و ظرفیتهای فیزیکی هستند) به شکل منطقی با یکدیگر آمایش یا ترکیب نشوند و به حاشیه‌ها هدایت شوند.

✅در واقع، با الهام‌گیری از نظریه‌ی «مرکز- پیرامون» یا «هسته- حاشیه»ی فریدمن، یافته‌های تکمیلی نگارنده نشان می‌دهد:
هرگاه دانشگاهها و مراکز پژوهشی و آموزشی بعنوان مرکز ثقل یا هسته‌ی اصلی نظام علم و فناوری جامعه‌ای در جذب دانشگران توانایشان عاجز باشند و یا به جذب برنامه‌ریزی شده‌ی دانشگران ناتوان(و کجرو) و دفع عَمدیِ دانشگران توانایشان مبادرت ورزند، با تاخیرهای زمانی، یک شیب اجتماعیِ رو به پایین از مرکز یا هسته‌ی اصلیِ(غالبا ضعیف) بسوی پیرامون‌ها و سکونتگاه‌های حاشیه‌ای جامعه علمی چون بنگاه‌های: پروپوزال‌سازی، مدرک‌سازی و مدرک‌فروشی، پایان‌نامه‌فروشی و مقاله‌نویسی که در قالب هسته‌های فرعیِ(به‌ظاهر قوی) عمل می‌کنند، جریان می‌یابد!

✅بر اساس یافته‌های نگارنده؛ حاشیه‌نشین‌ها در علم عمدتا کسانی هستند که به دلایل گوناگون، یا نمی‌توانند جذب نظام علم و فناوری ملی و بین‌المللی شوند و یا به‌ناحق و به‌اشتباه جذب می‌شوند!

✅حاشیه‌نشین‌ها اغلب، سکونتگاه‌های خود را در حاشیه‌ی هسته‌های اصلی جوامع علمی(چون دانشگاهها) بگونه‌ای جانمایی می‌کنند که بصورتى نامتعارف، غیرقانونی و زننده‌ به مشتریان خود خدمات ارائه می‌دهند.

✅حاشیه‌نشینی در علم بیش از آنکه(و پیش از آنکه) ریشه در جاذبه‌های حاصل از داشتن مدارک دانشگاهی یا مدارج آکادمیک داشته باشد، ریشه در فقر ذهنی و اقتصادی حاشیه‌نشین‌هایی دارد که به سبب تحمیل آن فقر ازسوی ساختارهای سیستمی معیوبِ جامعه‌ی علمی بر فرد حاشیه‌نشین، وی را از سکونتگاه‌های رسمی علم(شامل دانشگاهها) به بیرون رانده و سپس به سکونتگاه‌های غیررسمیِ علم(حاشیه‌ها) هدایت می‌کند. ساختارهای سیستمی معیوبِ جامعه‌ی علمی نیز زائیده‌ی شرایط اولیه‌ی نامطلوب نظام کشورداری جامعه‌ای است‌که فرد حاشیه‌نشین در آن(جامعه)، زیست اجتماعی دارد.

✅بر اساس یافته‌های نگارنده؛
حاشیه‌نشین‌ها به دلیل تقلبی، جعلی و نمایشی بودن بروندادهای علمی‌شان یا به دلیل غصبی‌بودن مالکیت معنوی آثارشان و نيز به دلیل عدم سازگاری با جامعه‌ی علمیِ ملی و ازسوی دیگر به سبب حساسیت‌های اخلاقیِ اجتماعات علمی بین‌المللی، توسط اعضای آن اجتماعات معتبر طرد یا پس زده می‌شوند.

✅بنابراین حاشیه نشین‌ها از این جهت نیز، به دلیل عدم توانایی در سازگاری و هماهنگی با مناسبات رسمی علم، جذب فضای عملیاتی توسعه نمی‌شوند و چه ازجهت فضا(و مکان) و چه به‌لحاظ سبک زندگی علمی و زیست اجتماعی، با حاشیه‌ها خو می‌گیرند!

✅حاشیه‌نشین‌ها که رفتاری شبیه به «غُربتی»ها از خود به‌نمایش می‌گذارند درقالب نقش‌هایی چون پرسه‌زنِ علمی، روسپیِ علمی، جاسپار علمی، کارگزار علمی و مدیر لااُبالی در سکونتگاه‌های رسمی علم(چون دانشگاهها) و سکونتگاه‌های غیررسمی علم(چون بنگاههای پایان‌نامه‌فروشی)؛ ارزشهای ضعیف، منفی و اشتباه را در جامعه رواج می‌دهند.

🌀ادامه دارد ...

🇮🇷 کانال ایران و ابرچالش‌های آینده🇮🇷
@IranMetaChallenges

3.51K viewsedited 02:34