ما و اصولِ مبارزه در زمانۀ نیهیلیسم

شرایط نظام تمثیلات موجه:
(قسمت اول)

۱. معیار صدقِ پلاستیک: این معیار شرط اول موجه بودن یک نظام تمثیلات است. به بیان دیگر، یک نظام تمثیلات تنها به شرطی می‌تواند موجه باشد که پلاستیک (در هر سه معنای آن، یعنی همزمان شکل‌پذیر و شکل‌دهنده و منفجرکننده) باشد. البته چنانکه مشاهده شد، تلاش کردم نشان دهم که معیار صدق پلاستیک، به تعبیری، آمیزشی انتقادی از تمام معیارهای صدق چهارگانه است که به هر کدام جایگاه موجه خود را تخصیص داده است.

۲. سخن‌پذیری: علی‌رغم تمام محدودیت‌هایی که به لوگوس نسبت داده می‌شود، برای توجیه یا حتی نقد، راهی جز لوگوس وجود ندارد. البته یک نظام می‌تواند به بیرون از حوزۀ تمثیلات خود اشاره کند یا امور سخن‌ناپذیر را به رسمیت شناسد، اما حتی آنگاه که به آنها اشاره می‌کند باید آنها را ذیل نظام تمثیلات خود مفهوم‌مند و معنادار سازد و به خود حق بدهد از آنها سخن بگوید. این سخن گفتن حتی می‌تواند شامل دلایل ناتوانی‌اش از سخن گفتن دربارۀ آن موضوع باشد. سخن شرط لازمِ توجیه است و البته نه شرط کافی. نظام تمثیلات هم سخن‌پذیر است و هم سازندۀ تمثیلات، پس میانِ دال و مدلول نوعی رفت‌آمدِ دائمی و تاثر متقابل برقرار است. هم کلمات (زبان)، و هم اموری که واقعی می‌نامیم، هر دو، بیانی از سطحِ به لوگوس درآمدۀ تجربه‌ی پیشالوگوسی‌اند.
سخن‌پذیری شرط لازم گفتگوی بینانظامی است که تن سپردن به آن از مشخصات اصلیِ یک نظام تمثیلات موجه است. بدون سخن پذیری امکان گفتگو وجود ندارد. هرچند شرط کافی گفتگو در حوزۀ معرفت‌شناسی، به اشتراک پیشینی در ساحت تجربۀ پیشالوگوسی بازمی‌گردد. این اشتراک را نه می‌توان تحمیل کرد، نه می‌توان اثبات نمود، بلکه تنها می‌توان نشان داد، با این امید که علاوه بر اشتراک معناییِ اشاره‌گر در دو نظام هم‌سخن، اشتراکِ تجربی‌ای نیز وجود داشته باشد.

۳. گشودگی: اگر یک نظام تمثیلات، حالا به هر دلیلی، ابزارهای درونی تصدیق ناتمامیت و ناکاملیِ خود را نداشته باشد و یا به واسطۀ دچار شدن به انحطاط جزم‌اندیشانه، آنها را موقتاً و به نحوی نمایشی-فرمایشی از کار انداخته باشد، و به توهم خودبسندگی دچار شود، امکان توجیه‌پذیری‌اش را اولاً برای دیگری، و ثانیاً برای خودش از دست می‌دهد. این نظام چنان فروبسته می‌شود که گشودگی‌اش را نه تنها به دیگری، نه تنها به عناصر پیشالوگوسی‌اش، بلکه حتی به عناصر برسازندۀ درونی‌ خودش نیز از دست می‌دهد. در این صورت نظام خود را مجبور می‌بیند که هم دیگریِ بیرونی را سرکوب کند و هم دیگریِ درونی را. سخن نه از ابطال‌پذیری، بلکه بر سر امکانِ نقدپذیریِ درونیِ یک نظام است: یعنی گشودگی به تناقض درونی. همچنین نظام تمثیلات موجه باید بتواند در عین تصدیق دیگری (در معنای محدود مبتنی بر تناقض)، به دیگری (در معنای موسع‌تر مبتنی بر تفاوت) نیز گشوده باشد. اگر یک نظام تمثیلات موجه باید تن به گفتگو دهد و نسبت به دیگری گشوده باشد، در وهلۀ نخست به این دلیل است که خود را موجه سازد. هدف از گشودگی راستین به دیگری در حقیقت نه نوعی ایثار، یا وانهادن، بلکه این است که «دیگری» امکانی است برای موجه سازیِ «من».
این گشودگی، شامل نوعی اتصال‌پذیری به منابع تجربیِ پیشالوگوسی نیز می باشد. نظامی که این اتصال را ایجاد نکند، در ساحت محض انتزاعیت باقی می‌ماند، خود را از بیرون تغذیه و موجه نمی‌کند، و در نهایت، در حالت آرمانیِ خویش، ممکن است خود را به سطح یک بازیِ معنادارِ تخیلی (مثلاً ریاضیات) تنزل دهد و اتصالاتش را با زندگی معنادار از دست بدهد.

🔹 محمدمهدی اردبیلی
#اصول_مبارزه_در_زمانه_نیهیلیسم، ۱۴۰۱، صص ۲۱۵-۲۲۵

#معرفت_شناسی
#شروط_موجهه
#شناخت_پلاستیک

🆔 @Intersubjectivity

👍11

3.62K views10:29