• प्रश्न १ चे उत्तर: (ब) तेल अवीव
• विश्लेषण: ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी कॅप्टन स्मित मच्छार हे फ्लायदुबई कंपनीच्या FZ1073 या विमानाचे मुख्य पायलट म्हणून दुबईहून तेल अवीव (इस्रायल) कडे उड्डाण करत होते. उड्डाण दरम्यान ३४,००० फूट उंचीवर असताना सह-वैमानिकाने त्यांच्यावर कॉकपिटमध्ये कुऱ्हाडीने जीवघेणा हल्ला केला होता.

• प्रश्न २ चे उत्तर: (ब) सौदी अरेबिया
• विश्लेषण: हल्ल्यानंतर गंभीर जखमी अवस्थेतही कॅप्टन स्मित यांनी दाखवलेल्या समयसुचकतेमुळे विमानातील क्रू मेंबर्सनी हल्लेखोराला आटोक्यात आणले. त्यानंतर विमानात प्रवासी म्हणून प्रवास करणाऱ्या इतर पायलट्सनी विमानाचा ताबा घेत सौदी अरेबियामधील तबुक (Tabuk) विमानतळावर विमानाचे यशस्वी इमर्जन्सी लँडिंग केले आणि १७४ प्रवाशांचे प्राण वाचले.

• प्रश्न ३ चे उत्तर: (ब) फर्स्ट-क्लास ऑर्डर ऑफ झायेद II (First-Class Order of Zayed II)
• विश्लेषण: २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अबुधाबी येथे युएईचे राष्ट्रपती शेख मोहम्मद बिन झायेद अल नाह्यान यांनी कॅप्टन स्मित मच्छार यांना 'फर्स्ट-क्लास ऑर्डर ऑफ झायेद II' हा अत्यंत प्रतिष्ठित नागरी पुरस्कार प्रदान केला. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मानवी जीव वाचवण्यासाठी आणि शौर्यासाठी दिला गेलेला हा एक सर्वोच्च बहुमान आहे.

• प्रश्न ४ चे उत्तर: (क) स्पाइसजेट (SpiceJet)
• विश्लेषण: फ्लायदुबई कंपनीत २०२२ मध्ये रुजू होण्यापूर्वी कॅप्टन स्मित मच्छार यांनी भारताच्या स्पाइसजेट (SpiceJet) एअरलाइन्समध्ये तब्बल ११ वर्षे सिनियर कमांडर आणि ट्रेनर म्हणून काम केले होते. त्यांच्या नावावर ९,७५० तासांपेक्षा जास्त काळ विमान सुरक्षित उडवण्याचा दांडगा व्यावसायिक अनुभव आहे.

• प्रश्न ५ चे उत्तर: (अ) विक्रमजीत सिंग साहनी
• विश्लेषण: भारतीय राज्यसभा खासदार विक्रमजीत सिंग साहनी यांनी कॅप्टन स्मित यांच्या ऐतिहासिक शौर्याला सलाम करत त्यांना २५ लाख रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले. तसेच, भविष्यातील तरुण भारतीय वैमानिकांना शिष्यवृत्ती देण्यासाठी त्यांच्याच नावाने कायमस्वरूपी 'स्मित मच्छार शौर्य पुरस्कार' सुरू करण्याची घोषणा केली.

• विश्लेषण प्रश्न १ (प्रक्षेपक रॉकेट):
ISRO ने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी सतीश धवन अंतराळ केंद्र, श्रीहरीकोटा येथील दुसऱ्या लाँच पॅडवरून GSLV-F18 (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle) या ३-स्टेज रॉकेटच्या साहाय्याने NVS-03 उपग्रहाचे प्रक्षेपण यशस्वीरीत्या पूर्ण केले. ही GSLV मालिकेची २० वी भरारी होती. हे रॉकेट उपग्रहाला सुरुवातीला 'भू-समकालिक संक्रमण कक्षेत' (Geosynchronous Transfer Orbit - GTO) स्थापित करते आणि त्यानंतर उपग्रहाच्या अंतर्गत इंजिनाद्वारे त्याला ३७,०२३ किमी उंचीवरील जिओसिंक्रोनस कक्षेत नेले जाते.

• विश्लेषण प्रश्न २ (नाविक प्रणाली - NavIC):
NVS-03 (Navigation Satellite-03) हा भारताच्या NavIC (Navigation with Indian Constellation) म्हणजेच पूर्वीच्या IRNSS (Indian Regional Navigation Satellite System) या स्वदेशी दिशादर्शक प्रणालीचा भाग आहे. अमेरिकेच्या GPS प्रणालीला भारतीय पर्याय म्हणून ही यंत्रणा काम करते. भारताला स्वतंत्रपणे नेव्हिगेशन सेवा पुरवण्यासाठी किमान ४ उपग्रह सक्रिय असणे आवश्यक असते, जी कमतरता NVS-03 च्या प्रक्षेपणामुळे पूर्ण होत आहे.

• विश्लेषण प्रश्न ३ (L1 फ्रिक्वेन्सी बँड):
पूर्वीच्या पहिल्या पिढीतील (IRNSS) उपग्रहांमध्ये केवळ L5 आणि S-band सिग्नल्स उपलब्ध होते, ज्याचा थेट वापर सामान्य मोबाईल किंवा गॅजेट्समध्ये करणे तांत्रिकदृष्ट्या कठीण होते. मात्र, सेकंड-जनरेशन NVS सिरीजच्या उपग्रहांमध्ये (जसे की NVS-01 आणि आता NVS-03) L1 सिव्हिलियन बँड जोडण्यात आला आहे. यामुळे आता सामान्य नागरिकांचे स्मार्टफोन, स्मार्टवॉच आणि फिटनेस ट्रॅकर्स थेट नाविकचे सिग्नल स्वीकारू शकतील, ज्यामुळे अचूक मॅपिंग आणि नेव्हिगेशन सुलभ होईल.

• विश्लेषण प्रश्न ४ (उपग्रहाचे वजन):
NVS-03 हा भारताचा वजनदार नेव्हिगेशन उपग्रह असून त्याचे लिफ्ट-ऑफ वजन (Launch Mass) २,२३२ किलोग्राम (अंदाजे २,२५० किलो) आहे. या उपग्रहाचे नियोजित सेवा आयुष्यमान (Mission Duration) १२ वर्षे निश्चित करण्यात आले आहे.

• विश्लेषण प्रश्न ५ (स्वदेशी अणुघड्याळ):
नेव्हिगेशन उपग्रहांमध्ये अचूक वेळेची नोंद ठेवण्यासाठी अणुघड्याळ अत्यंत महत्त्वाचे असते. मागील पिढीच्या उपग्रहांमध्ये आयात केलेली घड्याळे बिघडल्याने, ISRO च्या 'स्पेस ॲप्लिकेशन सेंटर, अहमदाबाद' (SAC) ने स्वतः स्वदेशी रूबिडियम अणुघड्याळ (Indigenous Rubidium Atomic Clock) विकसित केले असून ते NVS-03 मध्ये बसवण्यात आले आहे. हे घड्याळ भारताच्या मुख्य भूमीसह सीमेबाहेर साधारणपणे १५०० किलोमीटर अंतरापर्यंत अत्यंत अचूक स्थान (Position) आणि वेळ दर्शवण्यास मदत करते.