• उत्तर १: (B) क्रीडा (पॅरा-ॲथलेटिक्स)
विश्लेषण: ४२ वर्षीय नीरज यादव हे भारताचे आघाडीचे पॅरा-ॲथलीट (अपंग खेळाडू) होते. २७-२८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी दिल्लीत संशयास्पद परिस्थितीत (कथित विषप्राशनाने) त्यांचे दुर्दैवी निधन झाले. शारीरिक आव्हानांवर (पोलिओ) मात करत त्यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देशाचे नाव उज्ज्वल केले होते.

• उत्तर २: (A) भालाफेक (Javelin Throw)
विश्लेषण: नीरज यादव यांनी इंडोनेशियातील जकार्ता येथे आयोजित २०१८ आशियाई पॅरा गेम्समध्ये पुरुषांच्या भालाफेक (Javelin Throw) स्पर्धेत २९.८४ मीटर अंतराचा आशियाई विक्रम प्रस्थापित करत सुवर्णपदक पटकावले होते. क्रीडा जगतात त्यांची ही पहिली मोठी आंतरराष्ट्रीय कामगिरी ठरली होती.

• उत्तर ३: (C) भालाफेक आणि थाळीफेक दोन्ही
विश्लेषण: चीनमधील हांगझू येथे पार पडलेल्या २०२३ च्या आशियाई पॅरा गेम्समध्ये नीरज यादव यांनी अभूतपूर्व कामगिरी करत भालाफेक (Javelin Throw) आणि थाळीफेक (Discus Throw) अशा दोन्ही प्रकारांत सुवर्णपदकांची कमाई केली होती.

• उत्तर ४: (B) F55 श्रेणी
विश्लेषण: पॅरा-ॲथलेटिक्समध्ये खेळाडूंच्या अपंगत्वाच्या प्रकारानुसार श्रेणी ठरवल्या जातात. नीरज यादव हे F55 श्रेणीमध्ये खेळत असत. या श्रेणीत बसून (Seated field events) खेळल्या जाणाऱ्या मैदानी स्पर्धा जसे की गोळाफेक, थाळीफेक आणि भालाफेक यांचा समावेश होतो. वयाच्या ७ व्या वर्षी त्यांना पोलिओमुळे पक्षाघात (Paralysis) झाला होता. सुरुवातीला त्यांनी ७ वर्षे व्हीलचेयर टेनिस खेळले आणि २०१५ पासून ते पॅरा-ॲथलेटिक्सकडे वळले.

• उत्तर ५: (B) तीन
विश्लेषण: नीरज यादव यांनी आशियाई पॅरा गेम्समध्ये एकूण ३ सुवर्णपदके जिंकली होती (१ सुवर्णपदक २०१८ मध्ये भालाफेकीत, आणि २ सुवर्णपदके २०२३ मध्ये भालाफेक व थाळीफेकीत). तथापि, ऑक्टोबर २०२३ मध्ये बेंगळुरू येथे घेतलेल्या उत्तेजक चाचणीत (Doping Test) त्यांचे सॅम्पल पॉझिटिव्ह (Stanozolol हे प्रतिबंधित स्टेरॉईड आढळल्यामुळे) आले होते. नाडाने (NADA) त्यांच्यावर ४ वर्षांची बंदी घातल्यामुळे ते ऑक्टोबर २०२६ मधील आयची-नागोया येथील आशियाई पॅरा गेम्समध्ये सहभागी होऊ शकले नव्हते. या क्रीडा बंदीमुळे आणि करिअरमधील चढ-उतारामुळे ते मानसिक तणावाखाली होते, ज्यातून त्यांनी हे टोकाचे पाऊल उचलल्याचे समजते.

• प्रश्न १ चे उत्तर: (ब) तेल अवीव
• विश्लेषण: ३० सप्टेंबर २०२६ रोजी कॅप्टन स्मित मच्छार हे फ्लायदुबई कंपनीच्या FZ1073 या विमानाचे मुख्य पायलट म्हणून दुबईहून तेल अवीव (इस्रायल) कडे उड्डाण करत होते. उड्डाण दरम्यान ३४,००० फूट उंचीवर असताना सह-वैमानिकाने त्यांच्यावर कॉकपिटमध्ये कुऱ्हाडीने जीवघेणा हल्ला केला होता.

• प्रश्न २ चे उत्तर: (ब) सौदी अरेबिया
• विश्लेषण: हल्ल्यानंतर गंभीर जखमी अवस्थेतही कॅप्टन स्मित यांनी दाखवलेल्या समयसुचकतेमुळे विमानातील क्रू मेंबर्सनी हल्लेखोराला आटोक्यात आणले. त्यानंतर विमानात प्रवासी म्हणून प्रवास करणाऱ्या इतर पायलट्सनी विमानाचा ताबा घेत सौदी अरेबियामधील तबुक (Tabuk) विमानतळावर विमानाचे यशस्वी इमर्जन्सी लँडिंग केले आणि १७४ प्रवाशांचे प्राण वाचले.

• प्रश्न ३ चे उत्तर: (ब) फर्स्ट-क्लास ऑर्डर ऑफ झायेद II (First-Class Order of Zayed II)
• विश्लेषण: २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अबुधाबी येथे युएईचे राष्ट्रपती शेख मोहम्मद बिन झायेद अल नाह्यान यांनी कॅप्टन स्मित मच्छार यांना 'फर्स्ट-क्लास ऑर्डर ऑफ झायेद II' हा अत्यंत प्रतिष्ठित नागरी पुरस्कार प्रदान केला. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मानवी जीव वाचवण्यासाठी आणि शौर्यासाठी दिला गेलेला हा एक सर्वोच्च बहुमान आहे.

• प्रश्न ४ चे उत्तर: (क) स्पाइसजेट (SpiceJet)
• विश्लेषण: फ्लायदुबई कंपनीत २०२२ मध्ये रुजू होण्यापूर्वी कॅप्टन स्मित मच्छार यांनी भारताच्या स्पाइसजेट (SpiceJet) एअरलाइन्समध्ये तब्बल ११ वर्षे सिनियर कमांडर आणि ट्रेनर म्हणून काम केले होते. त्यांच्या नावावर ९,७५० तासांपेक्षा जास्त काळ विमान सुरक्षित उडवण्याचा दांडगा व्यावसायिक अनुभव आहे.

• प्रश्न ५ चे उत्तर: (अ) विक्रमजीत सिंग साहनी
• विश्लेषण: भारतीय राज्यसभा खासदार विक्रमजीत सिंग साहनी यांनी कॅप्टन स्मित यांच्या ऐतिहासिक शौर्याला सलाम करत त्यांना २५ लाख रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले. तसेच, भविष्यातील तरुण भारतीय वैमानिकांना शिष्यवृत्ती देण्यासाठी त्यांच्याच नावाने कायमस्वरूपी 'स्मित मच्छार शौर्य पुरस्कार' सुरू करण्याची घोषणा केली.