• प्रश्न १ चे उत्तर: (B) Maharashtra Institution for Transformation
• स्पष्टीकरण: केंद्र सरकारच्या 'नीती आयोगा'च्या (National Institution for Transforming India) धर्तीवर महाराष्ट्र राज्याचा जलद आणि सर्वसमावेशक विकास करण्यासाठी 'MITRA' (Maharashtra Institution for Transformation - महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूशन फॉर ट्रान्सफॉर्मेशन) या वैचारिक संस्थेची (Think Tank) स्थापना करण्यात आली आहे.

• प्रश्न २ चे उत्तर: (C) प्रवीण परदेशी
• स्पष्टीकरण: ज्येष्ठ आणि अनुभवी आयएएस (IAS) अधिकारी प्रवीण परदेशी यांची 'मित्रा' संस्थेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) पदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. ते या संस्थेच्या माध्यमातून राज्याच्या विविध विकास प्रकल्पांना गती देण्याचे काम पाहत आहेत.

• प्रश्न ३ चे उत्तर: (B) मुख्यमंत्री
• स्पष्टीकरण: नीती आयोगाचे अध्यक्ष जसे देशाचे पंतप्रधान असतात, त्याच धर्तीवर राज्याच्या 'मित्रा' या संस्थेच्या नियामक मंडळाचे अध्यक्ष राज्याचे मुख्यमंत्री असतात. तर उपमुख्यमंत्र्यांकडे या संस्थेचे सह-अध्यक्षपद सोपवण्यात आले आहे.

• प्रश्न ४ चे उत्तर: (C) खाजगी क्षेत्र आणि कंपन्यांच्या भागीदारीतून राज्याचा सर्वसमावेशक विकास घडवून आणणे.
• स्पष्टीकरण: राज्याला २०२७ सालापर्यंत १ ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था बनवण्याचे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी 'मित्रा' काम करत आहे. खाजगी क्षेत्रातील गुंतवणूक, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन राज्याच्या शाश्वत विकासाला गती देणे हा या संस्थेचा मूळ हेतू आहे.

• प्रश्न ५ चे उत्तर: (C) (अ) आणि (ब) दोन्ही
• स्पष्टीकरण: 'मित्रा' संस्थेची रचना व्यापक आहे. यामध्ये मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या सह-अध्यक्षतेखाली काम चालते. तसेच प्रशासनाबाहेरील तज्ज्ञ व्यक्तींना (उदा. उद्योगपती किंवा अर्थतज्ज्ञ) उपाध्यक्ष किंवा उप-उपाध्यक्ष म्हणून समाविष्ट करून घेतले जाते, जेणेकरून धोरण निर्मितीमध्ये खाजगी क्षेत्रातील अनुभवाचा फायदा राज्याला मिळेल.

प्रश्न १ चे सविस्तर विश्लेषण (कोलामार्का वन्यजीव अभयारण्य)
• पार्श्वभूमी: गडचिरोली जिल्ह्यातील अहेरी आणि सिरोंचा वनविभागाच्या सीमेवर असलेले 'कोलामार्का' हे क्षेत्र २००९ पर्यंत केवळ सामान्य वनक्षेत्र होते. २०१३ मध्ये या क्षेत्राला 'संवर्धन राखीव क्षेत्र' (Conservation Reserve) चा दर्जा मिळाला होता. आता कालच्या बैठकीत याला अधिकृतपणे 'वन्यजीव अभयारण्य' (Wildlife Sanctuary) म्हणून दर्जा वाढवून मंजुरी देण्यात आली आहे.
• परीक्षेसाठी महत्त्वाचे: MPSC च्या दृष्टीने जिल्हा आणि अभयारण्य यांच्या जोड्या जुळवा या प्रश्नासाठी 'कोलामार्का = गडचिरोली' हे लक्षात ठेवणे अनिवार्य आहे.

प्रश्न २ चे सविस्तर विश्लेषण (रानम्हशींचा अधिवास)
• रानम्हशींचे संवर्धन: कोलामार्का हे क्षेत्र मध्य भारतामध्ये अत्यंत दुर्मिळ होत चाललेल्या रानम्हशींच्या (Wild Water Buffalo - Bubalus arnee) नैसर्गिक अधिवासासाठी प्रसिद्ध आहे. वन्यजीव (संरक्षण) अधिनियम, १९७२ च्या अनुसूची-१ (Schedule I) मध्ये रानम्हशींचा समावेश असून त्यांना सर्वोच्च संरक्षण आहे.
• संवर्धनाचा फायदा: अभयारण्य दर्जा मिळाल्यामुळे आता या भागात रानम्हशींच्या पैदाशीसाठी आणि त्यांच्या सुरक्षेसाठी केंद्र व राज्य सरकारकडून विशेष निधी आणि आधुनिक ट्रॅकिंग यंत्रणा (उदा. रेडिओ कॉलरिंग) राबवणे सोपे होणार आहे.

प्रश्न ३ चे सविस्तर विश्लेषण (तानसा वन्यजीव अभयारण्य विस्तार)
• स्थान व भौगोलिक महत्त्व: तानसा वन्यजीव अभयारण्य हे मुंबई आणि ठाणे परिसराला पाणी पुरवठा करणाऱ्या मुख्य जलस्रोतांपैकी (तानसा धरण) एक आहे. वन्यजीवांचा वाढता वावर आणि मानवी हस्तक्षेप रोखण्यासाठी या अभयारण्याचा विस्तार करणे गरजेचे होते.
• नवीन मंजुरी: २६ व्या बैठकीत तानसा अभयारण्याच्या सीमेला लागून असलेल्या ५८८.७६ हेक्टर अतिरिक्त वन आणि खासगी क्षेत्राला अभयारण्याचा भाग म्हणून जोडण्यास मंजुरी दिली. यामुळे प्राण्यांच्या नैसर्गिक कॉरिडॉरचा विस्तार झाला आहे.

प्रश्न ४ चे सविस्तर विश्लेषण (समाविष्ट गावे आणि क्षेत्र)
• प्रशासकीय व्याप्ती: नवीन विस्तारित क्षेत्रामध्ये ठाणे आणि पालघर या दोन्ही जिल्ह्यांच्या सीमावर्ती भागातील ६ प्रमुख गावांच्या क्षेत्रांचा समावेश होतो. यामध्ये प्रामुख्याने मौजे ओगदा, खोडदे, तिरमाळ, पाचघर, फणसाड आणि आमले या महसुली गावांच्या हद्दीतील वनक्षेत्रांचा समावेश आहे.
• पर्यावरणीय महत्त्व: हे क्षेत्र पश्चिम घाटाच्या (Eco-sensitive Zone) अगदी जवळ असल्याने येथे विविध प्रकारच्या औषधी वनस्पती, बिबट्या, भेकर, चौशिंगा आणि दुर्मिळ पक्षी आढळतात.

प्रश्न ५ चे सविस्तर विश्लेषण (१४ नवीन संवर्धन राखीव क्षेत्रे)
• संवर्धन राखीव क्षेत्र म्हणजे काय?: जेव्हा एखादे वनक्षेत्र राष्ट्रीय उद्यान किंवा अभयारण्य म्हणून घोषित केलेले नसते, परंतु दोन जंगलांना जोडणारा तो महत्त्वाचा मार्ग (Wildlife Corridor) असतो, तेव्हा त्याला कलम ३६ (A) अंतर्गत 'संवर्धन राखीव क्षेत्र' (Conservation Reserve) घोषित केले जाते.
• २६ व्या बैठकीतील एकूण निर्णय: कालच्या ऐतिहासिक बैठकीत २ नवीन अभयारण्यांशिवाय १४ नवीन संवर्धन राखीव क्षेत्रांना मान्यता देण्यात आली. ही क्षेत्रे प्रामुख्याने नाशिक, पुणे, रायगड, नंदुरबार, ठाणे, पालघर आणि चंद्रपूर या वन्यजीवदृष्ट्या महत्त्वाच्या ७ जिल्ह्यांमध्ये पसरलेली आहेत. यामुळे महाराष्ट्राचे एकूण संरक्षित वनक्षेत्र लक्षणीयरीत्या वाढले आहे.