Иш стажи етарли бўлмаса ҳам пенсия тайинланадими?

✅ Ҳа, мумкин! Иш стажи тўлиқ бўлмаган ҳолларда ҳам пенсия тайинланиши мумкин. Бунда пенсия — мавжуд стажга мутаносиб миқдорда ҳисобланади.

📌 Масалан:
🔹 Эркаклар учун талаб этилган иш стажи — 25 йил
🔹 Аёллар учун — 20 йил

➡️ Агар иш стажи 7 йилдан кўп бўлса, лекин тўлиқ талаб этилган йилларга етмаган бўлса ҳам, фуқаролар пенсия олиш ҳуқуқига эга.
📎 https://t.me/NeoOvoz

O’zim ham aytdim-a, bu prognoz o’xshamadi, deb. Gap bu yog’da ekanda💸

QADRIYAT
Yaqin o‘tmishda Rossiyada bir voqea bo‘lgan ekan. Nemis kompaniyasi Rossiyada o‘zining korxonasini ochmoqchi bo‘ladi va u yerga xodimlar yollash bo‘yicha e’lon beradi. Personalni qabul qilish bo‘yicha suhbat tashkil qilinadi. Nihoyatda ko‘p odamlar ushbu suhbatda ishtirok etadi.
Suhbatda bir keys:
“Siz o‘zingizga biriktirilgan hududda ishlayotgan vaqtingizda siz ishlayotgan stanok yonib ketdi. Shu holatda sizning harakatlaringiz qanday bo‘ladi?” – degan savol beriladi.
Ushbu savol hammaga bir xil beriladi. Hamma nomzodlar birin-ketin suhbatdan yiqila boshlaydi. Bu holat shahar meriga yetib boradi. Mer norozi bo‘lib, kompaniya rahbariyati bilan uchrashadigan bo‘ladi. Mer ulardan:
– Agar sizlarning rejalaringizda o‘zlaringizning fuqarolaringizni olib kelib ishlatish bo‘lsa-yu, bizning fuqarolarni sarson qilib, suhbatlar tashkil qilishdan nima naf bor edi? – deya nemislarga norozi ohangda murojaat qiladi.
Nemislar ham o‘z o‘rnida shahar merini ushbu suhbatda ishtirok etib ko‘rishga taklif qiladilar. Mer muammoni o‘rganish maqsadida suhbatda ishtirok etadi.
Hammaga berilgan o‘sha savol:
“Siz ishlayotgan vaqtingizda sizga biriktirilgan stanokda o‘t chiqdi. Ushbu holatda siz nima qilasiz?”
Mer ham o‘z navbatida javob qaytaradi:
– Korxonada xavfsizlik choralari ko‘rilgan bo‘ladi. Men ushbu moslamalardan foydalanib, olovni o‘chirishga harakat qilaman.
Korxona mas’ullari:
– Siz suhbatdan o‘ta olmadingiz, – deya javob berishadi.
Mer hayron bo‘lib, ularga savol nazari bilan yuzlanadi:
– Nimaga?
– Siz stanokni tokdan uzib, chiqib ketishingiz kerak edi.
– Iye, nimaga? Ahir korxona yonib ketadiku?
– To‘g‘ri, stanoklar va korxona yonib ketishi mumkin. Biroq, biz bularni sug‘urtalaganmiz, mablag‘larimizni sug‘urta kompaniyasidan to‘liq qaytara olamiz. Agarda sizga – personalga biror kor-hol yuz bersa, bu ish beruvchi uchun haqiqatda katta yo‘qotish bo‘ladi. Bunda biz sizga kiritgan investitsiyalarimizdan ayrilamiz. Biz pullarni ko‘klarga sovurgan bo‘lamiz.
O‘zgacha olam, boshqacha dunyoqarash, to‘g‘rimi? Qabul qilishimiz qiyinroq. Mana shu – haqiqatda qadriyat hisoblanadi. Aslida davlat va jamiyat o‘zining asosi bo‘lgan odamlarni rivojlantirish uchun investitsiya qiladi. Davlatning eng katta boyligi – bu uning xalqi, odamlar hisoblanadi.

https://t.me/NeoOvoz

Shumerlar mill. avv. 4000 va 2000 yillar oralig‘ida Mesopotamiya janubidagi mintaqada, bugungi Iroqning janubida mavjud bo‘lgan sivilizatsiyadir. Shumerlar jahon tarixidagi eng qadimgi sivilizatsiyalardan biri bo‘lib, mixxat yozuvi, g‘ildirak, qishloq xo‘jaligi va sug‘orish tizimlari, ibodatxonalar me’morchiligi va matematika ixtirosiga katta hissa qo‘shgan.

Shumerlar shahar-davlatlarga bo‘lingan va har birida xudoga bag‘ishlangan ibodatxonaga ega edi. Bu ibodatxonalar iqtisodiy, huquqiy va diniy funksiyalarni bajaradigan markazlar bo‘lib, shumerlar ularni xudolarning yerdagi vakillari deb bilishgan.

Shumerlar san’at, adabiyot va musiqa sohalarida ham rivojlangan. Ular turli janrdagi asarlar, jumladan, doston, madhiya, muhabbat haqida qo‘shiqlar, motam haqida she’rlar, ilmiy matnlar yozgan. Shumerlar mill. avv. 2000-yillarda boshqa mintaqaviy kuchlar tomonidan bosim ostida qolgan va oxir-oqibat Ossuriya va Bobil imperiyalari tomonidan bosib olingan.

https://t.me/NeoOvoz

Сиёсий билимингизни синаб кўринг!

1991 йил Ўзбекистон мустақиллигидан бир оз ўтиб, Олий Кенгаш сессияси бўлиб ўтади. Кенгаш раиси марғилонлик икки депутатни тез фурсатда махсус учоқ билан Фарғонага жўнатади. Улар бориб, махсус топшириқни бажариб, яна ўша учоқ билан қайтиб келишади.

Савол: улар Марғилонга қандай махсус топшириқни бажаришга боришган?

https://t.me/NeoOvoz

Bu shu darajada jiddiy masalaki, 19-asrdan beri birinchi marta shunaqa kam absolyut tug’ilish. Statistika aynan o’sha paytdan beri yuritilib kelmoqda edi.

https://t.me/Mirkonomika/2297

ЯПОНЛАРДАН ШЕДЕВР!

Ассалому алайкум, аслзода ўқирманлар. Саломатмисиз?
Бугун, болаларимиз билан дўконга кирган эдик. Катта ўғлимиз югуриб бориб "Гаригарикун" ейман деб, сиз расмда кўриб турган қўлимдаги музқаймоқни кўрсатди.

Бу музқаймоқнинг номи- ГАРИГАРИКУН бўлиб Японияда жуда машхур. Номи ҳам ўта содда ўйлаб топилган. Биздаги бирорта музқаймоққа "Оҳ-оҳ-вой" деб ном қўйгандек гап)

Хуллас, шу музқаймоқни кўриб сизларга бир ажиб ҳолатни армуғон этишни хоҳлаб қолди бу суюқ кангул)

Шу десангиз, бу музқаймоқ заводидан чиққандан бери 60¥ атрофида сотилган. Бу 60 ен дегани жуда арзон пул дегани. Бу пулга ярим литрлик сув ҳам бермайди, битта сақич ҳам бермайди. Жуда майда пул! Ана энди, шу музқаймоқни ишлаб чиқарган компания яқинда нархини кўтарипти. Кўтарганда ҳам арзимаган пулга кўтарган. Яъни 10¥ га. Бу 10¥ дегани ерга тушиб кетса эгилиб олмайдиган даражада майда пул дегани.

Энди, энг қизиқ нуқтасини қаранг: Шу арзимаган 60 сумлик музқаймоқни нархига, унданам арзимаган 10 сум қўшимча нарх қўйган компания бошлиқлари: "25 йил бадалига бир мартагина нархни 10 сумга кўтаришга мажбур бўлдик. Нархни кўтармаслик учун бор кучимиз билан ҳаракат қилдик, иложи бўлмади. Бизни кечиринглар" деб, сиз расмда кўриб тургандек қилиб эгилиб кечирим сўрашди. Қойилотун қойилун)

Биргина мана шу ҳолатнинг ўзи Японияда харидорларнинг қадр-қимматини қандай баландлигини кўрсатади. Нарх-наводаги стабиллик ва бир хиллик ҳам ажойиб йўлга қўйилган. Япониянинг нариги бурчагига борсангиз ҳам, пойтахтга борсангиз ҳам бир хил нархдаги маҳсулотларни олишингиз мумкин. "Ака, Гўшт қанча?" десангиз? Таваккал бир хил нархи айтиб юборса, "Ия, кеча Мардон қассопдан фалон пулга олгандим-ку" деп қассопу, дўкончилар билан жиққа-мушт бўлишга ҳожат йўқ. Ҳамма жойда бир хил нарх ва мижознинг хурмати Ҳимолайнинг чўққисидек бўлиб ётипти)

Баҳодир Ниппоний- Яхши кунларда сиз билан бирга. Қассобхоналардан сўранг)

❓“OK” so‘zi qayerdan kelganini bilasizmi?

Bu mashhur iboraning ildizi - harbiylar jargonidan olingan.

“OK” aslida “zero killed”, ya’ni “halok bo‘lganlar yo‘q” degan ma’noni bildiradi.

Urush paytida jangdan so‘nggi holat to‘g‘risida raport bergan komandirlar shu ikki harfni ishlatgan: “O.K.” — hamma joy tinch, qurbonlar yo‘q.

Vaqt o‘tib, bu ibora kundalik hayotga ko‘chib o‘tgan va hozir “hammasi joyida”, “muammo yo‘q”, “roziman” degan umumiy ma’nolarda ishlatiladi, hatto o’zimizda ham.

📌 Shunchaki ikki harf — ammo orqasida tarix, ma’no va xotira bor…

#Normativ
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 19 iyundagi “Davlat fuqarolik xizmatini yangi yondashuvlar asosida tashkil etish hamda professional va natijadorlikka yo‘naltirilgan davlat xizmatchilari korpusini shakllantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-95-sonli Farmoni 5-ilovasiga ko‘ra
Milliy darajadagi davlat organlari ro‘yhati tasdiqlandi(hali e’lon qilinmadi).
Ushbu farmonga qadar ro‘yhat quyidagicha edi:

Milliy darajadagi tashkilotlar
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat xizmatini rivojlantirish agentligi
- Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy markazi
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfattlarini himoya qilish bo‘yicha vakil devoni;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi;
- O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi;
- O‘zbekiston Respublikasi Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi;
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi ot sporti bo‘yicha Respublika oliy sport mahorati maktabi;
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi;
- O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasi;
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat siyosati va boshqaruvi akademiyasi;
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik islohotlar agentligi;
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy teleradiokompaniyasi.

Yangi ro`yhatni kutamiz
https://t.me/NeOvoz

Shu haftada menimcha eng ko'p muhokama qilingan va vahimali xulosaga olib keluvchi ilmiy maqolani men ham ko'rdim - bu haqida o'zbek tilida Spot.uz ham, Abdumalik ham yozishgan ekan. Bu tadqiqot asosida AI haqida xulosa qilmaslik kerak deb o'ylayman. Chunki, bu tadqiqotning o'ziga ko'p savollar bor. To'liq tadqiqotni bu yerda o'qish mumkin: https://arxiv.org/pdf/2506.08872

MIT tadqiqotchilari olib borgan izlanishga ko'ra, ChatGPT, ya'ni LLM foydalanuvchilari asab, lingvistik va xulq-atvor darajalari bo'yicha ChatGPT ishlatmaydigan insonlariga qaraganda doimiy ravishda past natijalarga erishar ekanlar. Xulosa qilib mualliflar, siz AI ta'limga salbiy ta'siri haqida qayg'urayotgan bo'lsangiz, siz yanada ko'proq qayg'urishingiz kerak deyishmoqda.

Tadqiqotda qatnashgan talabalarning bir guruhiga insho yozishda ChatGPTdan foydalanish mumkin deyishgan, boshqa guruhiga esa yo'q. Insho yozib bo'lingandan keyin ChatGPT foydalanuvchilarining 83 foizi bir necha daqiqa oldin o'zlari yozgan insholaridan iqtibos keltira olmaganlar. Bu juda intuitivku. Albatta, agar talaba inshoni ChatGPTdan mutlaqo ko'chirib yozib topshirsa, va undan 5 daqiqadan bir joyidan iqtibos keltir desa eslay olmaydi, chunki u o'qimaganku. Shunchaki ChatGPTdan copy+paste qilib topshirgan. Bu natijaning o'zi ChatGPT inson idrokini, xotirasini zaiflashtirishini anglatmaydi, mutlaqo.

Bundan tashqari, tadqiqotda qatnashgan ishtirokchilar reprezentativ guruh emas, Kembridjda yashaydigan va MITda o'qiydigan talabalar ekan. Va ishtirokchilar soni atiga 54 dona ekan, bu juda kam. Qayta so'rovnomaga qaytib javob berganlar soni ham juda kam ekan. Natijalar ishtirokchilarning EEG miya skanlari natijalariga asoslangan, ya'ni bu skanlarga qarab ChatGPT miya shikastanishiga olib keladi deyishmoqda. Bundan 8 yillarcha oldin MITdagi laboratoriyada ishlaydigan do'stim iltimosiga ko'ra bunday eksperimentlarning birida men ham qatnashgan edim, shunga EEG skanlari qanchalik bunday xulosaga olib kelishi albatta so'roqli masala.

Albatta, men ChatGPT yoki istalgan LLMning ta'lim jarayoniga, inson o'rganish qobiliyatiga ta'sirlari haqida qayg'uraman, salbiy tomonlari haqida o'ylayman - o'zim shu sohadaman, talabalarim ham ishlatadi. Lekin, asosiy xavotirlar bu quroldan noto'g'ri foydalanish atrofida. Shuning uchun bu maqoladan unchalik ko'p yangi narsa o'rganmadim. Aslida, LLMning ta'limga salbiy tomonlari haqida boshqa bir keng ko'lamli eksperiment doirasida ham o'rganganmiz. Aytmoqchimanki, ular ham ba'zi salbiy ta'sirlarni topishgan, lekin xulosa LLMni qanchalik to'g'ri ishlatilishida.

ChatGPTdan foydalanishning o'zi insonning aqliy qobiliyatlarini pasaytirmaydi. Dangasalik, o'rganmaslik va LLMdan noto'g'ri foydalanish buni qiladi. Inshoni qayerdandir ko'chirib yozgan talabadan "nima yozgan eding" deb so'rasangiz bilmasligi tabiiy.

@uzbekonomics

Va nihoyat👆🏻

Siz boʻlmagan dasturxonda ham nomingizni himoya qiladigan do'stlar orttiring.

Ilber Ortayli

Milliy g`urur

“Iohannis Hevelii Prodromus Astronomiae” (лотинча: "Астрономиянинг муқаддимаси") деб номланган асар Йоханнес Хевелий (Hevelius) (1611–1687) томонидан яратилган астрономияга оид йирик асар.

Ушбу гравюрада бобокалонимиз Мирзо Улуғбек ҳам борлигини билармидингиз?!

Юқоридаги ушбу гравюра марказида лотинча шундай ёзув мавжуд: “Synodus astronomorum, qui prae Aliis fixarum Catalogo operam dederunt” – бу Юлдузларнинг рўйхатини тузишга бошқалардан кўра кўпроқ ҳисса қўшган астрономлар мажлиси маъносини англатади. Урания (юнонча ouranus-осмон) астрономия музаси) ўртада турибди. Унинг атрофида тарихда ном қолдирган астрономлар жойлашган .

Ҳар бир тимсол ёки устунда ўша олимнинг тахаллуси ёки машҳур ибораси лотин тилида ёзилган. Масалан, Улуғбек тимсолида “Successoribus rem serius commendo” деб ёзилган, яъни "Мен ворисларимга улкан ишлар(меърос)ни қолдираман." деган маънони англатади.

Гравюрада умумий ҳисобда 7 та олим тасвирланган. Улар:
Клавдий Птолемей (Ptolemaeus) – Рим даври астрономи, геоцентрик моделни ишлаб чиққан;
2. Тихо Браге (Tycho Brahe) – аниқ кузатувлари билан машҳур;
3. Николай Коперник (Copernicus) – гелиоцентризм асосчиси;
4. Галилео Галилей (Galilei) – телескоп орқали астрономик кашфиётлар қилган;
5. Йоханн Кеплер (Kepler) – сайёралар орбитаси қонунларини аниқлаган;
6. Улуғбек (Ulugh Beigh) – Ўрта Осиё астрономи, юлдузлар жадвали билан машҳур;
7. Йоханнес Хевелий (Hevelius) – асар муаллифи, астроном ва харитачи.

O`smirlikka qaytaradgan qo`shiq

Moviy dengiz sohilida otel
Yonimda malla soch madmuazel
Jazirama yoz fasli iyul
Qo'llarida bir dona atirgul.
Tungi kafe va jonli musiqa
Har bir xazil, har bir daqiqa
Yodimda har bir so'z, har bir nigox
Biz sen bilan tanishgan oromgox.
Bor yo'g'i o'n ikki kun atiga
Undan ortiq bo'lolmasmiz birga
Sevgim armon endi bir umirga
Qarab to'ymadim moviy ko'zlaringga.

Соққани қил, соққани

Яқинда доришунослик (фармацевтика) фаолиятига тааллуқли бир молиявий схема билан қизиқиб қолдим. Илгари ҳам кўп эшитар эдим-у, тўғриси жиддий эътибор бермасдим. Шу кунга қадар унчалик ҳам кўп ҳорижий мамлакатларда бўлмаганман. Лекин қайси давлатга бормайин, бозори, дўкони, йўл кира нархлари, йўл ҳаракати хавфсизлиги назорати, банк хизматлари, шунингдек, дорихоналари билан қизиққанман. Ҳамма жойда айнан бир ҳил эмас, лекин ўхшаш томонларини кузатиш мумкин. Фақатгина биргина дорихона (аптека)лар фаолияти ҳеч бир давлатда бизларникидек эмас. Адашмасам, устоз Шерзодхон Қудратхўжа томонларидан айнан дорихона (“дориксона”)ларнинг кўплигидан таажжубланиб мақола эълон қилинганди.
Мен ҳам ўз шахсий фикларим билан ўртоқлашмоқчиман.
Истаган дорини (айрим дорилар рецепт асосида берилади) истаган ёшдаги одам сотиб олиши имконияти ҳам фақатгина бизнинг мамлакатда бор. Бунинг яхши ва ёмон томонлари бор. Лекин ёмон томонлари кўпроқ, менимча. Спиртли ва тамаки маҳсулотлари ҳаридида ўрнатилган ёш чеклови дори-дармон маҳсулотларига ҳам қўлланилгани мақсадга мувофиқ бўлар эди.
Юртимизда бугунги кунда ҳорижий фармацевтика компаниялари билан бемалол беллаша оладиган маҳаллий дори-дармон компаниялари сони ҳам кўпайиб бормоқда. Уларнинг дорилари турлари ҳам ниҳоятда хилма-хил. Бу кетишда уларнинг сони келгуси 5 йилда яна бир неча бараварга кўпаяди. Фантастик фильм жанрларига ўхшаб ҳуддики, аввал дори яратилиб, кейин унга мос касаллик (вирус)лар яратилаётгандек, гўё...
Масалани чувалаштирмай, аниқроқ айтадиган бўлсам, ҳаммамиз ўзимиз бевосита танамиз оғриб ёки яқинларимиз касалига даво истаб касалхоналарга борганмиз. Одам кўзига дунё қоронғи бўлиб кетади, бундай вақтларда. Ён атрофдаги воқеа-ҳодисотларга эътиборимиз паст бўлади. Ўша пайт докторлар биз учун энг муҳим одамларга айланишади. Қайсидир докторга турнақатор навбатда турган вақтингизда бир “крутой опахон” навбатсиз бирровга кириб чиқиш важи билан докторга кириб чиққан ҳолатларида ҳалиги “кираману-чиқаман”ларни касалхонани деразасидан улоқтирворгингиз келади! Яқинда фарзандимни касалхонага олиб боргандик. Бизда ҳам шундай ҳолат бўлди. Доктор қабулида 8 та одамдан кейин 9чи бўлиб навбатда тургандик. Ёшлари ўттиз бешлар атрофидаги бир аёл уяли телефонда гаплашган ҳолатда навбатдагиларга эътибор ҳам бермай, доктор қабулига кириб кетди. Ҳолатдан ҳамма қатори биз ҳам норози туриб қолдик. Ўн беш минутлар чамаси ўтиб (навбатдаги беморларнинг қистови билан) ҳалиги аёл ва ниҳоят хонадан чиқди. Доктор бу аёлни ҳудди яқин кишиси ёки ҳамкасбидек алоҳида эътибор билан эшиккача келиб кузатиб қўйди. Турмуш ўртоғим мендаги важоҳатни кўриб:
– Фирмадан бу аёл, қўяверинг, тирикчилиги шунақада буларнинг, деди.
– Йўўўқ, булар дори савдоси билан эмас, жон савдоси билан шуғулланади, деб қўйдим. Ҳа, кўчадаги дорихоналар бизнесининг гуркираб ривожланишини таъминловчи муҳим бўғинлар айнан мана шу “фирмач”лар ҳисобланар экан.
Схема оддий: Фирма ўзи ишлаб чиқараётган дорини тегишли докторлар орқали беморларга тавсия қилишларини рағбатлантирадилар. Бунда уларга маълум ҳақ ва қимматли совғалар бериш амалиёти йўлга қўйилган. Доктор томонидан беморга айнан қайси фирма дорилари ёзилиши ҳам ўша мўянанинг “чўғи”га боғлиқ. Бир турдаги касалликка бир ёки икки ҳил дори воситасини ўзи кифоя қиладиган ҳолатда ҳам доктор икки бет қоғозга ўнга яқин дориларни ёзиб беришига ҳам айнан шу услуб мотивация беради.
Топилган даромадларидан фақир ва мискинларга садақа бериб, йилда икки маротаба “худойи” қилиш орқали бу айблар уларнинг ҳисобларига ёзилмас, балким. Булар Улкарнакрга ҳам совға-саломлар билан боришсалар керакда. Муҳаммад Юсуф айтганидек:
Менинг танишим йўқ нариги дунёда,
Барибир жаннатга тушмаймиз, жоним...

Яна билмадим. Аллоҳ билгувчи...!

https://t.me/NeOvoz

Байт ул-мол – исломий молиянинг юраги
Бугунги замонавий банклар иқтисодиётнинг қон томири саналади. Улар асосан тадбиркорлар, корхоналар ва молиявий ресурсларга муҳтож шахсларни кредит, инвестиция ёки хизматлар билан таъминлаш орқали иқтисодиётдаги ликвидликни таъминлаш вазифасини бажаради. Шу орқали банклар маблағларни жамғариш, қайта тақсимлаш ва инвестиция йўналишларига йўналтириш каби муҳим функцияларни амалга оширадилар.

Давоми
Ислом тарихининг илк босқичларида эса бу каби вазифаларни мусулмонлар давлатининг марказий молия муассасаси – Байт ал-мал амалга оширган. Бу атама сўзма-сўз “моллар уйи” (байт – уй, мал – мол-мулк) деган маънони англатади. Амалда эса у давлатнинг молиявий ресурсларини бошқариш, жамият бойлигини тақсимлаш ва ижтимоий адолатни таъминлашга масъул ғазначилик сифатида фаолият юритган.

Байт ул-молнинг асосий вазифалари ва тамойиллари
Байт ул-мол ислом молиявий тизимининг асосий устунларидан бири ҳисобланади. У уч муҳим ғояга таянади:
Бойлик – жамиятдаги иқтисодий ресурсларни адолатли бошқариш ва тақсимлаш;
Ишонч – давлат билан фуқаролар ўртасидаги молиявий шаффофлик ва кафолат;
Ижтимоий адолат – эҳтиёжманд қатламларни қўллаб-қувватлаш орқали адолатли жамиятни шакллантириш.
Байт ул-мол нафақат давлат маблағларини жамлаш ва сақлаш, балки уларни мақсадли сарфлаш – яъни етимлар, камбағаллар, мусофирлар, қарздорлар ва жамиятнинг бошқа заиф қатламларига ёрдам бериш орқали кенг қамровли ижтимоий сиёсат юритишга хизмат қилган. Шу жиҳатдан у ижтимоий фаровонликни таъминлашга қаратилган муассаса сифатида ҳам намоён бўлади.
Байт ул-молнинг ташкил этилиши ва бошқаруви
Ислом тарихида иккинчи халифа Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) даврида Байт ул-мол биринчи марта марказлашган молия муассасаси сифатида Мадинада ташкил этилди. Умар (р.а.) унинг самарали ишлаши учун замонавий давлат молиясига хос бўлган ҳисоб-китоб тизимини жорий қилди. Бу тизим Диван (Девон) деб аталган.

Умар (р.а.) Байт ул-молнинг биринчи расмий ғазначиси қилиб Абдуллоҳ ибн Арқам (р.а.) ни тайинлади. Бу жараёнда молиявий фаолиятнинг ҳар бир жиҳати аниқ ва ҳисобли юритилиши таъминланди.
Диван – молиявий ва маъмурий ҳисоб-китоб тизими
Ислом тарихида “диван” – дастлаб расмий рўйхатлар ва молиявий қайдлар тўплами бўлган. Кейинчалик, унинг вазифа ва миқёси кенгайиб, давлат бошқарувида муҳим ўрин эгаллаган институционал тузилмага айланди. Диван қуйидаги вазифаларни бажарган:
Давлат даромадлари ва харажатларини қайд қилиш ва назорат қилиш;
Ҳарбий хизматчилар ва бошқа давлат хизматчиларига маош тайинлаш;
Солиқларни йиғиш ва назорат қилиш;
Ижтимоий эҳтиёжларга маблағ ажратиш.
Бу тузилма ўша даврдаги молиявий ва маъмурий тизимнинг аниқ ва самарали ишлашини таъминлаган. Бундай тизимлаштириш туфайли ислом дунёсидаги шаҳарлар – Бағдод, Дамашқ, Қоҳира, Кордова каби марказлар иқтисодий ва илмий тараққиёт марказларига айланган.
Байт ул-мол ва замонавий банклар: ўхшашлик ва фарқлар
Ҳар қанча бугунги банклар фоизли кредит, фоиздан даромад олиш каби амалиётлар билан ишласа-да, уларнинг молиявий ресурсларни жамлаш ва қайта тақсимлаш функциялари тарихий Байт ул-молга ўхшашдир. Байт ул-мол эса бу вазифаларни фақат исломий принциплар – яъни **рибо (фоиз)**дан холи, ҳаққоний савдо ва шерикчилик асосида амалга оширган.
Ислом молиявий тизимида активлар билан боғлиқ ҳақиқий савдо-сотиқ, мудараба (шерикчилик) ва мурабаха (харид-сотувга асосланган молиялаштириш) каби воситалар орқали молиявий муносабатлар тартибга солинган. Бундай амалиётлар Исломдаги адолат ва баробарлик принципларига мос равишда ишлаб чиқилган.
Инқирозлар ва Ғарб банк тизимининг ҳукмронлиги
Халифаликнинг сўнги даврларида ислом дунёсида юзага келган сиёсий ва иқтисодий инқирозлар Байт ул-мол ва унинг тизими заифлашишига сабаб бўлди. XVIII-XIX асрларга келиб, Европа давлатларида шаклланган рибо принципи асосидаги капиталистик банк тизими саноат инқилоби, мустамлакачилик ва геосиёсий устунликлар орқали бутун дунё молиясига ҳукмрон бўлиб олди.
Шу билан бирга, XX-XXI-асрларда ислом дунёсида яна исломий молияга қизиқиш ортди. Бугунги кунда исломий банклар ва молиявий муассасалар қайта шаклланаётган бўлиб, улар замонавий банк технологиялари ва классик ислом иқтисодий принципларини уйғунлаштиришга ҳаракат қилмоқда.